Literarishe bleter · 1930-10-24 · 43 (24.10.1930) · p. Seite 807

607 3"!4?'ס^רןרישע גזס 43 (338)? פאר״צײדענע קרײזן. א״ניקע ײײזן אן אויף דער דרינגנדעי־;ןיט׳ווענדי• קײמ און ר״סק״מ ארויסדוגענן א גרויסע ײדיעע ענציקר^פעדיע, ײאה נ#ר ײװא מימ זײנע סעקציעש זענען באײפן צו אזא מין פאראנםזו&רפ׳י רעכע אויסגאבע. — די דעבאמן, װו>ס זענען געהאלמן געװ***ן אין א זאב־ לעך-ערנסםן מאן און זענען גע־צמאנען אויף א הויכן קודמור־ניװ*, דיאבן זײער פיל ארײנגעפראגן צו דער אויסקריהשאליזירונג פון דער גרויסע־* ײװא״אידעע און זײנע אויפגאבן לגבי דער ײדייצער װיסנימאסמ. עס איז קראר געװ#דן דער כאייאקמעי־ מ־ן דעײ *פגעמוענעי• און פ^ר׳ממײעגדיקער אײבעמ: — נײממ קײן מוימע דענקמעלעי *מאפמ מען דא, •אי געװער. קולםור־געװער װעימ דא געימאפן פאי די ײדי־מע פאלקכ-מאסן אין זײער *ממרעבן צו א םורן װעלמרעכן לעבן. די דעבאמן פא-ציען זיך ביז ימפעמ אין *װנמ. די דרימע און פעי־מע זיצונג זענען געװידמעמ די װיסנ״סאפמלעבע און *ארלעגערײמע ארבעמן פון ײװא און די א־־גאניזאציאנעלע און פינינ־ םיעלע סראגן. עם װערן םא-יגעדײגמ די םלעבעי־ פון דער װײמע־דיקעי־ מעמיהי־מ פון די אלע סעקציעס און ק>)מיסיעס בײם ײדוא אין װילנע. װי א־יך אין בערלין, וואלזוע. נױ־יארק. עכ װעין גענוי אױמגעײעדמ די ביז־איצמיקע אוישגאבעס פון ײײא, די *מייפמן פון די סעקציעס״ די ביכער, װאכ זענע; צוגעגרײמ צום דרוק, צום זאץ. עס אנמװיקלמ זיך א ידײמע דעבאםע װעגן די ווײמערדיקע כענדער־״גייפמן. אײניקע װילן ־אבן מעײצוגענגלעכע ביכעי פאי די מאסן, אנדעיע — אפילו קלענערע העפמן. ד*כ אײיסגעבן די ביבליאגיאסי״מע יאיביכער, דזאלמן אײגיקע, איז :>>ך דערװײל פאר אונז א לוקסוס. אײניקע תאלמז, אז דער ײװא דארף אלע זײנע קרעפמן זאסלען און װירמעכען דער אויםגאבע פון א ײדי־זועי ענציקלאפעריע. םען יעדט ארוס זײער גענוי דעם פאי־כולאג פון דעם ײװא־ז״גזיינאי, װאס איז בא״מלאסן געװ*רן נאך אויף דעי קאנפערענץ ארויסצוגעבן. עס װערמ ב*רמל*סן צימרעמן פון ג״־יזןר איוי־מגעבן א חוד״מ־ ״מ״יפט פון ײװא, װ*ס װעמ הײסן ״ײװא־בלעמעדי, — דער װיסנ״מאפמ־ לעכער מאמעייאל װעם רעדאקמירמ װערן דירך די סעקרעמאין פון די כעקציעס, די ארויסגעבעיײמע רעדאקציע װעמ בא״ממײן פין מ. װיינרײך, ז. קאלסאנאװימימ און ז. רײזען. עכ איז אויסגעמײלמ געװ*רן א קא־ םיסיע, װאס זאל באמראבמן די מעגלעכקײמ, דעם פלאן און פ-*ןיעקם, פון א גרויסער ״דײמעי עגציקלאפעדיע. אויסעי־ די ־מוין פאימיקע װערק, וו#ס װעדן דעי־״מײנען אינגיכן״ גימ ארויס דעי־ ײװא די •-ײפמן פון די סעקציעס לוימ א בא״ממימםן סדר. אויף די ורײמעח־יקע זיצונגען, אויף דער פעימער און פינסמער, װעדנע דויערן צו 3—5) •מעת *ן אויפהעי, ווערן װײמער באהאנדלמ און אויסגעארבעט די פדענע־־ *־ן װײםערדיקע,־ אי־בעמ הן פון װירנעי• צענמער און הן םון די סעקציעם. עס װעין אויך פונקמ :אך פונקמ בא־ מיאכם און בא״ממעמיקמ די הכגפות און הוצאות פון ײװא אויפן נײעס יאר א כך צײמ פאינעממ די פראגע װעגן דעי אימאגיאפי־מעי קאנפע- יענץ. א־ע זענען אײניק, אז םימוז אײנמאל פאי־ אלעמאל מאכן א סוף צ־ דער *ן-מ*גראפיע־חסקרות, װז>כ העי״מם אין דעי יידײמעי פיעסע און לי״ מעי״אמור. עש איז ״מוין לאנג געקומען די צײמ, מ'ז#ל פאיאײנהײמלעכן רי אימאגי־א׳פיע. דער ייװא איז צוגעמראמן צד דעם ענין םימ דער גאנצע־־ ערנסש און פאי־אגמזו^יםלעכקײמ. עפ װעי־מ איצמ געזעצמ אן א־מאגי׳אסיע־ ז#מרבוך םימ א ריי דיסקוסיע־ארמיקלען. עס װעמ צונייפגעײפן װערן א קז)נפערע:ץ מים א ברײמערע באמײליקונג פון פא־״מײדענע #־־גאניזאציעפ (פון *מריפמ״ממעלעי, א-וי^עבע-, זעצער א. א.). די פא״מדאגן װעלן ־מפעי מעי באאיבעמ װערן, אדן אויב נוימיק — װעמ מען אי־וישגעבן א צװײען זאמלבוך אין א יא- ארום, א־יב עס װעמ שוין זײן רײף און צ״מיק, װעמ מען קאנען פר#קלאמירן די אײנה״םלעכע?-מאגראפיע. ״מװער און אנגעימטיענגמ א־־בעמ םען אויף די ״הכניכ׳ה־ און הוצאה־ פאזיציעס־'. גרינגעי־ איז מאבז פזן״מלאגן, געבן פדמיעקםן, פאי־נעםען ארבעמן, ארויסזעגן װונ״מן, *מװערער איז אבע- אויסא־־בעמן א :אי־מאלן בודז״מעמ פאר דעש אלעם. יעדער אײנער קעמפמ פא- זײן סעקציע, פאר זײנע אינסמימוציעם, פאר זײנע אויסגאבעס. און מען •מנײדמ זיך די פינגער, סען?ונײדמ די ״םזזזיציעס״, און םען רײיכמ אראם ״ממיקער. א בי־ירה ה*)מ םען? קײן גרויסע סל־כה־יודז־מעםן זענען דע־־װײל ני״ממ געזיבערמ, קײן ג*ר גרויםע סובסידיעס פון יחידים און געזעל״מאפמ; זענען נוןך דערװײל ני״ממ*, מוז בזען קירצן, *ארקדענערן. אבער ד*זך בײ די אלע פארקירצוגגען איז דער בודז״מעמ אויף דעם נײעם יא- א לײמײמע- — ב״ 28.000 ד*דאר. עם װערן ארויפגעלײגם ״שמײערן״ אויף פאי־ ״מײדענע לענדעי־, װו עס װוינען ײדי״מע מאסן, און עס װערן *נגעצײכנמ קונםט), אין פאד״מײדענע ״מועמ װערן, לוים דער *נװײז־נג פון דער םעקציע, באארבעט מלוכה״מע און ׳ממאמײמע ארכיװן פון װימ״מאממלעי און פ^רשיער א. א. וו. די 8סיב*ל#גײמ-8עדאג#גי״מע סעקציע איז פ>ןריקן י?ר צוגעמ-*מן צו *ן ענערגײמער מעמיקײם. ם־איז נואנאנדע-גע״מיקמ געװארן אן אנקעבע צו אלע ײדי״מע דערצױנגם־אגשמאלען, מ'ה$מ באקומען מאםעריאלן פון דער ארפוילי״מער ײדײמער ״מול־אויסיממעלונג, געהאמ קאנםערענצן מימ לערער װעגן די ארבעםן און אויפגאבן םון דער סעקציע. סיאיז ״ממאר׳ק ב־ארײכערמ געװארן דער סוז״ און ארביװ פון דער סעקציע, אויסגלארבעב א *ראיעקמ פון א מוסמער־״מול־מוזײ. מ'ה*מ ארײנבאקומען דעם גאנצן איכױו פ־ן ראבינער־ימול און לערער-אינסמימומ, א רײ קלענערע ״מול־ א-כױון (פון דער ערשמער *װסמ־־מול אין װילנע, פון דער ״דײמעי גימנאזיע ס. ם. גורעװימ״מ), אײגיקע ארכיװן פון פאי-מאכמע ״מולן; סיװערש געפירמ * ביבליאג.־״אפיע פון פעדאגאגי״מע ארבעמן, סיװע-ן רע־ גיסםרירם ארמיקדען פון בילדוגג און דערצױנג בײ ײדן; סיװערמ געגרײמ דער עױממער-באנד?