Literarishe bleter · 1930-10-24 · 43 (24.10.1930) · p. Seite 801

זײם \80 י ם׳ר^ר&זז בלססזזר גום. (358) (4? עם שאדט אכעיי :־•עט ד־ דעדצײאן,?*ז נאך דעם אײגענעם זוטער האבן טיר — דוד הערמאן און א־ך — ארײנגעגעבן א מודעה אין ■די ײדישע צ־־טוננע;, אי מיר גײען נרינרן א ״איטערארי׳ט דרא- מאטישן טעאטע־״ ןדער ריבםויקער אז־בדרוה פאר יענער צ״טן א־; מיר זוכ; דעריבער אי״נעט, ארער עטרעכע טענטשן, ודאס זאר; א־נז תומען צוהירך, קיין נערטנעבער תאכ; זיך •נישט אפגערום;. עצדרגעבעד — גאר א סך דער עיקר האב; זיך באװיז; גראםאטאנען רהאסען-שרײ- בער, װאב די ײערט ד.אט פ״ץ זיי נישט נעוװסט א■־; װײסט עד-הױם :ישט; זײ האכ; אונז ד־ערטירינקע; אץ זייעדע טאגוסיז־־פט!. גאך אײנער אזא פינױ-אקטיתער פיעסע, װאס ט״ר האכ; א גאנצע נאכט נערעץ אץ ז־ך געװארנע.״״ >>••־־ דער ע־ד פ.ץ נערעכטער — די דאזיקע דדאטע תאט אונז א״סגעגיכטערט. טיר האבן פא־ר״ר; ד• .תאפענונג צו נרינד; דעם נעװ־נשטץ טעאטער אץ פויר; — װאס טיט א פא־ װאב; צו־־ק א״דעד טיר האבן אדייננענעב; אונזער טודעה אץ צ״טוננ, תאט עס א־נז א־־סנעזע; אזוי גאענט, אז״ טעגלעך. א־ך תאב טיר אויםגעטשיכעט װי פץ א גארישן הריס א.ץ אױעק צוריק קיץ אדיעס 3 מיץ א-־טקערן זיך קיץ אדעס דעס אײנענעס האי־בסט איז דאך נעװען פא־ב־נ־; טויוט טעאטעח נ־שט טיט ד־עם ײדיש; טעא־ טע־ — נא־ טיט דעש רוסיש;, דער דעטארט זײער כאקאנטעי רו- סישער רעזש־־סעד טארדזיעאנאױ, װאס איז א״ננעראר; נעװא־; ארס תויפט-־עזשיסער פאר ד־עס אד־עסער טעאטער — ע־ האט ט־י מידיע נעױע;. אז ע■־ קר״סט זיך אריפפ־ר; טיץ פיעסע ״אוי־' יענע־ ז״ט טײך־־, װאס איז יעס א״נעניעס ־אר א־ו־ס אץ פעטעיסירנ או־־־ רוס־ש. אץ זד־ סעט, אפש־ װארט א־ך קענעז קוטיע; ק־ץ אדעס, װײא ע־ װיר זיך באראט; טיט ט־ד װענ; דע־ א״פפיױננ עד ב־עט עס א־־ך אץ נאט־ע; פץ ד־עד באי־טט־ע־ אקטי־ס־ע ױרעגעװא, װאס ק־״בט זיך שפיר; אץ טיץ פ־עסע די הויפט־אר־ע אז א־ך כץ נעקוטע; צור־ק קיץ אד־עס, איז שוץ ביי א נאנ- צעי גױפע םץ ״דיש־רו&ישע א־נטערינענטן ריי־ נעװע; דע־ גיע- ראנק, אז אדעס איז ,ױעיט א בעםע.־; ״דישץ טעאטע־, או; נא־ ע־נסט האט טע; ט־ט מיר ורענ; ד־עס געדעדט. טיע; האט ציגעזאנט ת־־ס ינכעית. כ־אריק אריץ האט או־ך ארץ אפטער אננעהי־ב; צ־ רעזץ טיט טיד; אז װען איך װארט טיד אונטערנענוטע; צו ש־אפ; א יירייס טיעאטער אץ ארעס, װאיט איך געהאט די ש־טיצע פ<; דיע־ נאנצ־ע־ ״דיש־ע■־ אינטעריגענץ. נאך דער א״פפירוננ פץ טיץ פ״עסע אץ שגבאט-טעאטער — ז־ איז נענאננע; ד• צװייטע אץ סיעזאן — האבן ט־ך סאזוכט א גיופע ױננע סחור־ם או; ט״דריעך, שיל׳ער פ.