Literarishe bleter · 1930-10-10 · 41-42 (10.10.1930) · p. Seite 779

זײם 779?'$120ר'ם2 73 1802 012. (336-37) 41-42* ה 2 ר ם א ן ס 1? 2 ם / ב ע ר? ' ן די ״הפימה״ מיפ םשעכאױז אוז גדאנאװםלי (די ג״ע אויפפירוגגען: •טעקםאירם ״װאם איר װילט״ און גוצקאװם ״אוריאל אקאםטא״) •עדיבן אי; דעם פראניאם-העפט צו דער פא־יעטעלונג, צו באװ״זן דער װעלם, אז ישעקספיר א־ז ״נאמישט יאנגװײליק״, עם איז אדת אביםל א העזהדיקע דעריןרערזננ, בפ־ט נאך דא אי; ד״טשלאנ־ זװ עס לעבט נאך ךער דזר, װאם נעדענקט ד• בזי־סטערהאפטע אײפ- פידזננען פזן עעתספירן בײ בראהטע;, דײנתא־דטן א־ן אנדע־ע ־יזטוםע טעאטער-רעדם־סע־;, אזיפפירונגען, ײאם זענען געוזא־ן זזיסטאר־ע אין ז־יעד קלאסיעער יעל־טזת, װו א־ן בעדרין גיפא לעבט און •םפ־לט די גא־ניעע עליזאבעט בעמנעד װערבע האט ער׳עט א־ן די טענ אז־ך אײנעד פון ד־ בערלינעד בינעס באװיזן איר אזט- פארנר״כלעבע דאזאלינדע אין •טעקספירם ״װי עם נעפעלט אייך״ אבעד ני־טט דאם איז דער עיקר טיםעכאזו האט באפדײט •םעקםפידם קאטעדיע םין אלע פם־כאלאגייעע באראסטן און אזיםגע״םי־לט פון א־ד לויז דאפ קאטעד־אנטישע, ע־ האט דאם אבםאלוט-יטעאטראלע, זואם •עטעקט א־ן יעדן •טעקםפי־ײען יטטיק, צזנעשפ־צט און געטאבט פא־ א זעלבסט-צװעק. אין טיטן פונם פא־ײם יעטײט א קלײנע דרײ-בינע טיט נדײםן נעיעטאה אײפנעבזיט ד—כן דום״םן טאלע־ טאםיזטי;. א־־ם א־ד — א״זע־נע •בטאננעם באצ־רט ט־ט־ פארהאננען א־ן נאי־ וילבע־ ר.ײט, ברײ, ארץ היעל. בינט, פאדבנ־ײך ד• ׳עז״עפירע־ נעטען ד• •עטאנגעם בעתן יעפ־לן פאנאנדעד •עליםן זײ װ־דער צ־. ד־ בינע דר־יט זיך בעת מעיעה אין ענדעדט איר ב־לד פא־ די אוינן פון דעם באצי־בעדטן צויעזיע־, אזײ װי א־ן ד־ ג־טע צײטן פזן דעד אטאליקעד קאטעד־א דעל ארטע. •ע־־ן א־ן ד־ אלע פדיערד־קע אזיפפ־רזננען פזן דעד ״הביטה״ האבן דא אזן דא־ט זיך בא־ו־זן ב״ א־יניקע פזן ד־ •עו־יעפ־לעד א־־םנעיעפ־אכענע ם־טנ־ם פון קאטע־־אנט־יטעד באנאבזננ. באװ־זן א־ן פא״עזױנדן. טעד האט טען דאס יעזין נעיעפ־רט אין ״א־צר״. אבע־ א־ן דעכטן גלאנץ האט ז־ך דאם אנטפלעקט אין ״זזאפ אי־ זו־לט״. ־א האבן ד־ פא־בא־גענע באגאב־ננען ענדלעך געפונען וײער ת־קזן. ־א האבן זי־ באקזטען ד־ טעגלעכק־יט ז־ך אײםצזלעבן א־ן ־ע־ פ־לע־ טאם א־ן אט ד־ •עעקםפ־ד-פא־יעטעלזגג א־ז פיל טע־ א נצה־ן פא־ ד־ יעזייעפ־לע־, א־ימעד פארן ־עזש־כעד, זועלכע־ האט ־א בײ־-פל-ש••־ ־ו״נ־ק-־זאם טהדיע געװען א־ן נ־יעט אדו־םגע- ק־אבן פון ד־ ד■ אטזת פ־ן דעם א־נז ״ע־־ן נענ־נ באקאנטן טאםקװע־ ־ואבטאנגאװ-טא־יאװ-ט־יע־באלד-גדאנא־־םק־-םט־ל