Literarishe bleter · 1930-10-10 · 41-42 (10.10.1930) · p. Seite 784

?'190*1'337 *ל1309 ,״ן_ (336-37) 41-42'?784 0' 1, י זג ח ק ב * ש 3 1 ו ' ס וג ו ו י ש ז ו ו ע ג ט 2* 311? 3 טירן און לאומאנדעװעט סיט צװײ דינסטן. דער בעצ-תבית — א מיט א ברײטער בוימצדיה-שװארצער בארד, אין פאוח און א■■ א שײן-ײדיש צוגעפאעטשט-סא־&עדעחטער יארסוצסע—פאעגמ אוט- צויפן מיט גציעזער םייצך אין די העסס, טשספען פיט זײגע נרויהע שטיװאנעם א־ן תשאםדזשע;: — ײדן, באצאסוטשעט נישט, ײדןן שצאמקע, יאך זאנ דיד. זאאםט אויפהערן װאויעװען, זאצסטון... אין די דדײ נעבט, װאם זיםצ איז דא נעשלאפ;, האט נדע; אײנסאצ צונעגנבעט בײ איר דאם ביסא װעש, א צװײט םאצ האט זיך עםעץ ארײנגעכאפט צו איר אין בעט, גענומען מיאוס שנארב; די ציטװאטשלע האמ נעמאבמ א קװיטש, אצע נעשטעצט אויף די פים. זיםצ סצענט ארויםנײן פון דאחטן, װען אין טיר-נאכטיש פאד- טאנישן היסל זענען צעגאגנען נעכטיקע שטער;, װײסעד נעפצ, װ• מיצך, האט זיך געקײקצט איבער פײבטע שטײגער םון ברוק. שװערע װעגן האבן נעדדינזשעט און אונטער פאדקאװעס האבן גע- שפריצט םינקען. אן אויםנעװאקסענע, א דארע, א װײםע, א נישט- אויסנעשצאפענע פון א צײט און מיט א פארהאקמן סאררעשט; סוח, — איז זי נענאנגען אויף אצע אדרעםן, װאם זענען אננענעבן געווען אין די אנאנםן, באקוטען נעשװאצענע צידקעס. אצע היװ־ פון דער נעננט דא ארום זענען פוצ נעװען סימ שילדן ביז ארוי־ און םיט םוחרים; בדײטע פלאטפארכועם מיט םשא האבן זיך @>ד- םאסטן אויר שמאאע טויערן; פון נידעריקע, ניאב-פיסיקע משא- פערר איז נעגאננען א װײםע פארע, אפנעריםענע ױננען סיט רויט- פאר׳עװיצטע צעיאכםערטע פנימער תאבן נעװאדםן שװערע קאסטגם, נענעװאצדעװעט מ־ט גראבע קוצות. פון נארקיכן האט נע- זעצט, װי םון א באד, און סידיאט נעשםעקט פון דארמן מיט װאספן. ביר און נאך עפעם גרויס-שטעטישם, פון װעצכן םינעסט װאסעק אין סויצ און ם׳שצאנט צום פארשװאבטן יהארץ ביז חצשות. וױ זי איז נעקומען, האמ מען זי רעכמ נישט אנגעקוקט, אננעשרינ!: — נ״ןן מידארוז נישטן דאם םײרצ פצענמ אויפציוטערן און אפשפריננען אויף צוריק, װי םון עפעם א װיצדן טעות, נעמען.