ץ ־ע־ אדעדעיי רוס־שע־ ־־אטאט־שער שוא אץ האב; זיך אננעש־ראנ;. אז װע; א־ך א־נאנ־זיר א ייד־ש״ע ס־־פע. װארטן ז״ זיך־ אץ אי־ אגנעש־ראכ־. ז״ האס; קיץ השק נ־שט נ־עהאט צי ניץ א־ב־עט; אץ דע־ אגט־סעט־טישער אטטאכפעיע. װאס האט :־עהע־ש׳ט, ײי ז״ האב; טיר דעדקרעחט, אויץ דע־ ־יסישע־ סינע. איך האס טיה א״ד סאנעגנט ט־ט ה־ער אדעכע־ ״ה־ש״ער סט־ד־ענג־ניסאבט, ױאס .האט שוץ נעהאט א שטיקר באנ־יי־ פץ דעס װוקם פץ העד ״די ע־ ריטיע־אמ־־, א,ץ יײ די סטודענט; האב א־ך א״ך נעפונע; דעב א״- נענ־עם אפידאננ אץ אטת; פאו־ראגנ צ־ ־סט־צ; א; עהנסט; ״ר״ט; ג״עאט־ע־ אץ א־עס תאט ר־עטאיט נ־עיטפירט א ייד־שע מרופע ־• עינסטע שירנד פון יענעד צ״יט אץ תאט נעהאיט א נרויס; ע־־ב סץ ־ע־ טאר׳־אװאנק־ע איך אריץ בץ נישט נעװע; פא־ב־־ט א־ך האב נעזע; װי אץ װאיש־ע דעפטשיע; זיך א־נזערע ט־עאוט־אר; א־י־ א״ן אדט איך .האב ביא,־ דעד קו־צע־ צי־ט ת־בס נעװע;, אז ציס ג״עאטעד איז־ב״ אזנזעי עירס װ״ט נ־יסג־ בא־א; אפירו דאס ט־אפער־ע באצױננ װי צ.י דע־ ר־טיעיאיטי־ אז א־ך האב :ענ-־טעז טי־אבט; פון ״באב; א טעאט־ע־. תאב איך ק־רס-בר פא־ זיך נעזע; א־נזע־ ר־עפע־טיאי ם־איז מיר ניש־ט א״ננעפאר; אפילו א־־■־ א־ץ טינוט, אז א־ך זאר דא ניץ ש־אפ; א טעאטע־ פא־ ט״נע א״גענע פיעסעס, באש־ טע; ש־ביריט זיינ־שט אוי־ דע־ ״דיש״ע־ סיייע איך תאב מי־ פארנעשטערמ, או צ־ו־ש; א טוץ פרעמדיע פ״עכ־עס װעאן העססטנס נע׳טפילט װערן א צ־ו״. דריי פץ מייניע דער סעסעדעד רעפעיטואר איז דעטארט געװעץ אץ אנת״ס פץ זיץ װער;, אץ סשעת איך האפ נעטראיט פו; א ייר־ש טעאט־ע־ — האב איך טי־ איס פאינעשטעיט ײד־יט ייד־ש־ע פיעכעם פזן ײדייכן ל״לכן נאך פיר שװע־־ער האגנ מיר אויסנעזע; דער גאנצער ענץ, װע; איז ײי א קליאמקע א; א טיור... צי נעדעגקםסו, געדענקסטי, הינטערן טויער, תאסטו מיר געזאנט א סוד אץ אויער... עם איז דאך שויז נעװע; ר־ צייט, װאס די העברעיער אין ארעס תאבן באטעחקט די חוצפה םון דער שפחה ״דיש או; ניעפר־װט פארלײקעגע; איר חן אץ נעראטגקײט. סזוגדעסטװעג; האט טעז זיך ארומנעטראנן מיט טענדעלעס רבדי-תורה, אץ יעדערער האט די תו- רה ניעפהױויט איבעזאנ; מ־ט א־נויפג־עצ־יג־עגע ליפ; אץ טייט א ננב־ש א־יגל — װי חעד זײדע אאײן תאם עס גיעטא;. באגעננט האב א־ך אץ ארעם א דיכטער טיט איץ בלויע אויג, װאס שטענריק, ק־קנדיק אים אץ פגים ארײן, האב איך נעטראכג־: האואי יװאאט איך קענען אזוי טאכ;, אדויסנעטע; זיץ אײנאונאײנ- צ־קיע אינקע באויע א״נ או; זי א־ם א־־ינש־ט־על; אץ םאטוע טיגץ פג; זיץ שיײנעם שטער; — װאאט א־ך יחעמאאט דער װעאיט כעק־עגט באװײז;, אז אױ תוך געטטע; קען נענונ זיץ איץ אויג א״ך. זיץ אוינ איז נעװען א סאפיר-באיויע. ק״נדװײז, טאזאעגדיק האט ע־ פא־רײח די רעכטוע א־ינ, א־ז די באויקייט פו; דער פא־לױר־עגע־ אוינ אייבער איז דער א״נאיגא״גצ־קער נעבאיבעגער טיט זיץ א״גאױאיעציקער א.