Literarishe bleter · 1930-10-03 · 40 (3.10.1930) · p. Seite 759

<ײס 759?'םסר$ר'שס *?סס&ר 1וס. 40 (335) * װע5כע װעהם5ען זיך־ צגפ כםדר נאכא:ע;ר: דער סוקףצעס פון נאציא- :#איזאציע און דער פראצעם םון דער היטאניזאציע״} די כייםא- אצטעראעכע ה־רכלעכע םואעור האט בא־י־ט א בעא-כדחהד־לוע הו- מאניזאציע (אוניװערסאהיזאציע) ס,־ן ד• א״ראפע־יטע פעאקעד דע־ תומאניזם איז נעװען א רעאקציע פון נאציאנאר־זאציע, נאך װעילכן עם א־ז נעקוטען די קאסכואפאר־טי״״יע ה־טאג־זאציע פון דער א-־יפ- קצערוננם-תקופה אין דעם או-טן י״ה. די או־פװאכיננ פון דעד נא- ציאנאיער כאװענוננ אין דעם )!1-טן י״ה איז א פוער-ױצא פון א נײעם פ־אצעם פין נאצ־אנאריזאצ־ע, ארס רעאקציע א״ה דעם ראציאנאאיסטיען קאסטאפאר־טיזם. (םוף קוסט) ח פגי• .״16׳\\81[6ז׳\\6[ וחסעוסמ 1 תזסזהזא ס!.(יואן׳ז״ .107)1 ׳}זתוואז?))■.)^ דעם ערזוםן ארהיקל: ,13ח2||3חס[עהח סעו3>51[עז׳װע| 3ןזס־.)7״ 2) פגל: .1909 ז!^1 [1>51[שז׳װס[ רעם ארפיקל: [526[6(ע\סת ע\ 1[230יו31חס[30ח 1 1[1230ח3וחחו1 ׳(*סססזיז״ ."ע\6[6ז׳\\6[![זס51| פון דערזעצבער טעאריע פון נאציאנארע טיפן. בײ יידן האבן די עצעמעגיטן, װע5כע צײנן זין־ צובוױ* אויףי א נאציאנאאן טיפ, שוין אין רער תקוסה פון פאליטיש-טעריטאריארן יעבן אננענומען אזעאכע קאטבינאציעס און פראפארצן, אז די ג״םטיקע עצעמזמטן פ״־ן גײסטיקער א״ננארטיקײט ריאבן איבעמעוװינן די פאציטישע און פיזישע םאצקם-אטריבוטן. די נביאים זענען די דאזיקע פיאנערן םזן דער גײםטיק-קוצטורעצער באנעמוננ פון דעם נאציאנאלן צעב;, פונקט װי שפעטעד זעגען עם די פרושים אין קעגנז-אץ צו די צדוקים. די אנטװיקצוננ פון דער תצמודישר קולמור און די אנטשטײאוע פון ײדישע אויטז^אמע צענטערן אין בבל און אין שפאנ־ע און ביז צום 18-טן י״ה אין פויצן, זעגען א פועי-ױצא פון דעמזעצבן שטארקן צעננגםװיצן, װעאכער האט דיקטירמ דעם פאלק די צופאםוגג צו די יעדעססאליקע צעבנסבאדיננוננען.1) כדי א״פצוקלערן די פארשײדנע קו־צטורעיע שטרעמוננען, װעיכע האבן אין צאגגן משך סון דער ײדישער געשיכטע!^טקעגנ- נעװירקט דעם װיצן צ.י נאציאנאיער א־זאיאציע, באג-וצט זיך דובנאװ טימ אן אצנעמײנער טעא־יע, װעצכע ער האיט פאר גייטיק או־ך אין דער נעש־כטע םז־ן אצע פעיקער און סון דער נאגצער מענטש- ה״ט בכצצ. אין משך סון דער נאנצער נעשיכטע פון דער מענטשהײט — האצט דובנאװ — צאזן זיך באמערקן צוױי עיקר-שטרעמוננען, ר ח? ה. ק1$רן[3שסם'ש? װעגו די צװײ ראמאנעו פוו זיגריד