Literarishe bleter · 1930-10-24 · 43 (24.10.1930) · p. Seite 804

?יכ?ז •אז ״ש/׳ 73עסעד נום 3381^ 43 -ײ ב. 804 ► דלד 3 ' נ ס ק ' נ ' 1 * ' א ר ק זלםז דעד פאדדיאטשיק אוז זײנע דעדאײלונגעז דעם אראפגאננ צו דער ׳ר־נע תאט צ.ו זײ אראפנעשרען די שכהות, זועלכע דיאנו זײ ■געמאניעט און מןחופן און פארש&ראכן םארנעםנ- הי״ט, אבער אויך פארניכטוגג. און איז גע&ו׳ננען עניעצן ארויסצוזרײםן זיך סון רער ריגע, האט ער געזען צי פאהנעםן זי גוי דעם וװיםטםטן חלום. איז ער סערכ״נ־ כיאא נישט צףריקנעסיכ״גן צו איר נאענט, םיידן דףרכנענאננען און רורפגעטדאנן נעװא־ן אין א ציויד■, און האט אוימעמיטן יעריע בא- נעננוגנ מיט וײנע פריערדיסע שכנים. זוארום די קצענםטע רערי- נעת׳ננ איז געװען נעסוג אים צו פארסמען דאם צעבן און אגצדפיצן אים מ־ט ד• א׳כערגעצעםטע שיעמ פון.חעד רינע. און.עס איז קײן װונרער גישט, װאפ רי אײגוװינער פזן דע־ רינע — כעצ-עניהם, טרענעד, שצעכט-באצאאטע ארבעטיגר, װעצכע האכן געזזסט ז-ײער סהויט אין רי גאםן פון זאטקײט אזן רײכטום — האט זיך קיינסאי נ״ענז נעװאצט אה״ם דען אײו־ער זײ דיאכן זיך א־אפנעצאזן אין ,דער דינע צו וױיב און קינד און נויטיקן אפרו נאך רעם שװערן טאנ, פקענן זײ זיך אפשטיג׳צן אין שעגק, און אין רערן און ט־עקען פארםדעננען א שמיק.נאכט, ביז רי אנזואקםסדיקע נויד- קײט און שצעפעריקײט םצעגט זײ צװיננען פארצװײפאט אויפצו־ הײבן זיך פון די פיעצער און ארא&צאזן ז״ך אין דער רינע עך-עך... שװער נעװען ארדיסצודיייסן זיך םזן רעד םארגעע- קײט, ודגצכע ידי שענק תאט זײ געגעב;, די אוחאצטע שענק מיט אי־ נרויםן-בדײטן צימער און דער גהויםער חעאער אאספ, װעצכער חאט דארט זוארעם נ־גמאסט אויו־ דער גשמה. דער עיקר נאך זוען עם תאט אננעתײבן ארײנצוקזמען דעד נרויסע׳ר צעשטרויא־נגסי ברענגער און ׳דערװארעמער — זאימן דער ׳פאדריאטשיקן אן אויסנאם-מענטש איז געוזען אמ ידער זאמן פאדריאטשיק. ער איז נעװען אמאא אן אײנװוינער פון דער ריגע, ארעם אזן עאנט װי זײנע שכנים. א ימואיאר, א פועא פאר הזנגער-שכידזת, און איז נעװארן א זעאבםטש-טעגידיקעד בויער פון הײזער. פון אן עאגמער רינע-חוירבה האט ע־ זיך אר״גגעקאיבן אין אן אײגענעם נרויםן כנײער אין א״נעד פון די רײכםטע נאם;. אפער ער האט די ריגע נישט נעװאאט פאיגעסן. ער תאט זי נישט או־םגעװײכט; זײנע פריעחדיקע שכניפ נישט אויםנעמיטןן נ־שט איבערנעבויט אירע חורבות, נישמ אויםנעטריקנט אזן נ־יטט אויםנעבחוקירט אי.