Literarishe bleter · 1930-10-03 · 40 (3.10.1930) · p. Seite 760

ליסעדיאדישע בלשסעד נוס 40 '335) * זײס 760 ייד שוין אײן םאל דורכגלשלאגן א דורכגאנג גו זײן רויקן לעבן, אין יענער נאכם, בעת ער בלײבס זיצן װאכנדינן ערגןןץ אין א במאדאלע מיםן קאפ אין ב״דע הענט, אנםפלעקט אים אויך איר גרויםן םוד כאגנפײד, זײן ווײב. סווײגנדיק און אין זיד *ארזםלאסן האט זי אים ארומגעפראגן דויד די אלע יארן פון זײער דוזאמענלעבן, ביז ער איז געווארן, ווי א עטיק פארגלױוערט בלום, װאם ברענט אינעװײניק. און איעט רײםט זי דעם סוד ארוים פון אײ האדץ. און לאװראנס ײערס געװאד, אז ני׳פפ •אר אײדעי זי איז געײאדן זיין ווײב האט זי געהאט א געלינטן, נאר אפילו שפעטער אריך און א*שר עוליב אט דער טולד זענען אלע אירע זין אייםגעשטארין און לאװראנם האט זיך נישט געקענט דערווארטן א יורש. אבער לאװדאנם פארמשפט נישם, לאווראנם מאבט נישם גןיין פארװורפן, ער פארשטי יט, און אין יענער נאכט װערם אים נענפעד ז״ן װ״ב. ערלענד, דער ריסעד און געװעזענער האר פון גרויסע קאנפיםקירטע גיטעד, קען זיך נישם איינלעבן מים דער פויערנװירטשאפט. ער האט פ״נט די ארומיקע שכנים און די פויעדן *אראכםן אים *וליב זײן לייכםזיני־ קײט אין האבן זװ אים נישט קיין *וטדוי, ווי זיי האבן געהאם *ו זײן שװער. זיין חײם, ל״דנשאפםלעד בלוט לאזט אים נישט א״נזיגן אויך א״ן אים. ער װערם דעד אנפירער פון א *ארשװערונג, און אז דער *לאן װערט אנטדעקם, פארלאזן אים אלע ז״נע פרײנפ. אבער ערלענד איז נישם נא- ל״כםזיניק, ער איז אייד מוםיק, און שװ״גנדיק נעמט ער אויף זיך די גאנגע שולך קדיםטינע אלײן זארגם סאר אלץ, זי דעועיט די קינדער און פירט די ווירםשאפט, און דאד שטרויכלם זי נישט אויף קיין אײן רגע אין איר ליבע וױ ערלענדן, אפילו דעמאלט, װען ערלענד פארלאזם זי און די קינדער און לעבט חדשים־לאנג אויא א חרובער װידטשאפט אין די בערג. דאס איז א ליבע, ײאס קען אלץ מוחל ז״ן, אפילו אן אכזרױחדיק װארם, אפילו א פאטש, אפילו פאדראט. קריסטינע דערעים אירע קינדער לוים דעם קלוגן, נעלאסענעם שטײגער פון איר פאםעי און דאד קען זי מיט דער ייים נישם *ארשט״ן, אז אירע זין זענען דערװאקסענע מענער, וואם זופן ייד אין לעבן א״• גענע גוועקן. מיפ אײ מוטעדלעכער ליבע באװאכט זי זײ מנקפ אזוי װי קלײנערהײט. נאך ערלענדס פריזוײטיקן םוים בלייבם קריספינע אלײן. ק״נער פדענם שוין נישם מער קיין דעה ביי איר, די שליסלען פון די קאמערן און קאסטנם קליננען בײם גארםל פון איר זונם ײײב, און קריםםינע דײרפילפ זיך מיטאמאל איבעריק. קײנמאל האט זי נישפ גע־ לעבם פאי זיך איר גאנץ לעבן איז געווען ליבן און געבן און איזופ בלײבם זי שםײן מיט דעי אייביק־יונגער, נישם־אויםגעשעפטעי ליכע. װעלכע זי האט נישט ײו אהינזװםין, װעלכע קיינער דאיח שוין נישט און איו איין ש״נעם, זומערדיקן טאג, פון קיינעם נישט באגליים, גייט זי אװעק זװפים פון איר הײם און באהאלט זיד מים