פ־ן ד־ פ־ז־ען ק־־ם-בל — נהטה װ־נ־א־ ־א האט ז־ך אנט- פרעקט פא־ א־נז א ־ם פ־ן ב־ענענד־ק םצענ״ען טעטפעדאטענט, פ־ן טעאט־אין הן א־ן פ־ן ־־בט־קן טעאט־אלן א־נםט־נקט א פדאכט- פ־לע פ־נ־־ לעבע־־ק. קע־נד־ק און ־אדע־דיק. א נע״עטאלט, װאם ב־ו־זט ט־ט ד־אנ־ז־יעעד לעבנם-׳עטהה, ׳־עעלט״ע ב־ז א־ן ד־ ״עפ־ץ- פ־נענ־, פא־ אזעלבע ראלן װ־ נעבײר;. חנהלע הענדלער — ד־ פארטדז־טטע אל־זו־א, יע־ין א־; א־־ העל-בראנדע־ האד-פ־אבט. ׳••; א־דאנ״ע א•; א־ד אייערטדיבענעם א־טעט ־אב־נם א־ן דע־ ״ע־וע־ע־ טאפל-־אלע ב-־ן װ־אלא, זועלבע דא א־ן בע־לין האט אטאל נענ־אר פאדקע־פעדט די ׳,ןליזאבעיט בע־ננעד טאטענטנװײז ״עט״ף. ב״ די טענע־ א נאנצע נאלער־ע פ־ן פ־נזר;, זו־ פ־ן האי״ץ :עיענ־ט;. אײנם זו־ א־־נם טעםת־ן — עזנ-טלך-הב׳ענד־ק ג־ו־ם, בזט- ט־ט־ק. עם יעטיאלט פזן א־ם א־״ם א טחיהד־קע װאיעטק־יט, טט״ע א ••עאל־אפ־ן-נעיעטאלט (אײך ד־ ד־קט״ען האבן א־ם אזזי יו־ואל־- פ־צ־־טן. א פאלםטא־ נעט־״עט ט־ט יעם •ע־ב־דן טאנאך װאדלאהאם פ־ן ״בא־־ם נאד־נאזז״. בא־אץ — פלינק. ״עפי־ננענ־־ק, עיאםט״ע, ערענאנט און ״עעלט־יע אפ־לז א־ן זײן בב־זונד־קע־ טפ׳עות ״עארף נעצ״בנט אין ד־ קאנט־־;, טעבנ־״ע װ־דט־אז א־ן איע קל״נ־ק־יטן, א־ן אט דעם קלי־נעם בעד״עאדע־ באיאץ ״עטעקט א ניצ־ץ פ־ן א נאנץ נדו־םע־ קאט״עע־ באגאבזנג ט׳עעטעד־נםק־ — יעי טהדיל פ־ן ״גזלפ״ און דער צדיק פ־ן ״־־בזק״. דארט טא־עםטעט״־ע א־ן ז־ין תלטיד-חכט־״עעי א־; נוט- ײד״עער װירדע. דא פא־ט־אטלט, פארטפ׳עעװעט, קאט״ע אין ־עדעד 1. צועו־׳עט א־־ניקע אמעטײנע באטעדקזנגען. בײ אלע הויכע קינםטלער״עע טאט;, בײ דעם נאנצ;, צײטנ- װײז טט׳ע עפאבאלן, באדייט פזן א״נ־קע א־רע או־פפ־־וננע;, א־ז ־־ ״תביטה״ א־ן איין פדט תט־ד געװען ר־ק׳טטעליק, א־ן פדט פ־ן לײסטזנגםפע־קײ׳ט, פזן פראמקט־װ־טעט. דעד א־בזת פון א־רע ק־נםטלער־־עע טעשים א־ז נעװען נרו־ם, דעד כטות — קלײן אזן נ־׳עט־ק. װען טיטדאכט זיך ארײ;, אז ד־ ״הב־מה״ א־ז נענד־נדעט־ נעװארן טיט יװ ־אר צוריק אזן מיפ־זװט אזנטערצופירן א סך הבל פון דעם. זואם זי האט אין כדעך פזן די ערשטע צען ־א־ באװ־ז; או־פצוטון, איז דאם באטת צום ׳עטז־נען. האט א טעאטע־ א־ן דער נאדער װעלט א־ן ט׳נ־ך פון צען ־אר אזוי וו־־נ־ק ׳עט־־ק או־פ- געפיחט/ זוי די ״הב־טהי׳? צו דערקלערן אױ דאס ט־ט פא־״עײדעכע טעטים םײ או־םעי- לעכע אזן םײ א־נערלעכע. געבזירן א־ן צ־־טן פון נו־ט א־ן פײן, האט ד־ ״הב־טה״ נעלעבט אזן נעארבעט ב״ אזטדעדטרענלעבע תנא־ם. א־־ אנטװ־קלזננ א־ז נעװען אפהענג־יק פון הזניעדטער אויסעדלעכע ענ־נ־ם. װעלכע יאם טעאטער האט נ״עט תטיד נעקאנט נ־;ר ז־־;. אבער אפ׳טד נאך פ־ל טער האבן טאיטאז־רט דעם ק־נםט- לעד־׳ב; װ־קס פזנם טעאטער ם־בזת, װאם זענען געלעגן א־ן דע־ א־נערלעכער אטטאםפע־ פזנם טעאטער נופא עס איז נ־יבט־ דא ־אס א־ט זוענן דעם בא־־בזת צו רעדן, אבעד דעד פ־על ״צא א־ז נעזוען, װאם .