־ע נעפאעך, נישט נעבראבט קײן הייאזננ צו די א־מצאאיקע נויטן פון גחו־ז׳אמער ארעמקײמ. נײן, אבער כו־'־-׳׳ דיגם װאאט עד די רינע-מענטשן נישט אזוי באנאיקט אדן רעחפרײט אן באנײםטערט, װי םיט זײן פראסטקײט, זײן ״פאני-בראססטװא״, זײן צ׳ונעאאזנקײט. הויפטזעכאעך מיט ז״ן יאאזן זײ ארײנקוקן אין דער װעאט פון שײנע דירות, פון א םך נעאט און גאאז־ און צירונג און נהויםעד זאטקײוט. א, זאמן דער פאדריאטשיק, דער העאר פון תונדטחטער מעשױת, װעאכע ער האט דערצײאט װענן זיך אאײן און ז״ן רײכ- קײ׳ט, רער מכשף, דעיר פרייוד-ברעננער, ׳װעאכער האט נעקענט פא־זעצן ז׳ײגיג צותערער, די עאנטע ׳חארעפאשגיקעם פזן <דער ריגע אין א גא;ץ-אגדעיער װעאט, אװעקנעמען בײ זײ דעם אטיגם אזן ■םאדיכיכורן זײ װי מיפן שטארקסטן װייןן ז״ זענען נישט נעװען נע- רעכט אאע די יענ־קע, װעאכע האבן אין זײער בײזקײט אדער קורצ- זיםטיקײס א גאנרגן ינענעבן אים ״יארימעד״ן ער אאײן איז איבעחראשט נעװען פון דעם גרויסן גאיק װאס האט אים געטהאפ;. זײן מוח האט נישט נעקענט כאגעמען רעם אויפשטי״נ, ׳װעאכן ער האט נעמאכט. אט דאכט זיך, נעאעגן אין דער רינע אין נויוט, אין עאנ׳מ און שטוץ, באדריקט אוין פאר&אצנט סון רי מנ׳ושמדיקע שרעקן פון ׳רעם משו׳נעים-תויז אזן ׳דעם בית-עואם א־ן דעד שיגנק. — און פאוצאי׳נג — אין אן אײגעגעם סויער מיט גאאד און צי׳הוטג אזן א סך נעאמ און נהוייסע נעשעפסן. האט ער געמװט .רעדן, רעדן, עם האט אים נעטריבן צו דערן, עם.תאט אים געש׳אעפט פאר ידעיר צ׳וננ. ער האט נעמו׳זוס נאכאמאא ז&־ן נאכאטאא א״בעראעכן ז־י׳נע רערפאאנן, אהויסשרי״ען זײ, ער זאא זײ אאײן הערן און קאנען אין זײ בעםי&ר גאויבן. אבעד די נייע װעצט, אין ווועאכעד ער איז ארײן, האט נישט (םסעציעל די ״ליגועראר״גע בלענועי״) ראם א־ז די קורציג נאשרײבונג ׳םון זלמן ו־גם פארריאטשיק און זײגע דערצײאונגען וױגנן גדו־םן רײכטום, און פון ז״נ־ג צי- הערער, די עאנטע קינ׳דער פון גהויטעד גויט אין א׳־יגמקײט. א״ז נעאעגן די אומגא־קאענע ארעמקײט פון דער שטואט צװישן צװײ ״װאאן״, צוגערריקט צום ידעק םין א אאננן ברי־טן ס־אבן, זועאכער האט זיך געהופן די ׳רינ־ג. װײא װי א ר״נ־ג, דורך װער- כער יגם םאיםן אפ פא׳־שײ׳דענע װאסעדן, תאט אויסנעז׳ען דיג־ אאנגיגד נראבן, און װי א רינע האט ער זיך געצויגן ביז צום ברײטן טײך, װעאכער א־ז פא׳רכ״נעגאגנע; פאדבײ דער שסאט. אכער דאט נהויסע דײכטום תאט זיך ארװפנעקריבן א־י־ ד״גם ״װאא״ רעכטפ פון דער רינ׳ע. דא זענען געװען ברוקירטיג א־ן אפ־או טיט אפפאאט-באגא׳םענע נאסן מ־זס ברײטע טראטואדן או.ן מיט עאעקסרישער באאײכטו׳נג. חא זעיגען נ־גװע; רי דיויכע מויער;, ד• ש־יגע ה־יזער, די בואװאר;. גאד בײם דעכטן בר־גג פון ד־גם ״װאר״, כמיגט אויה דער נאגציגר אעגנ פון דע־ ׳רינע א׳.