Literarishe bleter · 1930-10-24 · 43 (24.10.1930) · p. Seite 806

?'80ר6ר'שס 3?סם?ר 3וס (333) 43 דן 606 די ארבעט פוז ייוו״א אוז זיינע סעהציעם אויפן פצענום פון דער צענטראל׳ג־ פארװאצטונג פון יידישן װיסנ׳מאפמעכן אינםמיטומ, װימע, 14—16 0¥מ$מןר 1030 איי *אי־או א האסנונג גו *•־גרעסערן די *אי *ויף 40. עהגער איז םי די יידישע קחדות אין פוילן. קודם־כל געפינעו ז״ זיך אין א מוערער נזאסעריעלער דאגע, חוץ דעם זענעו געװען פיל פאין, ײען קהלרת בא- סםימען סובסידיעס, און די סאכם האם זיי געמעקם. אסםמאל װערן די קהלדדסובסידיעם אויעעסעקם דורך די זעלבע ײאיעװאדע:, װאס באיםםע־ םיקן די סאגיססראם־סובסידיעס. אויסעד פוילן זענען באקוסען געװארן סויבםידיעס פון א ר״ אויסלענדייבע געם״נדעם: װין, בערלין, םשערנאװיץ א. א. װ. סיזעגען געפירם געײארן *־אפאגאנדע־אקעיעס אין רופעניע (׳. נדםערניכאװ), פראנקד״ך אין ד״ססלאנד (א. ם׳געריקאווער), לעםלאגד און ליםע (מ■ ײ״נרייך). דער קרייז פון ״װאיפר״נמ װערט איץ גרעסער. באזוגדעדס ערפיילגרייך איז די נסיעה פון זלמן ר״זע אין אפעריקע. עםלעכע םויזנם דאלאי זענען *נגעקוםען פון פאורםיידענע ־םםעפ. װ*ס ער האם באזוכמ. ז. ר״זען תאם געסירם א פ־אפאגאנדע אין פיל זוענדליקער פארװארפענע ־םכעם אין אפעריקע. אויך *־ץ היר׳םב״ן האם אין א״ניקע פונקםן געםאםם ט־אפאנאנדע פארן ״ווא. אין פוילן ווערם די ארבעןם פארן ייװא געפיחם בעיקר אין װאד־םע, און אויך אין ביאליסםאק, קראקע״ וודאגדאװעק. די לאדזער אפט״לונג װײזם, ל״דער, או־וים ײייניק איני־ *יאםיװ. אין גראדנע הויבם זיך אן אן אקניע, פון װעלבערס־איז פאראן *ו האפן א גרויסע סומע. די ארבעפ אין פוילן האפ באװיזן. אז ב״ א גע־ העריקער ענערגיע וואלם מען אין פוילן געקאנפ נאך מער אויםםון. אויך די װיסנ־םאפםלעבע ארבעם איז *אר־םםארקפ. די זאנזר־אדבעם און די װיםנ־םאפםלעכע פארבינדונגען זענען פארגרעסערפ. סיזענען זװגע־ ק־מען ווערםפולע ארכיורסאפעריאלן. םיזענען ארנאניזירפ געײארן גךויפע ביכעז־זאמל.ונגען אין פארם״דענע לענדער פארן ״ײינ אין די סעקניעס פירם זיך א *לאנמעםיקע ארבעם. פאר די עד־םטע, ביז־קאנפערענץ־יארן זענעו, בלוױ װיסנשאפםלעבע ארבעבון, פאדעפננידעבפ אין 267־ דדוק־ בויגן. ה״־יאר — זענען איבער 150 דרוק־בניגן ־בוין אויסגעזעעם, און עםלעכע גרויסע װערק גו־״םן זיך און זענען גריים נום זאץ. עס דער־ב״נען די טעג: י*. דובנאװם ״גע׳ביבםע פון חםידיזם״, ׳.־סןז פערלק יידי־בע בתבים, א בוך ״די םיבערנאװינער קאנפערענץ״, םענדל לעפינם קהלת, דאס *װ״םע ביבליאגראםייבע יארבוך. סיװערפ געזעזפב דער ארםאנראפ״בער זאםלבוך, םיאיז גרייפ זװם זענן דער זוװייפער באנד עקאנאםי־ב־סמאםיס־ פי־בע ־בדיפפן א. א. הו־ךדעם װערן געגרייפ: היסםארי־בע עריפפן (ב. 2). פםיבאלאגי־ב־פעדאגאגי־בע ־בריפפן, א פאלקלאו-באנד א. *נ דער אייגענער בנין איז שוין כפעט נ״ *או־ענדיקם. נאך א פאר חדיבים װעט מען קאנען זיך אריבערקל״בן