Literarishe bleter · 1930-10-10 · 41-42 (10.10.1930) · p. Seite 790

?יס^ד^ד שזז 120872 1*0.(336-37) 41-42 זײס 790^ ד, ס ש 8 ר נ ' / ב ע ד? י ן פארװאס לײענט מען אײ סאװעט-רוסיד־־אנד די ײדישע טלאסיקער מער פוד די ײדיש סאװעטישע שרײבער? *רייבעד), איז נ״סם נ*ר איגערג״גנדין — באעליסס ער *ו אנפילעקן אוני םוץ־בל־םוץ מייבעש א ,.ביבריאצע־־שודי' און :ענידעך, או: — ״די יןלוב־ביבליאסעדן באדינם נישט נ*ר אלע םיסגלידער *ון עלוב (טא־ט״אישע און אוםעארט״איעע), נאר אויד א*ילו די *אםיליע־ םיטנלידער, די אזויגעמפענע ״איז׳זדיווענגעס״, די?ינדער *ון די יזולן וײאב מען רערנט ז״ אזוי פר״םיק מענדעלען, *רגן, •טלים־עריבמען), אוז װען ד< קינדער נעסען די װערק אין נןלוב־ביבליאטעע — לייענען ז י י א ו י ך ד י ז״דעם א ו ן ד י ט א ט ע ס״ (ם״ן קורםיװ— ד. טש.). דערװיםנדיק זיך איויטער *ון אם דעם דאזיקן ״ביבליאםעק־סוד״ (זמףלבן ט. ליבערמאן האט אין זיין םטאמיםםיק געהאט באהאלטן), איז שוין אונז גענוג קלאר און *ארשםענדלעך, פארװאס די אאר עענדליק אויבנאויםנע־עבנטע יידייב־םאײעטישע יטר״בער האבן אין ביבך *ון א גאנצן יאר נישט גערןענט אנקל״בן אזוי פיל רעזער, װי עם האבן ז״ געהאט אנגעקליבן די *װ״ ״ד. קלאםיקער םאעקטאד אוז דינעזאן. פאדשט״ם זיך, אז ״ד• ז״דעס אין ד• טאטעס'י וועלן גיכער ל״ע־ נען ״דעם יידישן םוזשיק״ אדער ״דעם שװארבן יונננמאנטשיק״, א״דער, זא;ן מיר, נסתרס ״שדעמעלעד״ אוו גילדינם ״האםער־קלאנגען״. דאט נענולעבע איז אויך מםתמא מיט די ״איזשדיווענגעם״ און .,אומפארם״אישע״... און די פאיט״אישע לעזער באננוגענען זיך, ה״סט עס, דערםיט, וואם ז״ הערן אמאל דעם ״דיש־םאײעטישן שר״בער רעדנדיק אדעי לעזנדיק זיינע ווערק אין קלוב אדער אין אן אנדער עפנטלעבער פא־- זאםלונג. פיעגט זיך. צוליב װאם האם אנו דער נאדעל נעדאהפט װעגן אב דעם קל״נעם (אמר״ גענוג ביטערן) ״ביבליאםעק־םור״ אנשרייבן אין ״אראליט״ א גאנזרע דיפערטאביע םיט שטעבװערטער און זידלוועדטער אויפן אדדעס פ־ן ד. טשארני ״ערגעץ אין בערלין״? און *אדוואם ערשם אין א האלב יאר ארום? נא־ םםתמא האט דעד דאזיקעד אנפאנגער געםוזם אויםהאלטן דעם עקזאמען אויף קענען אויםזידלען א וועלכן נישט איז שר״בער פון ״אויםלאנד״ (דעד ״סדאלימ״, קאנטיק, זובט אזעלבע), איז זאל אים דער נאט *ון ליטײאקאוו, לעװיסאן ודונעץ ב״שס״ן..._ ס?<רלאנ 3. קלעצתי! ערשט דעחעינעז הערבערט װפלם װעלט-געשיכטע פון דער פינפטער ענגלישער אויםגאבע םיט הערוה און דערקלערונגעז ז קלמנאװיטש םים פיל אילוסטראגיעם נאנד 3 392 ז״טו אין דעם דריםן באנד קומען אריין פאלגנדיקע קאפיטלען: װיםנשאעט און רעליגיע אין אלבסנדדיאן אוי*קום און אויסשיר״־ טונג פון בודיזם; דער אויפשט״ג און די ירידה פון דער רויםישער אימפעריע; פון טיבעריום גראקבוס ביז גום נאט־קיסר אין רוים; די קיםרים גװישן ׳ם און די גרויפע פל״נען; דער אויפקום פון קדיםטנטום און דער אונטערגאנג פון דער םערבדיקער אימפעריע; די געשיבםע פון אזיע בעת דער ידידה פון דער םערבדיקער און דער ביזאנטישער אימפעריע. — אין באנד קומען אריין ביז 80 בילדער. — פרײן 10 גימ־ידז ערשטער באנד — פריייז 10 גילדן ג ' _צויייטער באנד — *ר״ז 10 נילדז אין די ״ליםערא־ישע בלעטע־ י (נומ. 15, 1929) האב איך *אר־ עפנטלעבט א :אטיץ אונטערן קעטד: ״װעדבע ״דישע שר״בער ײערן גע־ ל״ענט דויך דעם יידישן ארבעםעי אין װייסדוסלאנד״. די מאטעײאלן *א־ דע־ דאזיקע־ נאטיץ האב איך גענומען *ון דע־ בטאטיםטיק װעגן די א־ויסגעגעבענע ״דישע ביבער אין םשך פון א יאי (אקטאבע־ 1928 — אקטאבער 1929) אין דעי ביבליאטעק ב״פ טינםקע־ פא־ט״־קלוב אויפן נאמען *ון :. לענין. די םטאטיבםיק איז געװען פובליקירט אין דעם מיגסקער זש-רנאר ״שטערן״ (נומ 10, 1929) און גוזאמענגעשטעלט *ון מ. ליבערמאן, דעי ביבליאטעקא־ פון דע־ אויבנדערמאנטעי ביבליאטעק די דאזיקע בטאטיםטיק האט דערג״לט. אז די ״דישע איבעטער־ שאפט פ־ן דער שטאט מינםק האט אין משך פונם באריבטם־יאר 1928— 29א!1 גע־־־ענט די ״דישע ק־אביקע־ א בך מאל מע־. א״דע־ די ה״מישע ״דיש־באװעטישע שרייבער. אלט ביישפיל דערצו איז גענוג גו דעדמאנען דעם *יוקט, װאס ב־עקטא־ן האט מען אין משך פון יא־ געלייענט 52 מאל בעת דעם ״דיש־באוועטישן ש. נאדינער נישט םער, ווי 24 מאל... די דאזיקע דערשיינונג האט געהאם ארויסנער־פן דענםטמאל א שטיקל םהומה אפילו אין םאמע דענטר — אין םאםקװע. און מ. ליטוואקאײ האט אוי• אט דעד דאזיקעי ״קלאסיקעד״־געפאר געהאט אנ־ געװיזן אין זײן עפנטלעבן פא־טראג ״וועגן דעם גושטאבד און פער־ טפעקטיוון פון דער יידישעי פיאלעטא־ישער ליטעיאטור (״עםעפ״ פון יי2־פטן דעגעםבע־ 1929). איז איגטע־ (אין א האלב יאר ארום) געקומען א״נער נאדעל און ויך א־ויפגעווא־פן א־יך םיר (אין בא־קאווער ״פ־אליטי' נום. 5 פון ו>193), הלםאי איך האב אין די ״ליטערארישע בלעטע־" איבערגעדערג״לט ״דעם סוד *א־ גאנץ בראד״. אז די הײמישע יידיש־באוועפישע ש־״בער זענען נאך נישט אזו• שטאיק פאפו־ער ב״ם ״דישן לייענער פון סאײעכ־ ־וםלאנד, ײי דער יידישע־ קלאםיקער און יידישער שרייבער פון אוים־ *אנד. אדרבא. לויט נאדלען, זענען זיי (די יידיש־םאוועטישע שרייבער) :אך א בך פאפ־־ע־ע־ פון אשן. אפאטאשון און אנד״ אויך די ״דיש־ באװעטישע ש־ייבע־ געפינען זיך תסיד אין א לעבעדיקעי פארבינדונג םיטן א־בעטע—ל״ענער דורך די ליטערארישע קר״זן. ליטערארישע אװנם;, ארויםטרעטונגען אויץ די אונטערנעמונגען, קינםטלערישע פאי־ לעזונגען א א. װ. א. ד. גל. דורך דעם, ה״סט עס. װיל ב. :אדעל רעאביליטירן דעם ״דיש־ כאװעטישן ש־״בע־. אבע־ לויט אינזערע ״קל״נבירגערלעבע״ השגות קומט אוים, אז וויגאלד א ש-״בער געפינט זיך אין אזא ענגערן קאנטאקט מים ז״ן לעזער — דאיץ ע־ דאך געלייענט װערן :אך פיל מאל סער. װ״ל ווי גוט עם זאל נישט ז״ן די תורה שבעל פה פונם שי״בער, איז זיין תו־ה שבבתב נעװים דאך בעםער און אנגענעמער (שוין גוליב דעם אל״ן, װאם א בוך. װען ער װערט לאנגװ״ליק — קאן מען אים פשוט צומאבן. בעת א יעדנדיקן אדע־ דעדצ״לנדיקן שי״בער אויןז אן עפנטלעכעי פארזאמ־ לונג איז שוין א םך שװערער ״צוצימאכן״...) נאר נישט געקוקם או״ו אט דע־ ״םטיטשקע״ (צוזאסענשלום) צײישן שי״בעד און לייענער. זענען דאך אין םשך פון דעם אויבנאנגע־ וויזענעם באײבט־יאי געלייענט געווא־ן דודך דעם יידישן לעזער פון טינפק םפעקטאר און דינעזאן (םיר נעמען בביװן די ״נאציאנאל־ םענטימענטאיע״ םפעקטא־ און דינעזאן) נאך עטוואם מעי (105 מאד) א״דע־ די סאוועטיש־פיאלעםארישע אבטשוד אלבערטאן, בלים, גילדין. דאברושין. האלקין. האפשט״ן, װינעד, חנה לעײין. נפת־. פעיםאוו, קװיטקא. קולבאק, קאהאן ראםין רױועס, רעזניק. שאאירא און שװארצ־ כאן צוזאםעז גענוםען (101 םאל11!! אבע־ י נאדעל. דעישפיי־.דיק, קאנטיק. אז ז״ן אויבנגעבראבטעי שנ״דערשער חשבון (ײעגן דער ״פאפולערק״ט" פונם ״דיש־םאװעטישן