ין װי אתײפגעװאקסז פון איר, תאט זיך צעשפרײט די אאנגע, דרי־-שטאקיקוג צעאע נע- כײרע פון דעם שטאטישן משוגע־ם-הויז מיט ר־גם זײער ג־׳ויםן גאהטן א־ום אים. קוקנדיק מייט אומצאר״קע פא־קי־אט־גװעט־ג פ־גנ- סטוער צו ר־ג׳■ רינע און דעד א׳רעמקי״ט, זרגרכיג האט זיך א־ן איר אײננ־גגראבן, און אנפימ׳דיק ז• טאנ און :אכט, דער עיקד א־ן א הײסער זומער-נאכט, מיט װיאד־ג קואות פין נעפײניקטיג־ טשזנעת. איז דעם ״װאא״ א־נקס פון ד־גר דינע נ־גבאיבן נאר ארויפצו- נעמען אויף זיך ר־גם ׳טויט ז-ז-ין זי־ן .הו-פראץ — ד־גם נתײסן בית- עואם, ורגאכער האט זיך נעצויגן ביז אראפ צו רער רינ־ג און איז פארשוװנרן װ״ט אין דער חויך או־פן קארק פון דעם כארג. אין שמענריק איז געש׳טאנען אץ ד״גר ׳רינע דער הארצר״םנ׳ר־קע־ נ־ג- שרײ אין נעיאמער םון דורכנײעגדיקע אװױת, ם.ין װײכער, זוערכע האכן תכרים געייםן אין סייטע נעװעקט, סון קד־ש-זאגן און ״אר מרא רחמיםי־מאכ;. און שטענדיק האט נעהערשט איבער איר דער ש׳־עק פון דעם טויט, דער ע־קר נאך א״ן יי װ״םיג נעכט פון שנײ אין אפנה. דאך נ־ים אר״גפאר אין דע׳- רינע פ.ין ד• גאסן פ׳ון זאטקײט אין דײכטוום, איז גיגשסאנען די נרויםיג שיגנק, פון װעאכער עס האט שטענדיק געס־אנן מיט דעם ריח פון ב־אגיפן און כיר א״־ן נעפייטע פיש און זזיערע אוגערקיגפ. אגן עם ז׳עגיגן זיך צענאגנען פון ארר א־בער דער ריגע מאג און נאבט נעשרײען פון שכדרים, אפטו נעזאננ און אפט אייך נעװײן א.יז קאאות און רער שרעק-אגװאדפנר־קעד ניג- מאאט פון א װיאדן ניג׳טאע:. האט ז־ך אײנינעניו׳־עט די ארעמקײ׳ט אין דער רינזג װעאכ־ג איז נ־גװען דורכנ־גשניטן פון נישט-ברוקירט־ג נעםא־גך און אגגעװאדפן מיט קאײנע, האאב-אײגנ׳־גפאר־גנע הײזאעך אן א סרר אין אן א פאא;. געטאפעט זיך א־ן קו״ם-הורכצוגײענדיקעד קויט, װערבע האט זעאטן אויסנעטריקנה, װ״א זי איז שטעכדיק אויפגעפרישט געװארן פון די פואע פאגו״ניצעם, װעאכ־ג פאיגגן אויסגע׳גאפן װערן בײ רי ט־ח פון די חררבזת. אװפנע־׳״רערט בײטאנ סון רעם רגי יאמער פון טויט, און או׳פגעשוידערט אין דעי שטיאק״ט פין רער נאכט, דורך די װיאדע קואות פון די אומגאיקר־גכ־ג, ׳ורגרכ־ג װיג־ן־ נעפײניקט פון משוגעת. אין ־גכ איז יג־גװען ד• אײנװוינער פ־ן רער רינע, װו אויף זײ האט זיך א״סג־גגאשן רי נאנצע תוכחה, און אז קײן או׳מגריקאעכער־ג פון ז״ איז נ־שטא. נעבייגן דענען זײ נענאננען און אײיגנעקארטשעט, פאיראנתמ און פארצ׳רהט, אן א שמײכא א־ן אן א אאך, די אויגן שטעגריק צו דע־ אײביקעי באאטע פון זײיגי ריני׳ג װי זײ װאאטן מורא נעהאט או־פצותויבן די אוינן. װײא פון אײן זײ׳ט האבן זײ געשראקן די ברענ־גגדיקע או-נ; און די פאד- צערט־ג נ־גזיכטער פון די משזגעים, װעאכע האבן זיך נעדריקט צו די פארקדאט־גװעטע פענסטער פון דע־ נעאער געב״דע, און פון רעד אגדערער זײט דע טויט, װעאכער איז דארטן ארו׳מנענאגנען מיט װיצדע יררות, מיט הארצרײסיגניש און ר׳אנטב־עכ־נניש. אכער פ׳ין