Literarishe bleter · 1930-10-24 · 43 (24.10.1930) · p. Seite 800

?יפעדעדישע 3?עפזגד נוס, (3:8) 43 /״ס 300 עד׳/ תיד־ענייי//קז*?עז>די אין?ואסף ם*ד א םעסערז םעאםעד־) (חירשב״ן ־ טרופע 1908 — 1910) און דער א״נהאהט — דאם ן*יצץ דוןויט םזר 0אר־:א*ב־ט קןי©װ״סיג} גאך אין דעפ עדעמ■;?*קט. די?יב־םאפט צו א״גגם ד.$ט אוגזערע פוארבקעגדם. איין #װנט האם כען זיך געהןזבט םיט דעם פױלי׳ען עעטטע,־, װאים איז דעמ$פם געיסטאנען אויך א זייער ת״בעו־ סרדנה, אדן די אכדערע גאכם תן*ם םיען זיך געבןזדן א־ן דעם הייכ־שן נזע- אםראיקן סרחץ. עס תןגם םיר גאך מער נעח־״יםם, ב־גיעת אײניה־ע פון אוגזעדע בעםעדע דהאםאכארנן מיים פרצן בראיע חאבן נעבענקם זנו זעען זייע־ע א פיעסע נע׳ם&יהם אין ׳םונוי־םעאםע•־. אזוי האם פרץ געלאזם דעמאהם או־בפ״ר; זיין ״נאהדעכע ה״ם״, װאס תאם א־ן דער עריעםער רעדאקציע געתייסן ״תורבן בית צדיה״. פדץ האם װי זיין עם־ינע־ מיך •םסעגדיג} נעפרוװומ איבערדיערן, איך זאה בה״בן אין װארעע און אינאײנעם װעט טען אויפבויען א סעאטער. ער האם בזיד אננעװיזן אויך די ױגנע סאהעגטי;, יװאם יםראגן אפ זיינע מיר;. מיד איז עםעכדיק סרויעדיק נעװא־ן אין װאד־םע און אוםדערװאד- טעם פאר זיך און :אך מער פאר דער פרץ־פאמיהיע — האב א־ך זיך געזענכט און אװעהנעפארן. אין דדאומאוםייזזע פארײנען תאס מען דעםאהםו נעעפיהס םיין פ־עסע ״רי נבהה״. און אייגמאה, ׳בפאצירנדיה דורך די אהעיען פון זאקפי׳נזן גארםן אין װא־־טע, הויסם צו סיר צו א בחור, א געזונ־ םער, א בר״םפהייציקער, מ״מ א פא־ויסעהסן בדײם־קנאביקן פנים און ׳םםעקט ז־ך פאר; — איר זייס ראך פ.־ץ היר׳עבײן — איך בין אייער נבהה פון ־אראב, איד זעט... און ער האס טיר באװוזן א נירד־ע־ן בהעכה צוגענדטעפעםו צופ קייסה סון זיין זיינער״ אן אויסצייבעכוננ פאד ז״ן ־םפיהן ביי זיך אין פאדיין די ראהיע פון מענדה אין דער פיעפע נבהה... אין אהגעמייונעם ׳טעואסעד ת^ם געהערשמ רער גייסס פון םאבקװעד תנבזם־סעאטער אין רוםי׳טן סיעאםער, אופיהו אין די קה״נע, פאדװארפיעגע פי־אװינציועהע ׳שטעסהעך האם מען;ע׳שפיהט רי פיעפן פון ט׳טעבאװ, אגדרעיעװ, איבסען און םעטערהינק; מען האם נעיעמריעבס צו פארפייגערן װעפ םאן אויף דעד בינע. דאפ ׳שפיהן פון ••עכ־עד צ״ם תאט זיך כי׳עס געגוימ״קם, כי׳טט אין קײן באזונדיע- רע אויהיטסאוםוננען אויף רער ביכע. די גרויםע קאמיםארזיגיעױפקא־ יא איז אדונםיעדנעפאהן אונםער דעם א״גפהוס פון םעיערכאהדן, װאם איז דעםאהמ געװען װיימ, װייס םון זיין ה״טםיק•*־ אק־אבא־ ס״שע־ און צירק־סיעאוםראהי׳גיק״ם. זי האם נע׳םפיהט, האכנד־ק אין היכםערנדונמ בהויז א נרו ע