אהין. עס גיבן אפ אויספירלעכע באריכטן: פון דער אמעריקאנער אפפייל — ׳. ל. כהן, פון דער עקאנאםייב־סםאטיספי־בער םעקייע — יעקב לעיבבינסקי, פון דער היםםארישער םעקציע — א. טיבעריקאװער, פון דער פעדאנאגי־בער — יאפע, פו,ן דער *ילאלאג״בער — ם. וו״נר״ך. דער אמעריקאנער אםם״ל האם די גאנזוע זו״פ געפירם א אראסאגאנדע פאר יױחנ ארויסגעגעבן פינןז ביכער ״*מס״, ארגאניזירם היל:*, זװגע־ *ויגן די אנגעזעענספזע ׳בריפפיבםעלער און װיםנשאפפלער בום ״װא. די עקאנאמיש־יםםאטיסםייבע םעקייע האט ארויםגעגעבן דעם ער־בטן באנד ״שריסםן״ און האם גריים א יװ״פן באנד. סיזועו־ן סיסםעמאפי־ב באארבעם די אפיציעלע ססאטיספי׳בע ארגאנען פ־ן פיל מלוכות, סיווערן ארויסגענוםען סםאפיסםישע סאםעריארן, םיװערט געפירפ א קארטאםעק איבער ארםיקלען און שטעלן אין ביבער און זשורנאלן װעגן דעם עמז־ נאמישן יושפאנד פון ״דן אין גאר דער ײעלם. סיזענען ארויסגענעבן געװען פרעסע־נאםיין דורך יים״א, װאס זענען געדרוקפ געווען אין א 150 אויקגאבעס, סיזענען פארם״לם פארש״דענע אנוו״זונגען און תשובות אויף אנפראנן א. א. װ. די חיסםארישע םעקייע גר״ם דעם יווייסן באנד ״שריפטן״, האפאויס־ נעארבעס א *לאן *ון מאנאגראסיעם פון גרעםערע ״דישע קתלות, פון א חיםפארישע ברעסםאםאםיע פון די אלםע יייטן ביז היינםיקע בעג (אין 4 בענדער), געשאפן א קאםיסיע אויסיופארשן די ״די׳בע ארבעםער־ באװעגוכג (ס׳גייען ארײן אין דער קאטיסיע באקאנ^ע ארבעטער־סוער, סיאיז אויםגעארבעם נעװארן 4 אנקעםעם מים א 100 *ראנן), םיװערם געגר״ם אן אלבאם *ון אלםערפיםלענק״םן (דער עיקר *ון ״דישעד ױריק מים א יאר, םוף אקפאבער, איז פארגעקוסען אין װילנע די ע־שסע קאנפעדענץ פוגם ״דישן וויסכשאפפלעסן אינסמיםופ. ביז דאן איז די ארבעפ ארום דעס ״װא געפירם געװארן דורך איינילנע קולפויר־ פוער, — כסעם ״סאמאזײאניעס״, — װעלכע תאבן אין א גאר קוריער י״ט באײיזן פיל אויפיוםון און פאקע געוװנען דעם יוסרוי פון דעד ״די־בעד קולםוו-װעלמ. פר״נם פון דער מאדערנער יידישער קולטור און *ון דעס םאדערנעם ״דישן וויסן האבן זיך, װי די ע־פיעכע ״ײא־פוער־ איניייאטאדן אל״ן, פאביליזירפ פאר דער נרויפער *רנאניזיר־און־אויפב־י־ א־בעס פון דער ״דישער װיפנשאפט. די ערשפע קאנפערענץ פון ״ווא אין װילנע אױ געװען די ע״בפע גרויפע י״לונג פ־ן די ארגאגױאפיארישע און װיסנשאפכדעכע כוחות פון דעס יידישן וויסנשאפפלעכן אינססיםופ. עס איז געװען די ױנויפזאמלונג פון אדדי שפ־אדן און סיפפאמיעס פא־ דער גרויסער, ה״ליקער זאך. די יענדליקער דעלעגאפן, װאס זענען גע־ קוסען פון פארש״דענע לענדער, די הינדערםער באג״סטערכע באנריסונגען און טיפארבעם־גר״פק״ם פון די פארש״דנ׳ספע ״דישע אינםםיםוייעס, א־גאניזאייעם, שריפפשפעדע.