Literarishe bleter · 1930-10-10 · 41-42 (10.10.1930) · p. Seite 778

?'130*1'שס 31719ססר;< (336-37) 41-42 זײם 778 1 באר־ע טעסע פאד א ברײ-טער רןריט־׳טער אדבעט א־ך האב נ$ר נע- װאלי-ז אב־וארפ; א באר שטה־כ; פון דע-ם מעשיו־רדיקן, כביעני עקזא- ט־־ען און ד־אליםט־־ען דיפטעד, װאם פארגלײכט זיך, םײ מיט זיײ אינטערעסאנטן און אפנעה־טן דעט״ליזם און םײ מיט זײנע פם־- באלאנ־יבע אבםערוואציעם צו די אננעזעענסטע שריפט׳טטעאעד פון דער אײראפעיטער איטעיאטור; דער דיבטער, װאם רערנראבטו זיך ביז א יװאנזיניקער טיף אין די ם־םות פון דע־שײגוננען (״א־ן פרומע הענט״), זעט א פאדבארנן, א־נטענםױו, ױיתדיק יעבן אונטעד יעדער פאר׳נ־טעלטער אויםערלעכקײט, אין יעדער באװענונג און אויםדרור,; װאם נדאבט זיך א־ן אונזער אונטערבאװוםטזײ;, און, ענדלעך — א־ינער פון ד־ פ־ינסטע, הײמ״שע דיכטער, װאס האט ליב דעם פ־עוטן מענטיסן א־ן איז אלײן או־ך — װ־ מאדגע דאס זאל דא א־ן דעם פאל נ־־טט קלינגען — זי־ן בעםטער פאר׳טטײעי ריאל אקואסטא״ פא־יגיטעי־נג האט זי זיך ׳עוין אן שום פראבלערען עוי׳טפ־לער־׳עער לײכט צעלאכט און צעקונדםט. און יװען א נ־אנאװםקי האט נענומען אראפנידערן םון זײנע ־אצ־אנעלע הו־בן, א־ן ד־ ״הבימה״ — או־פטויכן פון א־רע טיפע- נייטן, האבן זײ ז־ך או־פן צװיינ־ן-װענ באנעגנט א־ינם ״אוד־אל אקאםטא״ פזן סגוװ. צז ז״ער באנעגענ־יני האבן זײ או־ך צונעצוינן דעם וװנדערבא־ן, ׳ציװערן, קאמפל־צ־רטן קינםטלער פאלק און דעם ט־פן א־ן דערבײ לײכטן צויבער-מזוז־קעד קאראל דאסתאוז. אוריאל אקאםטא פון 1930 דיאט בײ דער מעדתײט פון ד־ ײדי׳טע און אויםער ײדייטע קרײון ארויםנערופן התפעלוח און בא- ,־װנדערוננ און נאר א קלעגערע טײל א־ז פון דער פאחעטעלונג נע- בליבן נישט צופריודן נישיט צופרידן, װייל עס פעלט טי״לװײז דער אלנעמײנער לײדניטאפטלעכער עקסטאז, װאם איז םפעציפיש פאר ״הבימה״. װײל נ־׳עס אלע ניבטער-אויםנערעבנטע מאמענטן קװעלן ארויס פון א טיפן ברויזנד־קן לעבן, נישט אלע או־םגעמאםטענע פרט־ם קװעלן ארײן אין א ט־פן אינערלעכן לעב;. אבער באוװנדערוננ רופט ארו״ם דער גראנדיעזער אויםערלע- כער פארנעם םון דער בא־יכטעלוננ, די וװנדערבארע ב־לדער פונם ר־יכן אמםטעירדאמעיי ״דנטום, די מאסנפצענעם, די טענץ און אין דעם אלעם די מײפט־ערהיאפטע מיזאנםצענעים פון א. נראנאװםקי;. א־ן ד־ מיזאגםצענעם וױערט ארײנגע׳טלעפט אל׳ו, װאס עם נעפינט ז־ך טו־ומ אדער לעבער־ק א־ן די ראמען פון דער ב־נע. אט אזוי װיערט אינם לעצטן אקט, ביכעת ד־ געםט פאריעװ־נדן בײם שטילן טראגישן טאנץ פדן דע״־ בלה, אפ־לו די לופט