איד איינזאםקײב הינםעי די גיאבע. שװייגנדיקע מויעין פון א קלויסטעי * * * ווי א בריים װאםער פליםס דער דערזויילעדישער שטראם פון דעם גרויסן, דיבםערישן עפאם. ארום די הויפטפיגודן װימלם א גאנזוע ארמ״ פון פארשײדנעדלײ םענטשלעכע טיפן, פלעכטן ייד געשעענישן, װערן גע־ מאלן מנהגיפ. זיגריד אונדזעט האט מיט איר ווונדערבאדער דיכטערישער אינפואיזויע אזיפגעײעקט פון פילהזנדעדםיאריקן שלאןז א גאנזוע פאײ גאנגענע תקופה מים אלע אירע מנהגים, וואם זענען נישט נאר לויז אריינ־ געפלאכםן אין דער דעדזוײלונג, נאד זענען ממש א לעבעדיקער טײל פון יאמאן. ווי די ווילדע, שםורמאויסגעזואקםע פעלזן ביי די ברעגעס פ־ן איד ה״מלאנך אזוי זענען די מענםשן אין זיגריד אונדזעםם ווערק. זײ טיאגן אבעי אויך אין זײעי האיץ די גרויםע, מענטשלעבע ליבע, װי א דאין. און דער דארן בויערט זיד אריין מיט יעדז שדיט פיפער אין לעבעדיקן פל״ש. אויױ יעדן שרים מוז מעו ייד נזקריב ז״ן, םוז מען םוחל זײן, מוז םען בלוטיקן, כדי שפעטעי אמאל, ווען מען װעט בלייבן שטײן איימ דעם העכסטן שפיץ־באיג, פון װאנען מען זעם פאר זיד בלויז די טינקעלע וואנט פון טויט, אונטעי זיד דעם גאנזון, בײיםן שטח פון פאיגאנגענעס לעבן, *ו קענען זאגן אין פלוגימדיקעי דערקענםעניש. אז אזוי ײי םיאיז געװען איז גוט, ײייל אזוי האם עם געמו זט ז״ן. און מיר ילייבן זיגן פאיטדאכט נאכן איבערל״ענען זיגייד אונ־ זעטם ווערק און מיר קענען זאגי בלויז איינםו אזוי ווי םיאיז״איז גוט, אזוי און־ נישט אנדעיש האט עם געמוזם זיין. ײייל גרוי^ און בא־ זװוינגענדיק און איפערזוייגנדיק איז דער כח פ־ן דיכםערישן אמת. הרגענען א פרעמרלענדישן יונגנמאן, דעם פארפידער פון ז״ן כלה. אויב אלאוו וואלט זיך תיכף אין דעם מודה געװען. דעי גלח װאלם אים געגעבן אבפאלוזויע אבעי אוי״ אזא אופן וואלטן זיך ראד די מענטשן דערוווםט װעגן אינגונם שאנד פון ײעלכער עם וו״פן ביז איצט נאר א צוויי, דריי פון אירע נאענטםםע קרובים. און זו־ליב דער גרויסער ליבע צו ז״ן אינגון נעמט אלאוו אויפ זיך די שװערע שולד פון א באהאלטענעם. נישט באשטיאפםי מאיד. און אפשר רערפאר שטאדבן אלע זיינע זין ױנ־ גערה״ט. ביים לעבן בלײבט נאר אײן קינד א טאבטעד, און עריק טוועיטס ײן בל״בט אויך ער בלײבט אלם דער בכוד זײן בכוד דער באלעבאס אויף העסםײיקן. אינגון שטארבם נאך א לאנגיעייקער קרענק, זי גײט אוועק שטיל און אוסבאמעדקט. אױי ווי זי האט געלעבט. פאר אלאװן ה״בט זיד איצם אן א שװעדעי קאמה צײישן געיעכטיקײט און האס. אלאוו קען נישמ פאיגעסן, אז זײן ״זון״ עיריק איז דא א פיעםדער מענטש. אין עיריקס יעדעי באװעגונג, אין זיין יעדן פאנטאזירנדיקן ווארם, וואס איז אזוי נישט ענלעד צו די שװעיע, האמעטנע יײד פון די פויערן, פילט זיך דאס פיעמדע בלום. אלאײ צװינגט זיך צו זײן געיעכם און װיל האבן אינגונכ זון, ײי עי האם עס צוגעזאגם פאר איר טויפ. און עיריק קען בשום־אופן נישט פאדשטײן די פאישלאםנקײט