Literarishe bleter · 1930-10-10 · 41-42 (10.10.1930) · p. Seite 780

!4?ים ±ר!>ר'סס בלססער 12ם.(336-37) 41-42 זײם <•$ד ז מעפאם איז דא פיט אזוי פיא פײנעם נעיע״אה און קואטור באאר־ בעט נעװארן, אז פון א םעהונדעדער איאופטראציע-פוזיק, איז ראם נעװא־ן א זעאבטטשטענריק קונםמ־װערק. א. נראנאװםקי צעפירט זיך דא זײנע טייםטערהאפטע וזענט טער אין דער ברײט אײדעד אין רער טיף. עס זענען פאראן, דא און דא־ט, רעטיניםצענצן פדן ״ססס.200״ און פון אנדערע טאקע זײנע אײנענע אויפפירוננען, אבער דאפ זענען בלויז פרטים, אין אאנעט״ן איז דאפ, װי עד אאײן זאנט, א ״קאנטראפונקטיעעד םפעקטאקא״, אן אויפבירוננ, אין װעאכער פארב, קאאננ און ריטטיק פאעכטן זיך צוזאטען אין אײ; פראכטפואן גאנצן. סון רעם ארינינאא, װעאכן טיר אאע קענען פין אונזערע פדיםטע יארן (.װער תאט ני׳טס נעזען אין דער ״ננט ד• אדעאה״טם א־ער אראעניעװן אין רוםאאנר אדער אין אונזער אאטן ײדי׳צן טעאטער דעם נוטן טראדיציאנעאן ״אוריאא אקאםטא״?) איז דא געבאיבן באויז דער סקעאעט פזנפ םיפו.ר־דימע׳עד>, אבער אויך רעד איז אין פיא פרטים נעענדערט. ש. איפיטיץ תאט ראם אאץ נעט.אכט טיט נוטן טעא־-יער-אינםטינרץט א־ן רוטינע. עם איז באקאנט, אז בײ דער ״הביטה״ װערן ראאן פארט״יאט נייצט אויטן אביעקטױון ק־נסטאער״טן פרינציפ, נאר אויט א נע־ װיפן םיסטעם, זואם איז;עבו־ט א״פ דער קאאעקטױויםטי׳צער אחד־ת פונם גאנצן טעאטער־קאאעקטױו. אט דעם קאאעקטױויזם האט דע־ טעאטער צו פאדדאנקען אפיטר זײן נאנצע עקזיסטענץ און איך זאג דאם דא נישט אננא־, :אר איצבח. אבער בײ אאע פרינציפיעאע טעאות איגט אין דעם א נרויםע נעפאר פאר דער צוקונ&ט םון דעד ״הביטה״. טיאיז אפט נעצװונגען צו ניין אויף קינםטאערישע פשרות און טיװעדט קינפטאערייצ גע׳טעדיקט. אויך ראםטאא זע׳נען א־ן דעם פ־ט באנאננען געװארן פעאערן ב״ דעם פארטײאן די דאאן פונקט װי אין ״װאם איד װיאמ״ און אויך א־ן אנדעדע פריערדיקע אויפידומען. און עס איז באטת א שאד, װאס דא איז דער פעאער נונע נישט קיין עפיזארייצע, :א־ די הײפט-פיגיר װאדשעװער איז נייצט קײן אקאםטא. אים פעאט דערצו די א־נעראעכע טוזיקאאיטעט, כדי קא- :ען נויר צו זײן רי איטנאטיראעכקײט, װאפ א־נט אין דער ראא נופא, ,װעאבע שטעאט פיט זיך פאר עפעם א טין אוטנאטיראעכן געטיש פון א ט־אניקער ט־ט א אירישן טענאר ׳־אװינא — ד• יהורית בת טנשה א קענינאעך נעשטאאט א װ״כע, צארט-קאיננענרע שטיטע, װאם טעטבריהט. װי א טײערע הארפע. די באױעגיננען דורבגעדרינגען טיט אן אינעראעכן נשטוה- ריט־ם. איר שאום-טאנץ צום םװל פונם אעצטן אקט איז עאעניש אין זײן ד״נעם טײדאשן טרויעד און אוטעט. טעכניש גאענצנר אין זיין טאריאנעטנהאסטיעד צײבנוננ פונם דר רא םיאװא איז צבי פרידאאנד עס איז אײנע פון די בעםטע םצענ־שע אײםטונגען פון אט דעם טאאענטירטן באראקטער- ׳םוישפיאער ז״ער פײן ־ער בן-ױחאי קאראטא פון װ־נ־ארן. נעשמאקפזא און איבעדצײננד פראכטפוא בערטאנאװ אאם דבי דע םאגטאם פאטריארכאא, װי פ.