מאכן מיט די בצאםע ציפן און ארויםשארן זיך הינטערװײצעכץ. דעם דדיטן נאכמיטאנ איז דאס מײדצ נעבציבן זיצן ערגעץ אין א טויער אויר א שװעצ, אויסנעצײצט די צעצטע פינף ניצדן, צײכט נעםאפעט, נעםיצט, אז זי איז דורך- און-דורך אויםנערעערט. די מידקײט איז אװעק די פארשטײפטע צוננ האמ אפיצו ארײן נענוסען עפעם אונסערזיננען. דערנאך א־ז זיסצ צום לעצטן מאצ ארײן ערנעץ אין א דריטן הויף, ארויפנעהינקט אויף פיר שמאק שטײנערנע טונקעצע טרעפ, איבערנעצײענט אויף א בצויצעך-קופערן בצעכצ א נאמען און אנגעקצונגען. קײנער ראט נישט נעענטפערט, — תאט זי נאכאמאצ א קװעטש נעטון בײם בײנערנעם אויםנעצענקטן קגעפצ. ערשט ב״ם דריטן אדער פערטן מאצ האבן זיך דעדהעחט טרימ, שװערע און צונעדושעטע, װי פון א בארװעםן מאגסביצ. עמעץ האט דארטן אפנ־ם אראפנעגומען א פרענט, אויפנעעפנט א שפעצטצ אויםן קײטצ. — צו װעמען, א? — םון אנאנם... די טיר האט זיך תאםטיק א פארקצאפ נעטון פאד דער נאז, און זיסצ האט שוין נענומען נײן צוריק. אבער באצד האס זי זיך װידער נעעפנמ. זיםצ איז אריין אין א פינםטערצעכן זויבערן קארי־ דאד, נאכגעגאננען אין א נרויםער שסוב ארײן, א האצב-צײדיקער, א קיצער. םיט א האצב-דארן פינום-בוים בײם פענםטער און סיט צעװארפענע פאטעצן, צאסע, איבערנעצוינענע מיט םארשטויבטער צײװנט. םיאיז דא געשטאגען אן אויםנעװעפמער ריח פון נאםטאצי;. דער פארריסטער סוםיט איז נעװען רײכצעך געשניצט און אפגע- שײצט, אויף די צײדיקע נאצדיק-מאפעטירםע אפנעכיםענע װענט האט געדואגגען עפעם א ביצד פון א םרוי מיט צעצאזטע האד און אנטבצויזטע בריםטן, און געדובט האט זיך,?וז מיהאט זיך שוין אג- געהויבן םון דאנען ארויסציען און מיאיז געבציבן אינדעךסיט. א קצײן .1 א נאנץ צעבן האט דער מױהםדיקער בעצ-מדקדק אח סשכיצ, מאיר סופר, נעצערנט צשון־קודש אין ננידישע הײזער, געציקצט זיך מיט אן איבערזעצוננ םון שיצערם ״רויבעדי, נעשפיצט פײער- דיק שאך און קײנמאצ נישט נעהאט אויף שבת. דאם װײב זײנם — א קירהשע, םון א נרוים הויז — איז נעהאט אמאצ אװעקגעפארן ק״ן נאציצ־ע צו אירע קרובים און איז דארטן פארפאצן געװארן. מאיד םוםר אצײן האט יארן-צאננ נעמוטשעט זיך מיט אםממע, גע־ ציינח ,־דיפות פון חסידים און נעוװינט אײנער אצײן סיט זײן קראנ- קער אײנצ־קער טאבטעי אין א תאצב-אײנגעזוגקען הײזצ. געשטארבן איז ער פצוצציננ, אין םאמע שמהת-תורה, װי סיפאםט פאי א מתננד, און מענטשן האבן באצד געגומען שמועםן: — הצװאי װאצט עד שוין באײן-װענס מיטנענומען די קײ- צעביקע יתומה... ם־וועם מישטײנסנעזאנט םײ-װי-םײ פון איד נאר- נישט װערן... אין שטאט תאט מען נעװוסט, אז דאס אויפנעשאסענע מ״דצ, זיםצ, וואם קוסט נישט ארוים םון שטוב, צעחנט תג״ך ווי א ױננצ און באדינט דעם טאטן, האט א שצאף הארץ און איז א מרה-שהורהניצע. פונדעסטװענן תאט זיםצ באצד נאך דער שבעה אצץ אויספארקויפט, מיט קײנעם זיך נישט