און האדטק״ט פון ז״ן, אז־י שםאדק גד׳יבפן ״פאטער״. און עישט א•׳* ז״ן טויטנבעט העים אדאװ צ־פעליק, װי עיריק ײכט ארוים אלע ז״נע מעלות, פארםײדיקנדיק אים קעגן זיין אייגענער טאכםעד װעלכע האם אייגנםלעד קײנםאל נישט ליב געהאט דעם אנגע־ כמורען, ערנםטן פאטעד ״און ער האם געזען זיין לעבן, ײי א פעלד אויף װעלכן םיװערט דעדשטיקם די תבואה דודך באדיקעם און דעדנעד איבעדן פעלד איז גע־ גאנגען עמעצעד ם״לסאל האם זיך אים אויסגעװיזן, אז םיאיז ז״ן גוטער מלאך אז םיאיז עידיק, א פרײנם, װעלכער האם נישט געװאלט געדעגקען, צי דער גוסס האט אים אמאל שלעכטס געטון. צי נישט, ער האט בלויז געוואלם ראםעײען א זשמעניע זאנגען, כדי זיי שפעטער אוועקצו־ לייגן או״ז דעי וואגשאל״. * * * מין* און כזענםשדעך איז זיגריד אונדזעםס צוגאנג צו די אייביקע פ־אבלעמען פון לעבן: ליבע, האם, טוינק אבער דאך האט בײם םוף פון דער דע-צ״לונג גובד געווען דאם בירגערלעכע מאראלגעפיל, וואם וויל נישט דע־לאזן, אז די ירושה פון אן אלטן, אנגעזעענעם פויערנגעשלעבט זאל אר״נפאלן אין די הענט פון א װאגאבונדירנדיקן שרייבערם זון. און כדי דאס גאנצע פאימעגן זאל בל״בן ב״ דעד רעכטמעסיקער יורשטע, מוז עיריק, דער לײדנשאפטלעכעד לעבנסלוסטיקער פאנטאזיאד אן שום אינע־ ײײניקסטער נויטװענדיקײט, אנטון אויר זײן יונגן לייב דאם האריקע ״מלבוש פ־ן א מאנאך 2. ״קדיםטין, לאװראנםעם טאכמער״. אויך דא איז די ליבע בדויז א טירל, וואס עפנט זיך כדי ארײנ־ צולאזן דאס שװערע, מענטשדעכע שיקזאל. נאר דא. לוזיפייך צו ״אלאוו אידונםזון״, נעסט אויף זיך די לאםם פון ליבן, קעםפן און מוחל זיין די פרוי, א יונג טיידל, קריסטין, לאווראנסעס טאכטעד. ווי רירנדיק און צאיט איז איר ליכע זװם פאטעי, און דער פאטער האט ליב אין קדיםטינען אלע ז״נע נישט געבוירענע זין, צו וועלכע עם בענקט ז״ן האדץ. אבעד אז עם קומט אר״ן אין קריםטינעס לעבן דעד שלאנקעך לײכטזיניקער עילענד איבע- װעמענס קאפ עם איז געהאנגען נישס א״ן מאל דעי קי-בעס קללד״ זאגם זי זיך אפ פון דער הײם און פון איר טרייען און ע-לעכן חתן, ײעלכן דער פאטעי האם אזוי ליב, ווי אן א״גענעם זון. עס איז א ליבע, װאם פירט צום ציל נישט בלויז דורך אייגענע און פיעמדע לײדן, עס איז א ליבע, װאם פירט אפילו איבער דעם טוימן קעיפעי פין ערלענדס געליבטעד דע־ מוטער פון ז״נע צוו״ קינדעד עס לײדט לאװיענסעס געקרענקםע ליבע, עס ל״דט ז״ן פאטערלעכער שטאלץ, בשעת עס װערט אים פלוצים קלאד אז ז״ן געליבטע םאכטעד וועדכע ער פייט צו דעי חופה, איז נישט מער דאם רײנע, אומבארירטע מ״דל, אזוי ווי עי האט עם געגלויבט. ״—י נישט נאד דאס, וואם ער װעט זיך מוזן שעמען פאר מענטשן צוליב זיין טאכטעד םאכט אזוי שװער און פאיביטערם ז״ן פאטערלעד האיץ. דער עיקר פילם ער-זיד באעװלהם, אפ־ גענאהם אין זיין שענםטן און ליכטיקםטן געןזיל, אין דעם פארטרויען צו ז״ן געליבטער מאכטעד און אין יענער נאכט, ײען דאס אומגליק האט