Literarishe bleter · 1930-10-10 · 41-42 (10.10.1930) · p. Seite 775

/ייג 775 7'ססר8ר'שע 2?םםםר נ>ם (336-37) 41-42* דד. ד גזן? םאה?ער/ױ8רשע דעד ײדישעד געשיכטע דיקעד אויפגאבע £•; א ײדי׳ע; היסטאריקיעד די באעדײבוגג פון די דאזיתע פדאצעם;, װערכע האב; כו־בגעוױדהט ננאצ־אנארױאצ״ע^, אדער אגסקעגגגעווידקט בײ דעד אגכעויקרוגג פי■; דעד ״ד־ישעד נא- צ־אגאלעד אינדיװידיואריטעבע אזוי װאיזבמ א,־'ב ב״ דובנאװ; דעד פד־יגצ־פ פו; צענטד־פעטאריטעט א•; צענבריפוגאר־בעט צו דעב וױבט־קבט; פאדיטונגם-טעטאד פנ; דעד •יד״עעד נעיטיכטע. 3. א•; ד־עב דאױק; צוזאטעגחאנג װערט איײך פא־ אי־נז דײטיעך דעד חיהוק, װעלכעד א־ז פאי־א; צוױיע; דעד באנעטוננ פ•; דע־ ייד- ־י׳<־ ->י־- כטע ביי י וב—אוון אי*ן בי• אויד-ח*עב, טי־אין י״״עי־ ט״פעד קדובדייטאפט, װערכע פאי־בינחט זײעדע בײדע ס״בטעטע;. אחד-העב, דעד הענעריאניסט א*; תרכ־־ פון ק־אכב־אר, דארט םו; אײב־קע :אצ־אנארע א־דעאר;, וױעקכע דיאב; ױך גאד :״טמ נעענדערט א•; נדטך פון רעד ײד־שעד נעע־כטע־ א־•; װערכע דאדפ; אין דעד קעננ- ־וא־טי ב־רד; ד• :אדם, א•; װערכע־ עס ־אי־ף נעטאבט; װעד; יעדיע קורכצר-דעדשײנונג אי; דעב ײד״ט; רעב;. אזויכע א״ביקע :אציאגארע א־דעאד; געפיגט אחד-העב אי; דעד ײד״טעד ״;אצ־אנארעד- עטיק, א•; א•; דער װערט-באנעט־ו::, װערכע יטאצט תעכע־ דאס נײסט־קוע אײדעד דאם מאטעריערע־ יט. דוב:אװ, אי; זײן רעצטעד טעארעט•- יטע־ אגטיױקרוננס-תקופה, זאגט ױך אפ פ•; ז״; פ־יעדדיקעד מיי-;ונג װעג; אײביק־ע נאציאגארע אידעאר;, א•; א•; דיסכב מ־ט ראװ- דאװ או; סטדװוע תאריט ע־;אד אזא מײ:ו:: פא־ א •טעד־עכע־ באנ־־נדוננ פו; נאצ־אנאר-יטאװינ־זב. בײדע, ס״ ־ט. דובנאװ, כײ א־ד-תעס, דעדקרער; ד• פראנע װיענ; ז־עס רא:;; קיייב פון דיעס ״די־ט; פארק מיט דער ה־רף פון דעד ט־עאי־״ע װעג; א״סערגעװ״נריעך יטטאדק; י־ד״ט; נאצ־אנאר-באװוסטזי־; און;אצ־אנאר; רעבנם-א־נס- ט־נקט. ב׳טיעת אביעד ב״ אתר-העמע; גיעפ־ג־ע; מ־ד אפ־רו נ״טט קיי; פ־װו אויפצוקרעד; דעם געניעז פו; ד־עב דאזיק; יטטאדקן :אציאנאר- באמוסטזײן, כאמיט זיך דובנאװ אויפיצװוײז;, װי אװי דאם ײרײטע גאציאנאר-באוװםטזײ; האט זיך אויסגיעביקדעט א•; די צ״ט; פו; ד• :ב־אים. דובנאװ הארטי גרײך װי אחד-ה־עס, אז ד־ געדיכטע ר־ע- ר־ג״עזיע אטמאספער, װערכע האט זיך אגנעהויבן צו װ־עבן אין ד־ צײיט; פו; די םופדים או; דערגדײכט דעם זענ־ט אין דער תרמוד־׳טעד ר־טיעדאטור כדי שפ־עטער אומכאנדענעצט צו נעװערטיקן א•; דיעם י־די־ט; קורמודיער; ר־עב; ב־ז ־צו דעם םױ' פון אז-ט; י ה, אװ נעװ־עז; א פ־אדוקט פון דע־ א־זאראצ״ע טענדיענץ פון ד־עם ײד־ע; פארק װאס חאט ז־ך א־יף דעם דאזיק; אופ; ניעװארט פאדהיטן פאד אסימי- ראצ״ע. בײ אחר-העם אי; אױך בײ אנדע־יע