נעזעננט, און איז אװעקגעפארן קײן װארשע װכן אדבעמ אין א געשעפט אדער בײ קינדער מענטשן האבן נעזען דודך די פענסטער, װי זי שצעפט די צאנגע דינע פים, װי שטעקעצעך, אין דער נאך-סוכותדיקער בצאטע, -ערטראנמ קוים דאם שװערע קײשצ, און די נדויםע טונקעצע אוינן אירע בצאנדזשען שדעקעװדיק אין הארבסטיקן פארגאכט, וױ בײ עפעס אן איכערנעציבענעם פדעמדן פוינצ. זי איז דאס ערשטע מאצ געװען אונטערװענס, נעטראנן אויף די שמאצע פצײצעם דער מאמעם אן אויםנעדיבענעם, ברײטן פצױשענעם זשא- קעט, די װײניקע, שיטערע טונקעצע האר זענען נעװען פארקעסט אין א נרעקצ, ד־ צאננע גאז — אויםנעשפיצט און בצאם. פרעמדע יידענעם, סוחרטעם, תאבן אין באן נעקיקט אויף איר קרום, געסודעט זיר; — רק םידרימצט און דרימצט... עפעם א שצאפע... אין וואדשע האט זי די ערשטע דרײ טענ נענעכטיקט ערנעץ אין א צאך אויפן ״שװארצן נעסצ״ פאר 40 גדאשן א מאצ, איז גע־ שצאפן אין אײן בעט צ־זאמען מיט א צעװאקסענער ציטװאטשקע, ײאם האט נעהאט א טבע אײפצוכאפן זיך אינמיטן דער נאכט, ארומ- פא-קען זיך אין אײן העמד אין אצע ײינקצען און םודמצען צו זיך אצ״ן ניך־ניך און פארצײנ;, װי זי זאצ זאנן אין חשכות אר״ן עפעס א צאננן אייסמערצישן שפרוך. אצע פינםטערע ציםערצעך סון ט-ײפענעם ״האטעצי זענען נעײען אננעפרא&ט מיט םרעמדע און ט׳האט פון אומעטום נעשאדכט, װי פון שטי־גן מיט בעצי-חײם אין רער :־ויבע־ שטוב תאט תמיד נעצויכטן האצב-ארײננערוקט א נעצער, קײנמאצ נישט םארצאשענער גאז-צאספ, װאס תאט נע- זשוזשי&ט און געםיקעט, װי ער זאצ אזוי כראיפען אננעצונדענעד־ הײט. אויף דער פארבצאטיקטעי־ פאדצאנע זענען נעצעגן שװערע פעק גענ״ט אין זאק-צײװנט, אויפן גרויסן טיש מיט דעד נעצער צע- ראטע האבן זיך נעװאצנעדט קעפ פון נעװענזצטע העריננ סיט םאר- נצ״זטע אוינן, פציגן האבן זיך נעטדאנקען אין דיויטע, נישט- דע-טדונקענע נצעזער טײ א שטיק אײדער םיאיז נעװאדן טאג האט סען זיך דא שוין אננעהויבן ארומפארען און טוסצען. ײדן םוחרים האבן צ.י-פרי אפגעפס־ט א דאװגען, אין אײצעניש נעײיקצס אפנע- שפדונגענע רצועוה אויף בצויע האריקע הענט און אויםנעשפיצט פרעמד-װענישע אויערן צום אויסנעצוינענעם פײםן םון װײטע צאקא- מאטױון. הויך-בדוםטיקע, האצב-אננעטוענע װײבעד האבן ארוס- נײענדיק נעגעםן זעםצ מ־ט וװרשט, גערעדט אצע אויף א״ן מאצ, נעטישעפעט מיט עפעס א פאצעט סיט א פאסאדירטן קאפ און רויטע שקארפעטן, װאס האט זיך ארוסנעיאנט פון אײן שטוב אין דער אנדעדער, װי גאך עפעם אן אוסנעזעען באשעפעניש, נעקנאקט מיט