־ן א״ן גוכ או־םנענאסן און א״״םגעפארמט. טעםקין — דבי װאן עטדען — װײך און װירדיק. באראץ — דער שטיצ טיטן גרויםן טיודבאן אייפן קאפ, װאם טאכט אים ברייטעד װי אעננער, — זײעד באיאקטעדיםט־ש אין ז־ין אוטמיטאבארער קאטיק, טשעטערינםקי — פדאבטסיא אין ז״ן בר״טבײנעריקייט און רחבות- דיקן דע קאםטרא. מיר זענען נעװוינט נעװארן צו אן אנדער בן עק־בא, װי בן- ח״ם האט אים אונז באװיזן, צו א בן-עקיבא פון קהאתדיקן הכא הבא, פון א־ן בא חדש תחת ,השימש. ב״ בן-חײטען איז דאם נ־כער א טין רום־שער סטארעץ םאזיטא. אבער פאר זיך א־ז דאס א פ־נור, װאם איז צונעשניטן טיט דער גרעםטער שארפקײט און װאם קריצט זיך אײן אין זכרון. עם איז איינע פון די בעםטע אײםטוננען פון אט דעם פאנאטײםן ״הבימה״-אירעאאאנ. צי איז אזא ״אקאםטא״ בארעכטיקט. צי האט עד א זכות הק״ם, איז אן אנדער פ־אנע. רײן-טעאטראאיש א־ז דאס א נצחו;, װאם פאי־׳טאפט דעד ״הביטה״ נרוים כבו־ און אונז נחת און פרײד תנועה, אין יעדן מוםקיא, אין יעדן קוק פון די ב״זע אויג;. דער קדיט־קער פונם ״בעראינע־ טאנעבאאט״ האט אים פארגא־כן טיט דעם באקאנטן װינער באדאקטעד-שוישפיאער תערטאן טיטיג. זאא ט־טיג טיר הונדע־ט טאא מ־חא ז״ן, אבעד עם א־ז א פח־תת הכבור פא־ טשעטער־נםקי;. ע־ א־ז פיא חנעװדיקער אין װארעטער פון ז״ן גרו־םן ד״טשן פ־אטאטיפ קאאצקין — שטאא, באאנ־ צאי־ט, א־־דא אין ז״ן קינדישער ענױות. שויז אין ״א־צ־״ האט זיך שטא־ק א״נגעשנ־טן אין זכר־ן ז־־ן ט״םטע־האפט נעצ״כנטער שנ־ידעד דאם איז אײנעד פון די גהויסע האפנוננען פון ד־ ״נגערע ״הביטה״-חב־ה װונדעדבא־ א־ן א־ר שפיצ־קער שא־פק״ט אין שװוננ איז די טיזיק פון ערנם טאך — א״נעם פון די אינטע־עםאנטםטע ט״סטער צ־וישן ־■ טאדערנע ־ייטיעע קאטפאניםטן א־ום און אריב א גרו־םע, באד־־טנדע פאדשטעאונג. א בבבודעד ר־נג אין דע־ ק״ט פ־ן די ״הב־טה״אײםס־ננען. טקאן האבן פאי־שײרענע ט־־נוננען, צ־ ־אם איז דער װענ, װאם ד־ ״הב־טה• דארה נ״;, ט קאן שוין גא־ טם־פק זײן, צ־ א־ז דאם א־נגאנצן או־ט ד־ אננענוטענע שעקםפ־ר-טדאר־צ־עם. דאם א־ז אן אנרער פ־אבאעם. פאר ז־ך א־ז דאם א פ־אכטפואע או־פ- פ־ר־ננ, א ג־ויםער און װערטפואע־ א״פטו. ־ א ק א ם ט א א א א ג ר א נ א װ ס ק ־ א־ך ט.