גע־ט־כטט-טיעא־עטיקיעד פון דיעם צױנ־זם ןמאדגארי;) קוסט אוים, אז ד• דאזיקיע ר־עריג״עזע אט־מאספע־ איז ניעװ־עז; א מי; ה־נע־פרעט, װערכע דאס ״ד״טע פאיק איז אדורבגיע־טראפ;, כדי צו קעניע; איבעדהארט; ביז עב װעק קומיע; די באדינגונגע; פו; א :אדמאר; טעריטא־־אק ריעב;. בײ דוב- גאװ; װיערט דעדקרערט די איזאראצ״ע-טעגדענץ פ•; דער רעריג־עזע־ קורטוד דמ־ך די באװגדערע רעבנס-באדיננוננע; פו; דע־ גיעניעביעניער היסטאד״טעד תקופה. דובגאװ הארט דעס פדינציפ װעג; כסדדד־קער אפװיעקםרונג פו; הומאניזאצ־ע או; אסימיראצ״ע א•; דיעם ײד״־ט; רעבן פא־ דעם חויפט-געזעץ פו; ד־עד ײד״טער נע־טיכט־ע אחד-העם. װענדט א; דאס גיעזעץ פו; אק־צייע און דעאקציע אויף אריע קורט־ד- דע־יטײנוננען או; ׳טטרעמונגע; אין דיעד ײדייטעד ניעיטיכטיע, אבעד ארם היעגיעריאנעד, באמ־ט עד זיך אױך אויסצ־געפינע; דיעם סינטיעז, א״ װיערכ; עס פרעג; זיך יעדעם מאר פארײניק; די טעזע מיט דעד אנט־טעזע. אויב אי; דעם פ־ט א־ז אהד היעסס טיעאר־ע מ־ע־ נוטה צוצ־קומע; צו דעד היםטא־״טיעד װידקריעכקײט, א־ידעד דעד סכ־ע־ מאט״טיעד פדינצ־פ פ•; דובנא־װ; װענ; הומאניזאציע או;;אצ־אנא- ריזאציע, זיעע; מ־ר אניעד אין ארגיעמײניעם בײ דובנאוז; א מעד- רעאריסטי׳ט; און יעמפיד־םטיש; ׳טטאנדפוגקט אײדעד בײ אהד-העב. יעס א־ז נייטט דא ־אפ אדט אויפצוװײז; די גדויםיע פארדינסט; פון דובנאװן פאד דעד ײדי׳טיער נע׳טיכטס-פאר־טונג או; אויך נייטט די חסרונות פו; זײן ײדי׳טעד ניע׳טיכטיע, װערכע ז־עגען דיריעקמ א דובנאװם טעאריע װעגען /פיף) א־ן דע־ ײד־׳טע־ נעיט־כמיע זעט ־ובגאװ פאיננדע תק־פות כ-׳; הומאגיזאיציע און נאיצ־אנאר־זאציע מרכות-״טי־אר -— קאככיא- פאי־־טי־טע חוםאנ־זא־ציע, סרכות-יהידה — נא־ציאנאר־זאצ״ע. אי; דעד הערעניםט״טיע־ תקופה קאס־־ ־צװי׳ט; די ה־עריעניסט; או; ד• נא- ציאנארע מאקאבעעד, או; דער הוימ״טער קאמ־ צװ״ט; די צדוקיס און פדו׳טים. ־עס ק־מט ד־ערנאך א ראגנע תק־פה פון נאציאנאיז־זאצ־ע- פ־אבעם, װעיזכער דוי־ע־מ ביז צו ד־עם אויפברי פון דעד אדאכ־־ט- טפאני׳ט׳ער קורטור, װערכיע תאט פארנע־ט־נזערט מיט זיך א נײעם פדאצ־עס פו; הומ־אניזאציע. די דעריני־עז־ע ק־רמו־. װערכע אנטװיקקב־ זיך דא; ארס א ריעאקצ־ע פון דעס נאצ־א;אר־ז-<צ-ע-פ־אצעס ־ו־ע־ט ביז צגם סוף פו; דעפ 18-ט; יי־ה, ביז צו דעד פ־אנצו־זישע־ רעװא- רוציע. זינם ד־עם סו-טן י״ה קומען פא־ די בײד־ע עיקר-פדאצעט; בײ םאד־ט״דענ־ע םערק־ער אויף א פא־׳טײ־ענעס א־פ;, אפהענגיק פון זײערע פאריטי׳ט-טיע־־טאדיארע באדינגונגען. בי־ פ׳ערקער מיט א גארמאר; פאריטי׳ט־ז ר־עב;, װי פ־־אנציײז;, ־ײט׳ט;, ־עננר־ענדע־ ־ארמן די בײדע פראצעם; פו; ה־מאניזאיצ״ע און :אציאנאר־- זאצ״ע די דיכט־קע װאנ, בא׳טטימענדיק גר־־כיצײט־ק דאס