Literarishe bleter · 1930-10-24 · 43 (24.10.1930) · p. Seite 802

?'םטרארישס ב?2םסר נום. 43 ( 38/) זײם 802 * בײ דער אדעםער תערשבדיקעד מאסט — תאב אין־ םםבים נעווע) דער נעאט-נעבער איז געװעזן אין נעיםבאלט פון א ױננן, בצ#נדן סטזדענס, א,קורצזיכטיקעד, מיט באכגדיקע אויגן — װײס- בערג. כאמש נאך גאר װננ, אבער רי מעשענע םנעפ פן זײן שינעצ תאבן דערצײ׳צמ, אז ער געהער צו די ״א״ביקע״ סטורענטן, קײן םך נעצט האט .ער נישט פאחמאנט. אבער תשק צום שפיצן איצײן די האלע סון תאטיקער — דאם האס ער יא פארמאנט. אזן װען ע־ ריאט מיר פארזיכעחט, אז ער זועיט פאד םיר קרינן בײ םאצמאבדטאװן די דערצויבעניש ע־ נרינדן א טעאטער אן דעם ״נעניעצקא-יעװר״ב- קי״ — האב איך אים באפדצמעבטיסט די ארבעט אנצײז״בן. בײ שאפירן האט זיך ז״ן אײגארנאיינצ־קע בצויע אױנ זרעשטראאט פאר סרױד, אן דער אײביקער ססורעבט איז מאנצנדיק ארזים סון שטוב. אין עטיעבע נרננ ארום .חאט זיך װידער שאפיר א׳־ײננעריסן אין שטוב און הינטער אים דער סטודענט: מען האט נעבראכט א דערצזיבעניש צו שפיצן טעאטער אוגטער אזא נאטע;.• ״רי דראמאטישע טחופע אממער דער צײמוננ סון פרץ הירש־ בײן״. און אזווי תאט םען אננעתויבן צו אקערן דעם דארנדיקן גרוספ איך תאב א טדאכט נעטון פון דער פאציצ״אישער שציטה אין צאגד, סון יװעצכער אזא טעאטער װעט בארא־םן בעטן חסד. אין אדעם;־פא האט דעמאצט געהערשיט דער באר־סטער צורר-היהורים כי$ל- מאטשאװ. ער איז נעװען גראדאנאט־עאצגיק. איך האב בתוש גע־ שפירט, אז אױף אזא טעאמער װעט מען קוקן קרום. װעט ער סאר־ מאגן א ״דישן קוצטוירעלן װעירט — זועט מען אים רודפן. אין דעם האב איך קײן טעזת נישט נעמאכט. ק״ן ײדישע אפישן האט מען רעמאצט נישט נעטאחט חרזקן. ראס װארט ײ ד י ש איז נעװען קיחא- מאצע. די ײ־ישע טחופעפ האבן זיך אוי־ די אפישן אננערופן — נ־עמ־עצקא-״עװרעיםק־-טעאטער ר• פ־עבעם תאטי מען נעראדסט שיקן ק״ן פעטערבוית צענזוורירן. ר• פיעםעס תאבן באדאדפט זײן געשריבן אזיף דײטש מ־ט צאטי״נישע אזתױת. און יעדעם מאצ, ט-חאכטגדיק פון רעם, אז א־ך װעצ בארארםן אנת״בן אפקצאפן די טירן בײ רי פאציצײאישע בעצי-תסד — איז כי אומהײמצעך נע- פונדעםטװעגן, אז צו מ״ר אױ נעקומען שאפיד און געפרענט, צי א־ך ,ױעצ אױפנעמען א ״נערט-געבער״, מיט א נױויסן אײנפצזם יש איז אדןי־ישדאל דעם 9.9.30. ירושלים. צו די ל״םונגעו *ון די טעאםערן ״גיוז״ און ״עדז״, דא—הי. ג ה.1 אין ע־זאסענחאנג מיט די קריינגעז, וואם זענען פאדשט־״ט געװארן אין שמאנז װעגן א פרזװ צו שסעלן א רעו״יפילם אין זשארגאן, װענדן םיו א״ער אויפסערקזאסק״מ אויף דער פארביםערונג, װאס אזא אקם קען אדויםרופן צװ״צזן ישוב, באזונדעחם גװישן דער ׳יוגננז. מיר האפן, אז איר וזעם נישמ מםבים ז״ן צו שמעלן אט די פילסעז אין א״עו־ע סינענואם, בדי נ״םמ פוגע צז ז״ן די רעבם פזן אן־נזער נאזז. שפ־אך. בברבת חל־חי אין גאמען פון בדית פרזמפעלדאר געחתמעם: ר. סלסד. בריװ ני פנסת ישראצ — ועד תעיר ציתורי ירזשצים מלפון 203. פאסם פאק 13. ׳ירותזלים, י״ד אלול התר״ץ (7.9.1930.) צז די ה״ה גוט און קעלפיער נצן די םעאמערן ״צױן״ אזן ״עדן״ — דא — ד.