וז זאנן אפך פאר אט דער או־פפ־רונג האבן ר־ פי־־ינס פ־נם טעאטע־ נעהאט נעװ־םע זאי־נן. א־ז רע־ שײדוך גראנאװםק־- הב־מר, א ר־כט־קעד זױונ? א־ן רער או־פפ־־־נג פונם ״םערזשאנט ג־־ש־א״, װעגן װעאבער ט־ר א־ז שוין א־־םנעק־טען צו שרײבן אװ־ ד־ שפאאט־ן פון ד־ ״א־טע־א־־שע באעטעד״, האבן ט־ר אטת נעזען שו־ן א־ן א געװ־םן ז־ן אן אנרער גי־אנאװםק־ װי א־ן י־ד־שן קאטער- טעאטע־, אבע־ א נאך א־טז־בע־ן א־ן זײן נ־־עם םט־א, א נאך אוט- פעםטן אײ•־ זײז נײעם װעינ. װעט ז־ך ז״ן נר־־םע. אבע־ דאך קאא- טע. א־־םעיאעכע ט״םטעדשאפזע קאנען אטאאגאט־ז־דן מ־ט דער ״הב־טה״, װעאכע א־ז או־ט א־ר גאנצן סהות דאך דער טעאט־אאעד ה־פ־ך פון רעם, ־ואם ריאט ג־אנאװםק־ן נעטאבט גרוים און באר־טט? .װער װעט װעמען נובר זײן: ד־ ״הביטה״ נראנאװםקין, ארעי־ פא־קעדט? אן איין פדט א־ז אט די פאי־שטעאוננ געװען אן או־םנאם: ז־ א־ז נעװען א־נגאנצן ״דיש. אאע — דער דעזשיםער, דעד טאאע־ דע־ טוז־קעד זענען ראםטאא אאע ײדן. און הנם ג־צקאװ א־ז אפ־רו נ־שט ק־ין ״ד, האט ע׳־ דאך רא באקוטען א שותץ — דעם ײד־ש־ן ד־כטע־ טשה איפש־ץ — װעאכער האט רעם שמאץ אזו־ ארוטנע- א־בעט, אז עם א־ז געװארן א זעאבםטיעטענד־ק שט־ק ״או־ט ד־ ״טאטױון״ פון גוצקא־ו״. טיקאן טעא־עט־ז־רן פיא״צ־ א־ז ר־כט־קער א״פצופ־דן ״אוד־אא אקאםטא״ אזוי װי דאם א־ז געטאבטי נעװא־ן א־ן טיעך פון פ־אע צענדא־קעד ־אר;, א־ן געט־־־ען א־ינקאאנג צום נ״סט פון ־ענעד צ־־ט א־ן א־ן הםכם ט־ט ־עם ה־םטאר־שן ־אטת. אבער קאאד א־ז: דאם, װאם עם א־ז ארו־םנעקוטען בײ דער גראנאװםק־שעד או־פ- פ־ױננ א־ן דער ״הביטה״, א־ז א ק־נםט-װערק פ־ן א נא־ הו־כעד טדרנה עם א־ז שװער צו זאנן װעטען עם קוטט דא ד־ בכורה דאבערט פאאק, רער טאאע־ װעאבעד א־נט א־נז נאך נ־ט־ א־ן טעם פון ״טסע״־ת כנ־מ־ן השאיש־״ און באזונדע־ם פון פרצם ״ב״נאכט איו־פן אאטן מא־ק״ בײ ־עם טאםקװע־ קאטער-טעאטע־, האט רא זיך אאײן א־בע־יטי־אפ;. דער װונרע־באי־ער ,.פאען-עד״ פון -עם צװײטן ביא־ ד־ ב״דע ־טים-טובים א־ן הויז פון טניםה-װאן-דער םטראטן, די שוא א־ן ־עא בואכ — ד־ קאםט״טען פ־ן ד־ ׳עו־שפיאער — ד־ דבנ־ם, ־ע קאסט־א, בן-״חא־ און אנדערע, — ראם אאץ דערטאנט ד־ בעםטע דערגדײבונגען פון די יאריטיטע דום־שע טעאטעד-טאאער, װ־ בענ־א, באקםט, ראבוזש־נםקי א, א ד־ טוזיק האט נעשדיבן קארא ראטהו־ז — א פויאייעער "׳־, װעאכע־ נעהערט צו די פ־נק א־נטערעםאנטםטע מוזילרשעפעד פ״־נם א־צטיקן דײט־שאאנד (הינרעמ־ט-קשענעק-מאך-װײא-ראטהו־ז). זינט אאעקםאנרער קרײן און פואװער, האבן טיר אין ײדישן טעאטער נאך אזא מוזיק נ־שט נעהאט־. א מחיהדיקער, דערקװיקנד־קע־ ײד־שעד