פארהאנג. דעם עוהם האם דעםזאהסו קיין דעקאדאציעוס נ־שים נעפעהט. טיך האם א אוסרויק״יט אדוםגעםראג; בין װא־יגיע קיין בער־ הי;, סון בערהין קיין פעס״עהבורנ, און אזוי בין איך פאג־מראגן ניע׳- װא־ן אין פריהינג, 1908 קיין אדיעפ. זיך פאררינגט אין דער ״דדופ פרינצעסי;״, װי אדיעם האס געהייםן. אין ארעס האבן דיענואהם נאך ני&יעסט זייער ,־זוא־ק לעבן אוכ־ זערע העברעי׳גיע און האהב־יידי׳טע ׳ג־יין־׳נזר״בעד, װאס האבן גע־ יטדיבן ה׳גיסדו. ניעהיעבם פון יעפיעם אכדיער׳ט, און דאס ערייבן איז נע־ ורען הויוטיעדער פאדגעניגן. (אין װא־׳ג״ע האם צו דעי קאסענאריע גיעהע־ס איין י. < פרץן. םיענדעהע סוכר פפריפ — א ס׳נזגיח פון א תהמחד תוורה. ב־איציק — א דרוקער. אחד העפ — אויף א ׳שסעהע ב״ װיסאצקין. היהיענבהום — א מ׳טגית א־בזער בית־עוהם ענינים. לעװינסקי — ביי כרס?-װיי;. ד• יידי׳טע אדיעס איז געװען ׳טסארק רוםיפיצירט. אין אדעס איז אויך געװאקסן רער בוים, אויױ װעהכן פאיז אנדעקױאהן די סע־בקע יאנאדע: עברית או רופית... װיי? אין אדעם דיאם א״ך נעהעבס מענדל אוסי׳סקין. אין אדיעם איז אויך געװען די בארייסםע םאהדעזואגקע, סון װאנען עס שטאסט: אוי, װיי, אפוראפן עם קען ידאך אנדעחע גי׳טט זאן, י איך אן דיד און דו אן סיר כאך ד׳ער ,־עװאה,וציע פיז 1905, זוען ד■ סאפהסע ריעאקצי׳ע האט זיך אכנעה׳עגם אויף דע־ יידי׳ג״ער גאכ און א.״ר אידע קדלםור־ סוע־—דעםאהם, צו ׳גי2״רן זיך דעפאננ־ען, איז נייגים נויסיק נעווען צו זיצן דורקא אין תפיםה. םען האם ז־ך א״־ דער פדיי א״ך נע- פונ־ען װי א־ן נעפ־ענקעני׳גי. עפ א־ז א ביפה ג־ינדער דעוױען אין פ׳״הן, װו די דעםאיסדיקיע צא־ייםע מאכם, א״ף צי יהביעיפ די פאליאק;, חאם דיעדהוויבט ״די׳ט אין דיער ׳עסנםהעכיוייט. אין װיהגיע האם ם־ען די ־אנם סון דעד דעאקציע נ׳דגיפ־רמ א םך ׳טורערע־ איז מיד דעריבעד די יםםאט אין מוסער ב״ ״דן, ירױגילים דה־םא,—אין א ׳גױרה פון יארן מיין צװייכדע היים — פארפרע׳מדם דעװאדן. זייעד אפס האב איך װיהגע פארהאזן א־ן יעכער ציים, און יטפעטער, אין דעד ׳טטיה, זיך אוסגעקיעתט צוריק. אין ײיהניע תאב איך פאדעפענטליעסט ס״נע ער׳גיגדע פ־עיםעם אויף העברעי׳ג־, װי אויך אין יידי״ע. אביער זיים איך האב אנדעתויבן צ• יטד״בן ייז־״ג• — האם ־עם ניעצוינן ק״ן װא־׳ג־ע, װו עט איז דעמאהים נעװען דעד איינצייויען־. ־ירעוח־־קיער?