ורינומן (רעדאקציע — לײבװמ דעהרער — םעקרעמאר פון דער סעקציע אין נױ־ימױק). אויך די פילןןלאגי״מע סעקציע ה#מ אנסוויקלמ א פיל־פארצװײגמע אי־בעמ, הגם ז. רײזען איז זינמ ענ*עכע חד׳מים אין אםעריקע, א־ן ס. װײנרײך און ז. קאלמאג#װינדס זענען *ארנומען םימ די לויפיקע ארגאני־ זאציע־ארבעמן פון יעףא. סיאיז אויסגעארבעמ געװ#רן א גענויער פרא; םון דעי ארבעם פון דער סיל*>ל*>גי־מער סעקציע, סיארבעמ פיל די עמנ#־ גראסישע ק*מיסיע; אויף דער אנקעמע װעגן דעם םין״אחמיקל זעגען א;־ געקוםען עגטפערן פון *> 800 פונקמן, סיזענען צוגעגרײמ און באארבעמ געװ^רן א ס4 *אר״מײדענע מערםינאל#גיעס (װיסנ״מאסמלעכע און פין פאכן), סיןויז צוגעגריימ # גע*>גראסי״מער אינדעקס סון ״ממעמ, גאסן, *דעצער, װאם מראגן ספעציעל־ײדי״מע נעםען (א 400 פונקםן). פיל צײמ און אויפםערקזאמקײם איז גדמענקמ דער םאר״מסײענדיקער ארמאגראסי׳מע- קאנסערענץ, װאס זאל פארקומען אין עטלעכע הדשים ארום; די פארימלאגן פון דער קאנפערעגץ װעלן באארבעפ ײעח יורך דער פילאלאגײמער סעקציע און צוגעשםעלם װערן דער צװײםער קאנסערענץ, װאס װעמ פראקלאמירן אן אײנהײםלעבע אדמאגראסיע. דערמים װעחמ געעגדיקם די ער״ממע זיצונג. די םימגלידער פ־ן דער צענס־־אד־פארװאלטוגג גײען אנקוקן דעם אײגענעם בנין סון ײװא, װאס דער ׳ממײן פארן פ־נדאםענם איז מים אזוי םיל םי>ערלעבקײם געלײגמ געװארן צוריק םימ א יאר. # פײנע געבײדע, א בעפמנירםער קעלער, פײערדיקער סײף, צװײ יממ*ק מימ עםלעכע און צװאנציק ציםערן, צענםראל־באהײצונג, ליפםיקע צימערן פאר װיסנ״מאפמ־ לעבער און *רגאניזאציע-ארבעמ. סידארף נ*ןך ק#סמן עפלעכע פויזנם ד^לא- צו *ארענדיקן דעם בנין, סידארף נאך אװעקנעמען א פ>ןר חד״מים״ ביז מ׳װעם זיך ארײנקלײבן אהער און אר״נברענגען די אוצרוח פון ײדײמן שאפן און װיימן. ז#ד עס גזדמען װ#ם גיכער1 די פרײבמ פון דעם ײװא אין דער ג$רער װעלפ, — אין זײערע הענם ליגמ דער גירל פון דעם אײגענעם ײורא״בנין. װ#ס־גיבער און גרעסער עס וועמ זײן זײער הילף, אדץ־שגעלער װעם םען ק#נען אריבער אין דעם אײגענעם בנין, װו די ארבעמ װעם ק*>נען פארברײמערמ און פארשםארקמ װערן. אויף דער *ײײמער זיצונג ײיקלען זיך *אגאגדעד די דעבאפן ארום די אויסגעהערמע באדיכםן. אין די דעבאמן נעמען אנםײל אלע מיםגלידער סון דער פאדװאלשונג. די ײװא־מוער בארירן אין דער דיסקוםיע פיל סראגן, םרזזבלעמען פון דער יװואיארבעמ און אויך סון דער ״דישער ק־לםור און ײיסג״מאסס. װ#ס איז אזוינס ײװא, װ*ש זענען זײנע עיקר־צילן, װאס פאר א כאראקמער דארף טראגן זײן ארבעם. א רײ רעדנער ׳ממעלן זיך אויף די באצױנגען פון צענמעד און די עחשער. דארף דער ״װא קיןנ־ צענםרירן ז״ן אויפמערקזאמקײם אויף די אינסמימוציעם אין װילנע, #דער אויך ארדיסרופן פוןר־מ־נגם־ארבעמ און ־מאםן קולםור־אינסםיםוציעס אויף די ערמער. אין װ*ם דדיקמ זיך אוים די סאסנהאסמיקײמ סון ײװא? עװי״מן די רעדנער זענען דא אזעלכע, װ*ס זענען נישם צופרידן מיכ דער עו־שםארקער צעכמראדיזאציע, װ*זס װילנע םירמ אדורך. עס װערן אויך בארירם די ריכמ־דיניעס סון ײװא, — די קולםרר־טןןלימיק. אײניקע חאלםן, אז דער בנין האמ אײנגעשלונגען צופיל עגערגיע אץן געלם אין פארגלײך מימ די באשרלנקמע מימלען פון דער ױנגער ארגאניזאציע. מען ־ממעלם זיך אויך אפ, פארבײגײענדיק, אויף די #נפאלן פון רענםס און לינקס. אבער *ידע שםרײכן אונמער די געװאלמיקע פאנולארימעם פון ײװא ב״ פאר״מײדנסמע קרײזן אין פוילן און אין אדיםראצד. די חשיכית, ײ*ןס די םזרח־ײרן באקומען צום ע-״ממן מןןל א דאנק דעם ״וחנ סען דערצ״לם װעגן דעם גרויסן ערפ*לג, װאם די שריסמן שון ײװא הוןבן געהאם ב״