אר־־ננעצוינן א־ן ״םפיל. ז־ איז אננעזיאפט מיט בא־ועב־נגען און קלאגנען און אײנער נאכן אנידעין װעדן פאר׳כיוװנרן, װערן װ־ צענאגנען א־ן דעי־ לופ׳ט אלע אניװעזנד־קע א״ו־ף דער ב־נע... און די אלע בילדער װעדן 3זלט א־יננעראמט און װונדערבאר באפא־בם, װעק אן שום קאמפראמייםן שארף אונטעמעיעוטראבן פ־ן ראבעהט פאלק. אימאל אז־י יסאי־ אז עס װערט שו־ן פא־װ־׳עט רע־ קאנטראבט-ציל. אזוי דארף מן-הםתם רעד פאמפעזער התינה-אקט־ דינען אלם קאנט־אםט צ־ם שול-אקט, װאס איז רעקאראט־װ אלײן פאר ז־ך א מ־־שטע־-װערק. אבע־ די קאסטױמען רארט זיענען צו פאמפעז. א־ן זענען טײלדוײז ד• יסיה, װאס דער איווט רופט אײיס אפער- אםאצ־אציעם און א־ן ד־ אלע בילדעד װערט אר״ננעקלאננט די מװיק פון קא־אי ־אטהאוז, װאם פארכאפט און דיױט אן די טיפפטע פאי- בא־ננםטע םט־ינעם ר־ פאריטטעלוננ ״א־־־אל אקאםטא״ א־ז דער עלעסטרייטער פונק פין רער באר־רוננ צװייסן גראנאװסקי אץ ״הכימה״. װאפ זײ האבן זיך אבעד קעננזײטיק נענעבן און ו ו א ם זײ האין דערבון ארויסנעמדאגן — ראבי װעלן װײזן ידי װײיטערדיקע אויפפיהוגגען זײעיע, םײ צי זײ װעלן װײמיער אדבעטן צוזאמעין, אדער זײ װעלן ז־ך לאזן נאכאמאל אויף באזונדעדע װענן. צי זעט י. ראזנפעלד נ־׳טט א״ך די אינערלעכע איבערלעבוננען פון מענט׳טי;, װי א קראנקן כ־אנ־׳טן אנוווקם;׳ דאם װאלט פםיבאלאניש רמעט פא־־גנטפעירט ױנה ראזנפעלרן דעם ראצ׳אנאליסט, װאב יט־מײכלט אזוי קאלט און איראנ־יט, בעת זײנע אנאליזן איבער דער מענט׳טיעכער נשמה, און םוף בל בו־ יװאלט עם אויך פארענטפערט זײן אײםז־כטלאזיקײט, — װען, װען מיד װאלטן ני׳טט נעפילט אזוי פיל מאל דעם דיכטעדס צװײטן אונטערדריקטן ״איך״, רעם מחב־ פון ״כאכט און טויט״, פון ״װאכ איז מיטן אריטן געװאר;״, װאס ־טדעקט זיך פאר דער פינטטערנ־־ט, זעט רי װעלט אין סימבאלן און פא־מאגט א טייפע, פון ז־ך אלײן דע־־טט־קנדע אנוננ װענן דאס א־דאצ־אנעלע פון דעריטײנוננען. אין דעיר דאזיקער קורצער כאי־אקטער־םם־ק האם א־ך נ״טט געהאט כדעה אויםצויטעפן קריטייט ד• גאנצע א־ינינאל־טעיט און כאיארןטע״־-אײגניטאפטן פין ׳ונה ראזנפעלידפ יטאפ;. סיא׳ז א דאנק- ׳עיע? סײ/י? נעד? י / ד ע ר נ ײ ע ר ״א ו ר־ מ־טא־בעט פון א. נראנאװסקי מיט ״הכימה״ האט א־ןי ד׳ ײר־־טע און אװך נ״טט-ײדײטע ק־נםטלערייט־ע רןי־״ז; ארו־יםנערופן א ־טטארקע פארא־נטערעסירונג. א־־ניקע איעי האבן ־עס בא- רו־ערט, װײל רערמ־ט א־ז עננער געװארן ראב ק־נםטלעד״טע פעלר פוין ײד״טע ׳ט־עפעי־״טע מעגיעכקײט;. מען האט נעװ־בט, אז א. נראגאװסק־ פ־רט א־ן ײד״טן קאמעד-טעאטער א ל״נ־ע פון ־ײנע־ טעאט־אלע־ פא־ם, פ־חט ז־ א־יף א לײםט;, עכט-ײדי׳ט־ן, ׳טלום-על־כמר־ק א־םערנעטדיבענעם א־םן. מען האט אויך נעװוםט, אז רי העכי־ע״טע ״הבימה״ זויט רעם טעאםראלן תמצית אין די פארדיקעטע טיפענ״טן פון דער י״די׳ט־- קײט, זוכט זי יטװוער א־ן ערנסט, מיטן נאגצן יאך פון ״די׳ט׳ן נלות און ־י־״טעד מיס־ע או־ף די יפלײצעב. מען האט עם נעװוסט, און עם איז דעריבער אינטערעיםאנט נעװען ד־ צדגויפפאױננ פון אט די צװײ לחלויט״ן-קעננזעצלעכע עקסטרעמע זײטן פונם ײד־־ט־ן װעזן א־ן ד־ צװײ פאר׳טײרענע עקסט-־עמ־ג טעאמער-נע־טטאלטונגען פון ״הבימה״ אלן פון א. ג־א־ נאװכק־. א, נראגאװםק־ האט ־טוין אין ־א־ 4922 א־ן רע־ תקופה פון זײנע נעװאגטםטע עקבפעד־מעגטן און ז׳ובענ״ט־ן, א־יפנעפירט ״א ־־אי אקאםטא״ א־ן ײד״טין קאמע־-ג־עאטע־ א־ן מאםקװע. אזן װי ר־ עי־גםטע רוב״טע טעאטער-קד־מ־קער האבן ־עימןאלוטי געיטר־ב;, אױ ״או־יאל אקאסטא״ נע־ט־פילט נעװארן מ־ט רער ם־םטעם פון אבםט־אקטן ז־טעסגי און אבםטראקטן קלאננ, פון אלגעבי־אי׳ט־ע װאיט א־ן באװענוננ. יי ״קוביםט״טע״ פאחט־ג־עלוננ א־ז נעװען צ־עגל־רערט א־־ף מעאט־איע או־-עלעמענטן. ז־ א־ז אמת נעװען פ־עבט־ק אדאנק נ. אלטמיאגם רעקאראציעם, אבער זי האיט נעיעיטעמט מ־ט טויטער קעלט און א־ז :״ט־יט פאדיט׳טאנען געװארן נ״ט־ט מצר רעב צ־ר״ילער או; א־יך כ־׳ט־ט מצר דעם שו״טפ־לעד גופא. וןײל א־ן זײן ״אוייאל אקאסטא״ פיו 1922 האט זיך א. נרא- :אװםק־ א־־פנעהויבן אויף ־־ הי־בקײיטן פון ־אציאנאל־זירטער עמאציע, ז־ך אויפגעהויבן א־־־ אזא הױך, אז עס האט פא־פעלמ פ־ט־טעד מענט״ט־לעכע־ אטעם נאד פ־ן ־ענעיר צ־יט אן האיט א;ראנאװסקי נעגומען אלץ מע־ א־ן מעד אנפ־לן מיט תמצית ד־ אבםטראקטע פא־- א.־ן װ־ ר• ר״ט׳ט־ע קדיטיקער האבן נעשריב;, א־ז זײן פא־לעצטע אויפפ־רונג ״סע־זזטאגט גר״ט־א״ אינם ר״ט־וטן סעאטע־ י־טױן נעװען פול מחטו בלוט און פל־״ט. ״הב־מה״ האט קײגמאל נ״טט גע־טפ־לג־ ״א־ר־אל אקאםטא״, אבע־ װען זי װאיט די זאך ־א נע־טפ־לט א־ן 1922, װאלט זי מ־ט ךע־ ג־עטטער, טויט-עדנסטעי־ װיכטיק״ט אגטירעקט, אויפנעריס;, או״םנענראבן די פראבלעמען פון קאמף, דעם נעראנקען-נעראנגל צװי׳טן ױעם א־ינצלנעם א־ן אפנעיטטאנענעב כלל. זי װאלט ד־ ג־רויעיר-שפיל פון נוטצקאװ פא-ואנדלט א־נם טיאנ־יטן טױיע־ פ־ן רעם פר״דענקעי אין דעם ״ד״טן אמכטע־ראמע־ געיטא. אבער ״הבימה״, װאם האט װננע־הײיטו נעג־מען אויף זיך די ראלע פון א מ־םיע-טעאטער, א־ז אין מיטך פון דע־ צײט מיד נע- וייאדן אײביק צו רוכנע;. זי האט יטוין פונם ״א״צר״ אן נענומען אפװ״כן פונם שיטרעננן װענ, און א־ן דער פאדלעצטער ׳טעקספיר-