״< האט עד געקיקט אויץ דער װעאט; נעזען זי ש־ענעי, נעזעז זי אויטערער סון טאג צו טאנ. דאם ז־ע־צ״א איך א־צטע־ פץ דעם תא־ציקן פאאקס-ד־סטער ב. שאפיר — מהבר סץ ״אב,ההסיא ,־עד יטוסטיע־״ א.ץ פ.ץ ״א־־פ; בוירעם שיאאפט דער האך״. ער איז געשטארבן פץ תוגנער אץ יענ־ע טעג, װען אדעם, ד• פרינצעסץ פץ דיוס, איז פץ הונגער נעא נעװאר; װי אץ #ם־ע; דעיי באאט. אבער רעמאאט, פריאיגג־אססז, דעטאאגיו האט סץ יעאפיח געשמעקט ד־ג־ טעחקיש; טאבאק, װ״א אשם פדגסה װענ; תאט יע־ נעסאבט פאפיראס; פא־ רי ײד״צע פגי. אדעב תאיט זײ או ־עגעד צײט פאדטאנט. טע; תאט געװאאגי דעס ״דיכטע■־ געב; צום אעבן״. אאע ז״נע אידער האט יעאפיר נעקענט אויך אי״סנװ״ניק; זענע; נעאעגן או״םנ־עלײנט אץ זיץ זכרץ װי טײערע שטיקער צי- רונג. מיך האט רי גאנצע זאך נעחידושט, װײא םון רעם העברעיש; מאנאגישריפמ ״השאח״ האב איך ש־אפירן נעקענס װי א העברעישץ שדייפע־: — װ• ק־מט צו א״ך, שאפ־ר, אזא פארקסטיטאעבקײט״ איד שרײפט דאך העברעיש... צ־ניאכט ער זיך, אץ זיץ באויע א״נ צ־נזש׳טורעט זיך יטעאטי״ט אץ ער רעי־צ״אט: אז קיץ העבירעיש• קען ער נאר נישש מען האט אים דא אץ .אדעם מגיר געװע;; נעמאכט איס פאד א העברע־שן שרייבער ביאאיק אאיץ זיעצט איס איבער אץ אטתן האט ער גע- ה״רט צום טיפ סאאקם-ריכטעיר, וואס האבן בארארפט אייענען ז״עי־ע אירער פא־ רי טאסן, װי ער האט עס שפעטער נעטאן ביי מ־ר אץ טריופע. ער א־ז נעװע;, װאם האט מיר אנגעקאאפט אץ פא״צע װי א״נעס, װאס מען װעקט ס־; שאאו־ אץ באװיזן; אז נאט האט טיך נעבראכמ קיץ אדיעס: — מען װעט איצטער טאכ; א ״דיש טעאטער, הירשביץ. אי־ זײט רעיר אי״נציק־ער, װאס װעט עס קענע; מאן. א־ך װעא א״ך בא- װײזן װי גרינג ראס יורעט אי״ך אנקומיען ב״ איכז אץ אדעס. גא־ אין אדעםי אאע ,ױעא; אײך העאפן. איך תאב שױץ טיט ביאאיק; גע- חערט װע;; דעס, אץ ער זאניט אויך, אז צואיב אײ־ע־ קוטע; װעא; סיר רא תאב; א בעםער; ײריש; כדגאטע־. איראי א־ז נאך ב״אאיק געװע; דעד ביאאיק, װאס כאכיכ עד תאט װי דעד שט״נער פץ אאע העברעישע שי״בער נערעדט א״ז ױםיש, נאר טרעירן האבן זיך געפעראט פץ זיינע אויג;, בשיעת דאס אעב; האט פו; אים אוזויםנעבױיזט און ער תאג־ נעלאכט אץ יידיש־. אפנים פא־ דער צ״ט האט שאפיר אץ מיר פארצוינן דעב טעאט־אא; קנ״״ט. װא־ים דעם אייגענעם זחטער, אז איך האב דעיר- תאאגץ פץ ױד העי־מאנע; א; א״נאאדיונג צי קומע; קיין אאדז, ײי ער רעפעטיתט מיט אמאטאר; מיץ ״תק״עת בר״ אץ פרעגט, דרך אנב. צ־ איך װאאט װעאן אריץ שפיא; א״נע פ״; די ראא; אץ דעד פיעסע — האב איך ק־ין סך נ־שט קאערנדיק, פאראאז; מיץ נ״ע געאיבטע, די פר־נצעם־ן פון דרום, נעאאזן זיך פארן צװיי טיגת אעת דורכ; שטויביק; זומער, .אזש קיץ אאדז, כדי זיך אאזן סארנריטיר; דאס פנים צוס עלש־ט; טאא, אגקאעפן א גר״ע בארד א.ץ שפיא; פא־ א טעאטעי־-עואס א ראא פץ א; א־עמא;, װאס דער עואם חאט אים אננענומען שאר אאיחו תנביא.