קורטודעיע ר־עבן סון די דאזיקע פ־ערקעד. די ה־מאנ־זא־ציע פארי־ט עמפפענג- יעכקײט פאד ד־ קורטור-דע־אבעדונניעז פו; די א־ומיקע פערקעי ב׳טעת די :אציאנאריזא־צ״ע באיטט״ט אין צופאס; ד• דאזיקע קויז- סור-דעדאבעדוגגע; צ• ד־ער זינט הורות א־נדױױדויער-אײסנ־עבירד־ע- טער נאציאנאריעד קו5סור. בײ פאר־טייט אונטע־דריקטיע טעדיטאר- יאריע פעאקער טדעט אפ דער פראציעס פון חימאניזאציע פא־ ר־עם מעכטיקן פדאיצעס פו;;אציאנ׳אי־זאצייע בײ ײד;, װערכע זיעניע; א; עקםטעדיטאד־אר פארק איז פא־אכע;, בפדט זינט דעם ס1-ט; יייה א יטטארק איבעדנעװיכט פון דעד ציענטד־פ־גאריעד, אסימיראטא- רי־טער הזמאכיזאצ״ע, ,ױערכעד װערט פזן צ״ט צז צײט א־ביערג־ער־בז דורן־ א ׳טװאכערער ׳טטרעמונג םון צענטריפעטאריעד;אציאגארי- זאציע אנט׳טפד׳עכנד צו ד׳עד ארנעמײנער באנעמונג פו:ם היםטיא־-ט; פדאציעס סו; דעם ײדי׳טן פארק, ק־סט אויך בײ דובנאװ; א נײע אײגטײרוננ פו; דעד ײד״טעד נעשיכטע אױף תקופות. ב׳טעת ב״ די מערב-אײראפע׳׳טע היכטאדיתעד, א־״נג־עדעכנט אויך ג־עטץ, איז דער ס־ינציפ סון דעד אײנטי־רונג ד• רעריג״עזע אנטװיקרוגכ אדורכנעמ־׳טט מיט אזוינע קאטאסטראפעס, וױ .־ד־פות או; נ־דויט״ם, מאכט ד-ובגאװ פאד דעם נצות-פעדיאד א; אײנט״קיננ יײט די פאר׳טײדענ־ע צעגטעד; פ•; ו״עם ״ד״ט; מאכנריעב;, א•; רייט ד־ע־ קורטידעריער היעגיעמאניע פו; ״עד; פון ױי: ד־ תקופה פו; ו״עד הענ־ע- מאנייע פו; א ציענט־ ורערט װידער אײננ־עט״רט רויט־ בא׳טטיסט־ע ר־ענדעד, או; יעדעס פו; זי־ רויט דרײ הויפט-געב־ט;; די אוים־עד- רעכע פאר־טי׳טע כאד־נגוגנ־ע; פון ד־עם גאציאנאר; ר־עב;, דאס א״- טאנאסיע ל־עב; אי; די קתרות, ד־ ק־רטור־עיז־ע ׳טסדעמיננען. אגנ־עהױב; פוגם םוף םו; 18-ט; י״ה גיעסט א; דובנאװ פאר; ־םוד פו; דיע־ תקופות-אײגטײרוגג די פראציעס; פו; ־ציעגסריפונארער הומאניזאצ״ע א•; צענטדיפעטארע־ נא־ציאנאר־זא־צייע. ב־; 1788 ב־י ״187 א תק־פה פון ׳טטארקער אסימירא־ציע. פר; 1815 ביז 1848 א; אפ־טװאכוננ פיז די אסיםיקאצי־ע-טיענדעניצז, פ״ 1848 ב־ז 1881 א נײיע תקופה פ•; ׳טטארקעד אסימירא־ציע א״ פון 1881 ביז 16ו>1 א תק־פה פו; :א- ציאנארע בא-ועגונגע;. דער פד־נצ־פ פוץ הומאניזאציע או; נאצ־אנאריזאצ״ע ד־נט דובגאװ; ג־שט ברו־ז כדי אויפצגקרעד; די װיבטיקסטע קורטױד- ׳טטדעט־גנע; א; דעד ״ד־׳טעי ניעיטיבטע. א־ויסנײ־ענדיק פון ריקערטס •טטאגדפונקט1), ודערכע־ באניעמט די ניעיטיכטע א*; קעננזאץ צי נאט־רװיטניטאפט ני׳טט װי א פאו״טוננ פו; דעד נעזעצמיעםיקײט פו; סאציאריע דעחטײגונגע;, גא־ .ױי א באיט־״בונג פון דיעם א־נדױוי- דוער; װערט און זײן אנסװיקרוגג, הארט דובגאװ פאד דער עיק־- -זן13(פ5מ556נ׳װז31111מ ז6(£ תפבעפזס 6(0״ :1־1פ>1סנ8 .1־1 (ג .1903 .״2חס1ס1ננ51זא1ז׳}86 ח6ו1טנ1