־, קינפפדער און װיסנשאפפדער פון אלע עקן וון^פ, — דאס אלץ איז געװען די גרויםע מאניפעספאייע פאר דעם ײיווא, פאר ז״נע אידעען און אויפגאבן. די ערשםע ״ווא־קאנפערענץ תאפ געשפא־קפ ד• הענם פון די ״װא־ בויע־ און גד״כי״פיק אויך געהויבן דעם אנזען פון דעם ״װא און ז״נע סעקייעס.;אך פערער זענען געװען די אויפגאבן, נאך נרעסער — די פא־אגפװארסיעכק״ט און גאך שווערער — די דאסםן. פען איז זיך דאן, פא־איאדן, פאנאנדעדגעפארן מיט גלויב; און פים האפנונגען אויף נ״עם פארפעסמ און נייעם פארנעם. און אם — נאך א יאי איבעפ פון דעס יענםער און פון די סעק־ ציעם דער סוענום פון דער יענפראד־פא־װאלפונג אין װילנע. אין די פ־יי״ ייכפיקע, שטיל־ערנספע ייסערן פון ייווא אויף גרויס־פאהודאכקע 18 הויבן זיך אן די פאראגפײארפדעך־זאכדעכע זייונגען פון דעד פאר־ וואדםונג. פא־איא־ן אויף דער גרויסער קאנפערענץ זעגען געווען הונדער־ פער, עפ איז געװען פארא־ אייפ — בדויז א יװיי צענדליק :אענםספע פוער. מען קוסם פון *דבעפ, א־ן םען װעפ זיך פארנעפען פיפ אדבעב. דער גאניער פאג־א־דנונג איז א שטרענג־זאכדעכער, פראקפישער. די פייערוגג איז שוין א אינעווייניקספע. ביי דעם לענגדעכן םיש זעין זיך אויס פיפ פעקעס, פיט בל״עחס און פאסירן, פיפ באריכםן אזן פארשדאגן די פארוואדפונגס־פיפגלידער: די װילנער — מ. וו״נר״ך, ב. כהן, ז. קאדםאנאװימש. ב. קלעיקיןן די בערדינער — * םשעריקאװער, יעקב לעשםשינסקי; די ווארשעווער — י. גיפערמאן, ׳. יאשונסקי, נ. מייזיל, :. פרילוצקי; דער נױ־יארקער — ׳. ל. כהן. — ארום פיש זיין די פיטגדידער פון יױוא־םעקייעס א־ן די םוער פון יױוא: מ. לערער, ד״ר י .שאב*־, מ. שאלימ, מ. שור, ׳. שאפירא (פון בוי־קאמיפעפ), י. ט׳בער־ ניכאװ, יאפע, א. גאלאפב, יעװזעראװ, ג. פלודע־םאכער, ש. באספאםסקי, 8. קאן און גאן• און :אך. םיװערפ פארגעד״ענפ דער פראםיאקא- פון דער ערשםער זייונג פון דער יעגםראל־פארװאדםונג, װאש איז *ארגעקופען פאראיארן אויף מאי־גן נאך דער ערשכער קאנסערענץ. דייר מ. װײנר״ך גיט איבעד אן אויםפירלעכן באריכפ איבער א יאר ארבעט פון ״װא. דער באריכפ איז רייך פים אפגעטיענער און אויך נעבלאגםער אי־בעפ. די קאנפערענץ האמ גע־באפן ראמען פאר ארבעט, רעגו־ לירם די ארע פלענער. בװנות. פריער איז געװען א קר״ז מעגפשן־מוער און פיל םימפאםיקער. די קאנפערענץ האם געשאפן ארגאגױאםאי־ישע רא־ סען. נאך נישפ אלע מיםגלידעד פון דער יענפראלער פארװאלטונג זענען אין גלייכער פאם אר״נגעױיגן אין דער ארבעט. די פאפזלאריטעפ פונם ״װא איז שםארק אויםגעװאקסן, און גישט געקוקט אויף דעם אלגעסיינעם דויערגדיקן קריזים אין פיל דענדער, וװ דער יױוא האם ז״נע ״אכיבא־ סאדעס״, *ױ דאך געלוגגען פיל אויפױטוז. די הכנםה פוגם ייװא האט דערגרייכפ אין פארגאגגענעם יאר יו א םומע פון איבער 20 פויז. דאלאר (יוזאםען מייםן בוי־פאנד). אויסער די גרויםע זאםלונגען פאר דעס א״גענעם בנין, זענען אר״נגעפלאסן בא־ די־םנדיקע ם־פעס פון יױוא־אפפיילונגעז, פון געזעל׳באפםלעבע אינספי־ טוייעס, פון סאגיסטראטן, קהלות א. א. װ. דאס לעיםע יאר האט מען בא־ קוסען םו&סידיעם סון מאגיססראםן אין 27 שטעט אין *וילן. ה״־יאי