Literarishe bleter · 1930-10-24 · 43 (24.10.1930) · p. Seite 808

?יסגדעד־ש* זנ?עפעד ניס, (358' 43 ד: 808 טיד פון דריי טעג אנגעיטטיעננםער ארבעם, יענען די טיטגלידער פון ג. פ. זיך צעגאנגען גו*רידענע ארן!אפרידיקמע פון די אזנסערגעפייטע סך־ הבדען פזן די קדאר־אנגעצײכנמע װעגן אויף װיימערדיקער פעמיקײם. די אדבעט פון יי<וא און זיינע צעקציעפ איז איצצ אין פרדן גאכג די 'פעישםעקמיװן — לאקנדיקע. דאס װארמ האבן איצצ די פרײנם פון ײררא אריף די עיימעי. נ חסן ד י י ז' ל די ״עקזעקוטארןי/ װאס דארפן אב די ײװא״בא׳יסצײעררנגען אריפסאנען. עס װערן אריך ארריפגעדײגם ארן ס׳װערפ איבערגעגעבן דעס אויספיי־ ביורזן א ריי נןװ׳אלן פאר הכנסה. ברײפ װערן אויך ארוסגערעדט די א-גאניזאציאנעדע פא-מען פון די יױוא־סעקציעס און יױוא-אפצײלן אריף די ערצער, און עס װערן אנ־ גענומען די געהעריקע רעזאלוציעפ. די זיקינגען פון דער צענפראד־פארװאיטונג האבן זיך פארענדיקב. אברהם םײםלבױם / נױ-יארק ד, מײסטער פױ דער ד־ןײנטילוער דײטשער בינע מאלם רײנדױארדט אװ ערװױ פיסקאטאר י סאקס רײנחארפ לערײםע ארבעמ, װאס סען דארף מרן מאג כעך ט#ג, איז צו מיםרײסנדיק, אז מען זאד זיך קאנען פארמראבםן און אונםערסירן חטבונות, — כראגה *ןבער ז״ן ארבעט אויף זיך דעם חותם פרן א גערויםן אפהרנימ, פון א גע- װיסער פארענדיקםק״ם, װעלבע ל*זם זיך אזוי בולט און קלןןר דעפינירן, *דגקכג דזי עס לאזט זיך דעפינירן און באשםימען דאס םעאםער־פניפ פון ז״ן גרויסז קעגנער מאקם רײנהארדפ. און װי פאריס״דן זענען *ם די צװײ םעאםער־גאונים. װאס פאר א צװ״ באזונדערע עדירוותן פירן ז״ אויס אין דעם קולמור־לעבן פון דײםעלאנד און ממילא *צוין אויך פון א״ראפע. ב״דע האבן ז״ אײסי געקליבן אלם מעדױם דאפ מעאטער א־ן די בינע־קונסם, װעלכע זײ נא־ הערשן, װי נאך קײנער אין דיערסלאנד פאר זײ. >>בער ו ו#ס זײ *־ע־ דיקן, איז היפובדיק און וועלטן־ווײם. בײדע שװימען זײ דרײסט און א־מדערשרןןקן איבער דעם גרויסן, אין מעגלעבקײטן רײכן ים׳ ײאס רופמ זיך מעאםעל, אבער זײ זעגלען אונמער צװײ גאנץ־פארדײדענע פענער. אזיף רײנהאדדטפ פזןן איז מים גארד און תפלת־בלוי אויפגעשטר״פכ די לאזלנג עסמעמיק. און אין פלאם־פײערדיקן רוים פדאמערט אויף פיסקאםארפ פאן דער שםורםיש־מאנענדיקער רוף עםיק! פאר רײג־ הארדםן איז די ביגע דאס סשוף־קעסםל, װו ער שאפצ א״ין רופמ ארוים םעאםער־פדײד, לעבנס־לוסמ אזן שכרות־שפיל. פאר פיפקאט^רן איז זי די ארעגע, װו ער שאפמ טעאםער־שטורם, פאציאלן הוראגאן און געזעלשאפכר לעכן בונמ. רײנהארדם שאפם םעאמעד צוליב דער גרויםער תאװהדיק־ פארשכורנדיקער הנאה, װאס איז דא אין םעאםער צוליב זיך #לײן; טעאיטער, װאס דאדף פארשלינגען ארע אוגזערע חושים, און אװעקסירן אונז פון דער גרויער װירקלעכקײ־ט, אפװענדן אונזער אויפמערקזאמקײמ פון דער קל#געדיקער װירקלעכקײמ, און שאפן פאר אונז אילוזיעס פון אנדערע, גישמדזןאיקע אויסגעחלומםע װעלםן. פאר 8יסקאם*רן איז קלאר— מען מאר נישם שפילן זיך אין טעאםער נלאס אזוי, װען אונזער לעבן איז פול מימ אזוי פיל געזעלשאפטלעכע איבלען און פאציאלע אומגערעכי מיקײמן. סיאיז א פארברעכן אװעקצורויבן בײם םעאםער זײן גרויסע עמישע מיםיע, און אפםיילן עס פון דעי םאגםעגלעכקײם. דןןפ םעאםער אלס קונסט־אינםמיטוציע מוז האבן זײן עקזיסמגץ־בארעכמיקוגג און בא־ שטימטן צװעק. דינען דעם לעבעדיקן לעבן און דער םאגמעגלעכער געזעד־ שאפמלכק״ם. עס מוז מימ זײגע גרויפע מעגלעבקײמן דיכען, כדי אויפ־ צוײעקן און צוצושמידן אונזער אויפמערקזאמקײמ צו^לי פראגן, װ#כ האבן א דירעקםן שײכות צו אונזער װירקלעכקײמ. עס דארף אראפרײסן די פאלשע עלײערן סון די אלע, װןןס מאכן אונזער לעבן מיא״ס און קליך■ געדיק. עס דארף דעלוזיאנירן און געבן דעם אמת נןון אונזער לאגע און אונזערע געזעלשאפמלעכע פא-העלטענישן. ערײין פיסקאםאי־ זאל דער לעזער מיר מוחל זײן: אט דער ארםיקל האט געדארסמ אויפגעשריבן װערן און אפגע׳ציקמ אין די ״לים. בלעמער״ סוף אויס״םמ פון בערלין, און ער ווערם געשיקמ עו״םם סוף סעפםעמבעד און פון *דיקאגע׳ ײו איך בין איצם. אבער זײן אקםועלקײם האם דער ארמיקל אויך איצם נישם אנגעײוירן. אין אויגוסט האב איך געזען אין בערלין פאלגנדיקע צװײ פאד־ שםעל״נגען: ״פאיע,,, א קאמעדיע אין דרײ אקםן פון פריץ פון אונרו, געשפילמ אין ״דײברכען םעאטער״. רעזשי — מאקס ר״נהארדמ. ״פאראגראף 218", דראמע אין דרײ אקםן פון קארל קרעדע, געשפילם אין ״ײאלנער םעאםער״, אינסצענירונג און רעזשי ערײין פיהקאםאר, אין אויגוסם 1930. צײײ ײיכםיקע און אינטערעפאנטע אויפפירונגען. און ײיכםיק זענען זײ מימ דעם, ײ#ס א חוץ זײער גרויםן ווערט פאר זיך אלײן אלס טעאמער־א־יפפירונגען פון דער ערשםער םדרגה, — די ארבעמ פון די צײײ בײפ הײגםיקן טאג ײיבםיקסםע דײםשע רעזשיפערן, — געבן זײ :אך אויך די מעגלעכקײם פאר פארגלײכזנגען אזן קאנםראכטידונגען. זײ געבן די געלעגנהײט נאכצומראכםן איבער דעם שאפן פון די צײײ געניאלע םעאםע,—אלכעמיקער, און זען דעס אופן פון זײער ארבעם, זײער גאנצע םעאםעי־פילאזאפיע און לעבנס־באנעם; די מיםלען, מים ײעלכע זײ האבן ליב צו אפעײרן, אזן די גרויכע צילן, װעלכע זײ זוכן אין םעאמער צו פארװירקלעכן. א״ן זעדכן װען צװײ אויפפירונגען זענען מער רעפרעזעכםאםיװ, און גענן בולמער איבער די געשםאלמן פון זײערע שאפערס, װי די, ודעלבע פיר איז אויסגעקומען בײצוײוינען אײן אײגמ :אבן צווײמן בײ מײן איצםיקן זײן אין בערלין. מעי קאן זאגן, אז אין א געײיסן זין זענען זײ א מין פדהכל, דורך ײעלכן מען קאן דערקענען די צײײ אזוי, לויםן פארנעם, ענלעכע, און דאך לויט זײער גאנצן מהות, זײער פכיכיק און ײעדטאנשויאיגג, אזוי פארשײדענע מײסכער. פײערם דאך איצמ רײג־ הארדם דעם ס2־יאריקן ױבילײ, זיגמ ער האט זיך געשםעלמ אן דער שפיץ פון דײמשן םעאםער־לעבן, און די גאנצע .קינסטלערי׳דע ײעלט װערמ נישט מיד אויף די פאישײדנסמע אופנים אים ארויסצװוײזן איר אנער־ קענונג און פארערונג. בײ די הײגט־זומערדיקע פעסם־׳םפילן אין זאלצבורג איז ער שוין אפילו באערם געװארן מימן העככםן מעדאד פון דער עסמ־ רײכישער דעפובליק. און אויך בײ ע. פיסקאםארן, װאלם איך געזאגם, איז דער הײנטיקער סעזאן געײען א סין ױבילײ־סעזאן. עס האבן זיך געענדיקט 10 יאר, זינם ער האם צום ערשמן מאל זיך געשמעלמ צום דינסם דער קולטורעלער געזעלשאפםלעכקײט און געגרינדעם דאס ״פאליםישע םעאםער,,. און אויב פיסקאמאר האט גישט קײן צײמ און ק״ן געלעגנהײמ פאר פ״ערונגען, — דאפ לעבן איז צו שמורמיש, און די סאציאל־קינסם־