אונדזעט (די :א־על־לאורעאשין פרן 28(11) קרוכים פון טויטן האבן זיד ני־םמ געװאלט אויםגלײכן סיטן מערדער, דעמאלט האט ער געמװט ז־כן זיכערק״ט ײ״ט איבער די גרענעצן פון לאנד, אװי װי דער יונגער אלאװ אוידונםװן, ײעלכע־ האט, פא־ט״דיקנ־ דיק ז״ן -עכט אלם חתן פון אינגון, געהרגעט איר נאענטן קרוב. איצט ליגט שויז אויף אים די לאםט פון צװיי הטאים; פאד פאי״פירן די פובצנ־ יעריקע יתומה אינגון און פא־ היגענען איינעם פון אי־ע בא־םיצעי דער זעכצניעייקער אלאװ מוז װכן ־םוץ ביי ז״נע קרובים װ״ט איבער די גרענעצן פון א״גענעם דאנד. און ב־דעה עי קעמפט ראיט צוזאמען מיט ריטעים און פויעין, זיצט א־נגון כיי אײ מומע א־ן װאיט אויף אים לאנגע, לאנגע יארן. די קרובים האבן אײ נ״טט רערלויבט צו טיאגן די פױיענהויב, און געזוכט פאי דעי ר״כעי יתוסה טידוכים. אבעי אינגון, די יטװאכע, צארטע. במעט ווילנלאזע, האב ייד ז״ אלע אקעגנגעטטעלט. גע־זזטארקט מיטן ווונדעיבאין כח *־ן ליבע. און דא־ גע־זזעט דאם, װאכ האט אוי־- א־יביק א־נטעיגעהאקט א־י און אלאוום לעבן. א יוגגעי א־עמער איםלענדער, א ־כי״בע־ ביי א בי- שאף, אין צייטו פון שווערד א נ״דט־איבעריק געאכפע־טע מלאכד״ האט זיד דערנענטערט צו אינגון, האלטנדיק וי פון אנהויב פא־ א־ינע פון די דינםטן אויף דער מומעם הויף. עי האט סיט ז־־ז לוםטיק״ט י־־בטע־ געמאבט אײ שװער, איינזאם לעבן אד 1 ייד אייינגעזונגען מיט די ־ם״נע, פרעמדע לידער אין אינגונם בלוט. און א״נמאל האט ייד אינגון ני־דט געװערט, טװעיטם ל״דנשאפט איז געקומען איבער איי, װי א .־וילד גע־ פיל. מער ווי אכט הדשים באהאלט זי אונטער איר האי־ן טװעיטכ קינד, אבער זיין ײ״ב ײיל זי נישט װעדן, װ״ל אינגון האט ליב אלאװן, און װארט נאד אלץ אויף אים. און אז אלאוו קומט צוריק צו אײ, שוין אויף שטענדיק דאסמאל, און דעדוווםט זיך װעגן דעי שאנד, אנטלויפט ע־ פון אינגון, אבער נישט אויף לאנג. באלד נעמט עי זי. פון ק״נעם נישט באשיצטע, צו זיך אלם זיין ײייב. אלע זענען קעגן אים, און אין איר פנים ־םפ״ט אפילו די אלטע דינסט. ז״ן אינגון איז אים א,־ן איר הילפלאזיק״ט דער נאענסכיטע־ מענטש אויף דעי װעלט. און דאם קינד, טוועיטם קינד, אנערקענט ער אלם זיין זון און יור־ט אויף העסטװיקן. ני׳טט לייבט איז דאכ אלץ אנעגקומען איאװן, און דאך, דאכ שוועיםטע װאי׳ט נאך א־יף איפ. עס לעבט נאד טװ־עיט, דער מיטוו־כע־ פון דעם כוד, און טװעיט ײיל נאך אלץ נייטט אפלאזן אינג־ן. און כדי אינגון צו בא־ פרייען פון אים