דער נאנצעי ״הב־טה״-װאגן האט ז־ך ז״ע־ יעזוע־ נע־זקט פאיװערטס נעל־טן דערפו; האבן בײדע: םי־ דאם טע- אטער אלם בלל אזן נאך טיעד ־עדער ׳עז״כפ־לער אים יחיד יעז־■ ׳בפ־יע־״עע פע־קי־טן א־ן באגאבזננען האבן געלעײט א־ן ד־ עננע - אט־ת פ־ן ־ענע קל־ינ־נקע טענלעבקײטן ז־ך טעאטדאי״ט א־־םצ־• לעב;, זואי תאבן א־ן דע־ פ־אר,םים באטײט: א־־ן אײב-פ־דזנג א־׳ צזוי־-דדײ ־אי אדעד אפיט־ נאך זעלטענעד ־זננע ׳טז״ניפ־לער״טע בחזת האבן נעלעכצט נאך א ת־קון, װננ ה־־ס טעאטע־-בלוט דיאט גענלײזעדט א־ן די אדערן א־ן נעזזכט אן אז־ב־ועג פא־ א פרייע־ א־; נא־טאלעי צ־דקול־ד־נג, ט־ט פ־־ ־אי צזר־ק א־ז ד־ ״הב־טה״ א־ז־םנעפא־; א־ן דע־ ג־־־םע־ זועלט. א־י אנטװ־קל־נג א־ן ד־ לעצט־ע ־^־; א־ז באקאנט. ז־ א־ז א־־םגעפארן א זועלט, געפ־־ע־ט גדו־ם־ע ט־־א־טפן און ער- פאלנ;, און םוף-בל-ם־ף באזעצט ז־ך א״ א־ץ-־׳ט־אל. א־ן נדטך פ•; א־ינע צװ״ ־אי זענע; נעיטאפן נעװארן פ־־ נײע א־־פפ־דוגנע;. בא- ־ײטנדע, טיטיטזתי־קע, פ־ן נ־ז־םן ק־נםטלע־״טן װעדט, עם א־ז ד־ װ־רקזננ פ־; ט־ערב-א״־אפע א־ן אטע־־קע. ד־ זו־לדיע, א־טפעטפ־לע ד־נאט־ק פ־ן א־נזע־ ״טט־־ט־״טעי צ־יוט האט נע־אגט. נעטד־בן, אקט־זו־ז־־ט דאם א־בעטם-טעטפא פזן אט דיעם בעםטן טיעאטע־ בײ ײדן. פזן א־ץ-־״ט־אל האבן זײ נעב־אבט דעם ״בתד דזד״ א־ן ד־עם ״אזצ־״, א־ן ־א א־; בעילין, האבן ז״ א־נז א־; קאינע זעקס-ז־בן ח־ינײם טזבה נעװען ט־ט־ א ״עעקםפ־־-אז־פפ־דזננ א־ן טיט נ־צקא־וכ ״א־־־אל אקאםטא״. דעד בט־ת בײ דע־ ״הב־טה״ הז־בט אן ז־ך אײםצ־נלי־בן ט־ט; א־ב־ת. זאי עם יא פאיצ־־בנט װע־;. ״ע ׳ע ק ם פ ־ ר א ־ ־ פ; ״ה ב י ט ה״-״ע ט ״ ג ע י צ־ם צוו״טן טאל טאבט ד־ ״הביטה״ א יעפדוננ םזן א־־ טאנוטענטאל-פאטעט־׳טן סטיל צז א לייבט׳ע־ פ־יילעבעד קאטעדייע ־ע־ ,אוצ־״ איז א־ן תוך אבע־ נא־ א דאלביע קאט־עד־יע. יטלזם- על־בטם גענ־אלע־ הזטא־ א־ז א־־ך יא א־ן ״א־צד״ ־ו־ א־טיעט־ם בײ א־נזע־ נ־ז־סן פאלקם-י־כטעי, א־־ננ־עהיייט א־ן א־טיעט, א־; קל״ניעטעטי־יקער טיה-יטח־יהד־ק־־ט, עס א־ז א נעלעכטער דורך א סרו״ער-׳״לײעד די אײפנאבע, זואם דער ניו־םעד ־־כ״כע- .״ו״״פ־לע־ ט־כאל טיעיעבאזו האט ז־ך נעיטט־יעלט בײ ד־עי א־־פפ־רונג פ־; ׳סעקםפירם ״װאם איר װילט״ איז נעװען, װי עד האט אלײן נע-