יםיערא־־׳גיע,' צענםיער. :אד װאם קיממ ארו־פ, אין װארש׳ע האב איך מיך ני׳גים דעק־עכם א״כה־עבן. א,ייב איך בין אה־ן פון צייס צו צ״ט יא געפאדן, איז דאם דעװען צוהיב פיין :אענםער פ־ײנד׳ג׳אפם מיט פרץ און ד־נ־ענזאן. קוסנדיק קיין װאד׳גיע, בין איך א״כדעיגיםאדען אויף צעגה־אניע :אם נומער אייכם — ביי פרצן, דע- ־ג־האפן אויף דיער לזעדיערדעד קאנאפיע ב״ אים אין עזדייבציסער. א'ו סט19 אזן א־ן 1907 איז יםי־ן פי־צן נעהענן אין קאפ נדע- אסעי ׳עי־ האס סיר בי־ א ״עדעד דעלעננהייס נעפדװחמ אנװייזן אויף רער ,ױ־כם־קיים צו יגיאפן אן א״דענעם םעאטיעד, װאס זאצ כאם׳צ א ביסר זיין דע־אסן אין די םעאסעדפ ביי די גיים. דער רעז׳ג״םער דוד העדמאן האס נאך דעמאהם באזיכם ד• פ״ה״ג״ע דראמאמי׳ג״ע יםוי, און צוהיב ז״ן זכרת האם נדען זיך א פאד כואה דעפרוװם אין װאדסעװער היסעדאר־יט; קר״ז א יגיפיא םאן נוים םיעאםיער אזוי האם טען או־פדעפ־-חם ״סיסן ׳גיסראם״ פון ׳נזהוב א׳גין, און איט אליין תאם א״פדעםראםן אין דער תו־פםראה. םיאיז נעורען דאס א״נצ״יןע מאי װאם אש תאם דעזוכט אין זיך ־עם סארענס פון אקם״א־ מיען האם האננ, ראננ דעריעפעסירמ פרצעם א״נאקטערפ, און זעהסן ײיען עם א־ז געקימ־ען צו אן אסתער אויפפירוננ. ׳גו־ן דיעמאהם האם זיך ארויםנעװיז;, אז דער װא־״בעיועיר באדן איז ני׳ג׳ט מסונל דעורען. אז א״ף אים זאה מען הייגן דעם פינדאמענט פאר א ב׳עםע־ן םעא־ םער װעגן די םיבות װעה א־ך איצםער ני׳שם רעדן. אין וואר׳עיע גופא האבן בסעם ׳ג־סענדיק דע׳שפילם איינ׳ע אדער צװיי םרופעם דעם ־גונד־־יעפעי־טרא־ דער נרעסטעד םי־ה פון אונ־ זעי־ע ׳גיר״בער, װי דאם ארנעמ״נע פובליקום, האם ז־ך דעקװיקס סים רי פאר׳עס־עהונדען. ני׳שמ איינסאה האב איך דעסוסרס פ־צן פאר זיין יוענ־ע; אויםזיצן א נאנצן אװנם אין ״רייגין ט׳עאםע־ ער האס ארויםדעזען די םאהענםן צװ״ען די אקם־אדן. באסת האס דעמאהס דאם ״רי׳ע׳ע טעאםער פארסאנס עםרעכע באנאב.םע ׳עוי׳ע&יהער איך בין אין ייד״ען םעאטע־ זיעלםון־װען גענאנדע;, אין אויב יא — האב איך מ׳ער װי א־בער רעם ער׳עםן אקם קייעמאר ני׳עס נעק־ענם אייםז־צז. די גאנצע סעאםער-אםסאםפעדע, ־אפ ׳עפיא;, ד־ ׳גיפיאך *) דער דאזיקעד קאפינדד איז דער אנוזויב פון א גרעעעיז ארפיקד (איז פיר קאפינזוען), װאע פרץ הי״ד״ײן ד.אב א־נז צוגעשיקפ פון קאלגארי (קאנאדע). מיר האבן יבוין ענזועבע מאד פא־געלעגע פ. היריעב״נעז אנצו־ דזרײבן זברונות װעגן דעי הירהוב״ן־מרופע, װאב האמ אין. דעמאדסמיקז יידײדן בועאמע־ (יא־ז 1908—1910) אריינגעבראבבו א גייעם, פיייבן ־מ־אם. אין צוזאמענחאנג מים א. מוקדונים ארביקד אין ״ארביװ פאי דעי גדםיבפע פון ײדײבן דראמע אזן םעאםער״, האם פ. היר׳בב״ן איצם םוף־ בל־סוף דערפיים זיין חוב. די װ״םערדיקע קאפיטלען (״א קזןזאק מ״ן םבין״, ״װאר׳םע — די כעאפראלע עקרה״, ״אליהו הנביא און דער לעגפעי עםאפ״) װעלן געדדוקט ז״ן אין די קומענדיקע נומערן. רעד.