אינגאנען, הרגעט אלאײ טײעיטן צװישן א״נזאמע. פארשנ״טע בערג. נישט גרויס וואלט געװען פאר איאװן די שטראף פאר 1, ״אצ אוו או יד ונ םזון״. װי די װילדע, ׳טםורמאויםגעצאקמע פעלזן ב״ די ברעגעם פון איר היימלאנד. אזוי זענען די סענט־טן אין זיגריד אונדזעטם װערק. אין צ״ט פון ׳טלום זענען זיי פויערן אויף זייערע הויפן, וואפ ארבעטן צו־ גלייך מיט די קנעכם אין ׳טטאלן און פעלד, פירן א ׳טײערן, פארביטערטן קאטף סיט דער קסצנישער ערד, װעלכע ליגט דעם גרעםטן ט״ל פ־ן יאי אונםער אייז און ׳טנ״. אין צייט פון קריג נעמען ז״ ארוים פון די קאםםנם די שװערדן און ׳טטעלן זיך מיט זייער גאנצן הויזגעזינט ׳טיצן דאם לאנד פאר פרעמדע אנפאלן, אדער פארטיידיקן די אייגענע רעכט אקעגן דעם קעניג. זיי האבן ליב די פר״ה״ט, ײי דעם ים, װאם זוימט א״ן לייער לאנד, װי דאם שטיק ערד, אויף װעלבן םיהאבן געארבעט זייערע ז״דעס, און ײאס איז דודכגעװייקט פון זייער א״גענעם שוויים. כמיט אלע העלדן פון אונדזעטם װערק טראגן זייער גאנץ לעבן די לאםט פון א״גענער, אדער פרעסדער שולד. און עם דאכט זיך, אז ז״ לעבן בלויז צוליב אט דער שולד, גלײך די דאזיקע שולד ײאלט ערשט בארעכ־ םיקט זייער עקזיםטענץ. עם קען ז״ נישט פון זייער שולד באפר״ען דאס אויסשטרעקו ייד אויף ךי שט״נערדיקע פאדלאגעם פון קל״־יםםעדס, דאם זיך מתודה זיין פאר גלחים און תשובה טון לויט די פא־געשריבענע קירכלעכע געזעצן. דאם לעבן אליין, אין װעלכן םיטיאגט די זינד א״נ־ זאם אויף די אייגענע פלייצעס, רייניקט דעם םענטש, ל״טערט אים אין םוף פון דר״צנטן, און אין אנהויב *ון פערצנטן יאיהונדערט. דעמאלט, װען נארװעגיע האט זיך נישט געקענט אויםטלאנטערן פון פאי־ שיידענע קאמפן און בידגערקריגן, װען םארד און רויב האבן געהערשט אין לאנד, איז צו הרגענען א מענטשן נישט געװען ק״ן ענין, װעלכער זאל דעם מערדעד שטעלן מחוץ לםחנה. דער םערדער האט בלויז געמוזט אפהיטן געװיסע געזעצן, װעלכע עם האבן, אװיצוזאגן, אויף א רעכטלעכן אופן רעגולירט די חבריש־ריטערלעכע ״טויםשפילןי' און די בלוטיקע נקמה־אקטן. דער םערדער האם געמוזט תיכף זיך מודה זיין װעגן דער טאט פאר דעם ערשטן מענטש, װעלבן ער האט אנגעטדאפן, און אויב ער איו געווען גענוג רייד, כדי צו באצאלן דעם געהרגעםנם קרובים די געפא־ דערטע םומע, און צו באפרידיקן די קירכע םים דעם באשטימטן חשובוד געלט, איז ער דאן געװארן באפר״ט פון יעטוועדעי שולד און איז גע־ שטאנען װ״טער אונםער דעם שוץ פון די לאנדגעזעצן. נאד אויב די