י. ג. ה.1 סען האמ אזנז אזיפמערקדאם געסאבט װעגן דעם פילם אין זשאו־ גאן, װאם קל״במ זיך צו •בטזעלן אין ירושלים. היות ײי מיר מ״נען, אז איר פאי׳דמ״מ נישמ וו״ניקער פזן אזנז דעם װעדמ פון גאציאנאלן ידאדן, װאם אזעדבע פאדשמעל־גגען קעגען גזרם ז״ן באזונדערם אין ׳רז־מלים, לבן האבן מיר געפונען פאר ריבמיק א״ך אזיפמערקזאם צו מאכן, מימ דער האפנזנג, אז איר װעמ זי- זיבער אפ־ האלמן פזן אמ די פארשמעדזנגען, וואם קעגען ארויסרופן גרוים פארבי־ טע-זגג, אזן נעזעלשאפםלעבע שפארמזגג — װאה האמ איצב :ישמ ק״ן פלאץ, אזן װאס קען גורם ז״ן נישמ װילגדיק אזמאגגזהעסדעב־״םן א״ך אזן א״ער געשעפמ. םיר דעדװארמן א״ער ח־ינגענדע תשזבה. סימ גדזיס בבוד אין נאמען פזן זעד העיר ליחודי ידושלים (קהלה ליח.) געההמעמ מאידעיעף—סעקרעמאי• די װ״טערדיקע בריװ זעגען פארעפגמלעכמ געװארן אין ״הארץ״ (פאי־ דער פא־־שמעדונג) פזן 20.9.30. בריװ ׳די , פון ר׳נרצ־ונגם-אמט פון דער י״רישער!אנעכץ צו די פארװאלטעד פון טאז־פילם־םעאמערן אין ,ורדשלים. ג. ה.1 סיזענען דערגאנגען צו אונז קלאנגען, אז בקרוב װערן א״נגעארדנני פארשטעלונגען ••ן מאן־פילם אין ״דיש, די זאך האט אונז ז״ער פאו־ וװנדערם און איבערראשמ, געײים װ״סט איר, אז סון די גרויםע נאציא־ נאלע דעדאבערונגען אונזערע אין לאנד, איז די אויסלעמגג פון דער חעג־?. ח י י ן / ח י 3 7. די אנפאלז אויל ײד שבת, דעם 27־מן דעפטעמבער איז ו ו י דער פארגעקומען א שענד־ לעםעד פאג־אם אויף ״דיש אין תל־אביב, וואס האמ אויפגערודעחמ דאס גאנצע דאנד, דאם מאר האמ מען פאגיאמירם א מעאמער פארן שמעלן א מאן־פילם אין ״דיש פ־יעי האמ סען באשסידמ מימ םמאלע די פלא־ קאטן, דעינאך איגאגיזירמ אן אנפאל אויפן מעאמעי ״מוגיאבי״. דער איבערפולמעי זאל איז מעראריזירמ געװארן פון די באנדימן, מען האב געװארפן מינמערם מינמ, שמינק־באמבעס, דעמאלירט דעם זאל, געמאבמ א וויםמן געשלעג. דערנאך — פאדיצ״ מימ קאדבעם ־— ארעםמן און לוימן דױק פון ײיצע־בירגע־מ״םצקר פון תייא, ה. רוקח, האמ די פאליציי די פאר־ שמעלינג פארװערמ. המיד נא ך אזא מין ־אגיאם, גיים ארוים די ״דישע ״געזעלשאפמי לעבקייט״ פון פאדעםטינע מימ פארעגטסעױנגען, אז ז י י זענען גאמ די נשמה שולדיק, דאם מוען ״אומפאראנמװאחמלעבע ׳ונגלעד״, ז״ ועגען מאקע קעגן ״זשאו־גאן״, אבער דער קאמף דארף נעפירמ ווערן ״קולמורעל־ אידעאדאגיש״, די צױניםמישע איגאניזאציע רעדט װעגן לאיאליםעט צו יידיש — דאס נעמלעבע — די גאצ. סוסדות- בדי א״נמאל פאר אדעסאל קלאר צו מאבן, װעד איז פא ראנט־ ו וארמלעך פאי די פאגראסעז. ברענג איך דא א פעקד ביױו, װאם זע־ גען פארעפנמלעבם געוואין אין רע־ היגער פ־עבע פאר דעל פארשמעלונג. זאל מען זען, װי די ארע ״מוםדות״ און פערזאנען באציען זיך צו יידיש בבלל, און װי אזוי ז י י האבן דעם לעצמן פאגיאם בפיױש פיאװאצירם: ״דואר־הױם״ פון 15.9.30. דעי קאפ: ,.די :אציאנאלע מוםדוה און די זשא־גאנישע פאישטע־ לינג פון מאן־פילם״. בײװ א ׳״ד אלוד הי״ץ 1.9.30. צו די ל״מונגען פון די טיבאמע-ן ״ציון״ און ״עדן״, ירושיים. (װעימלעבע איבעיזעצונג) ג. ה.1 םיאױ אונז באקאגמ געװאין, אז אײ דאמ בדעד צו שמעדן א״ן פא־שטעלוגג אדעי םעיעי־ פון א מאן־פיים אין ״דיש מיר ווייפן נישמ, צי אייעד פעודה װערמ געמון, אדעי איז געמין געױוא־ן :אך אן איבעי־ לייגונג, — װילן מיר װענדן א״ער אויפמע־קזאמק״מ צו דער גױיםע־ םבגד, ײאב שמיימ פא־ פא־ העביעיש און פאי דעי העבדעישער קולמור אין לאגד. װאם ז״ע-ע יםודות דאבן מיד פא־ל״גט נאך שמארקע אנשמיענ־ גוגגען פארן משך פון צענמריקער יארן. םיר ײילן האפן, אז דער קלאננ (װעגן דער ״דישער פאדשםעלונג— ל. ת.) האמ נישט ק״ן יסוד, און איר װעמ גארנישט םון אזויגם, װאם זאל שאדן ברענגען די מעמיק״מ פון דער אויפלעבונג אין אונזער לאנד. מיר בעםן באשטעטיקן אונזער ברױו. מימ כבוד און ברבה געחתסעמ — אביעזער יעלין, אשד ערליך. ברױו בי בדית טרופפעלראר אין ארץ־י׳םראל, גדוד 44