Literarishe bleter · 1930-10-03 · 40 (3.10.1930) · p. Seite 758

?'ס/נר^רישע 3?עס/נר נום. 40 (335/ ז״ס 758 * אין א נאנצן סיסטעם אונטערן נאמען פון װיםנשאפמ5עכ1 ע-יואאו־ ציאניזם. אין נײםט פון א רעאליסטישער נעשיכםםבאנעסוננ, דעפ•- נידט דובגאװ דעם באנריח פון פא?נןס-ניצסיה; ״ציליב דער נא״כ- או טית־יט סון ד־ ה־סטארישע איבערלעבוננען, האבן זיר אין א נאנ- עער ר״ פון דודות אין ט׳טך פון יארהונדערטער אננעזאכלט אויך נאײכאדטיקע אײנדריקן, װע<כע האבן זיך ז־אן ר,ריםטא<יזירש א•; אננעאײגט דאה, װאפ כוען קאן באצ״כענען ארפ יידישע פאאסס- ניםמה״. ׳םו־ן צו דער זעלב־ער צײט אנטװיקלט אויך דובנאוו זיײ נאציאנאלן ׳עטאנ־פונקט א•; דער אויפקקערוננ פון דער םפעצ־פי- יםער קולשורערעד אנטװ־קלוננ פון ײדישן פאאק אין דער תקופד פון סופרים און תלכיודי דער תלםזד—דערקקערט ש. דובנאװ — אװ ״דער א־םענאל פון נײםטיקע כלי-ז״ן פון א נייפטיקער נא- ציע״, װעלכעד א־ז נעיםטידט נעװארן צום צװעק פין איזאלירן דאם ייד־עע פאלק פ־ן די א-ט־ת-העוקם, כדי אױפצוהאלטן זײן א״נענעם קװם. עם קייננט װ־ א טאדעינע שפעננלעדישע םאצ־אקאנ־ע, װען ׳ש. רובנאװ כאצ״בנט ד• ראציאנאליםטישע השכלת-באװענוננ א־ן דעם 8ו-טז• •ארהונדערט װי אן איבערהזרוננ פון צװײ פארשײדענע ״•ארהונדעדטן פון דאציאנאליזם״, ׳װעלכע ײדן האבן ש׳ײן יאננ נעתאט אדורכנעלעבט: פון דער ײדיש-העלעניסטישער תקופה א•; פון דער אדאביש-שפאנ־שער תקופה. 2. די נײעסטע שטה אין דער באנעמוננ פון דעד ײדישעד גע- שיבטע, װעלכע דובנאװ רזפט אן ״נאצ־אנאל-דעאליסטיש״, אדעד ״װיםנשאפטלעך-עװאלוציאניםטיש״ אװ איננאנצן פדײ פון השפעות פון הענעליאנישעד און חככת-היהדותישער םעטאפיזיק און טעאיא- נישער טעלעאיאניע. אנשטאט נעשיכסם-פיצאזאפ־שע םפעקולאצ־ע אנטװיקלט דובנאװ אין א רײ שדיפטן א םיםטעם פון נעשיכטם- מעאריע, א תו׳ו רענאן און דעם מאדעתעם רײטשן געשינטס- טעאדעטיקער דיקערט, צו זועלכע ש. רזבנאזו איז זיך אלײן כיודה, נעפינען םיד בײ אים אזיך א שטאי־קן אפקלאננ פזן דעד ביאלאני- שעד םאציאלאניע (ספענפעד), װי אויך פון דער רײטשער פאדער- נער היסטאריאנראפיע (לינדנער). דאס הויפטפהאבלעם פון דעד ײדישער נעשיכטע, די פראנע, פארװאם ײדן תאבן באװיזן אזזי לאננ זיך צו דערהאלטן אלם פאלק, פארענטפעדט דובגאװ אויפן פאן פזן אן אלנעםײנער טעאריע װעגן פארשײדענע טיפן פעלקער אויך דער :ידעריקפטעד שטזפע שטײט דער ראםנטיפ פון א פאלק, װו די השפעה פון דער אויםערלעכער נאטור שפילט די אנטשײדגדע ראל אין דעם לעבן פון אירע באװוינער. װען א פאלק דערר״ײבט זיך צו דער םדרנה פון א טעדיטאריאל-פאליטישער נאציע. װעדן אין אים אװםנעארבעט םפעציפישע פםיכישע נ״נוגנען און נעװז־נ- ה״ט;, א ספעציפישעד אופן פון װעלטבאנעמוננ, זועלכע שםידן צו- נויך אין א שטארקערער, אדער אין א שװאכערער םאס אלע מיט- גל־דער פונם פאלק פיט א באנר פון פאלקםבאװוםטזײן. סו; דעם נראד פזן פאלקסבאװופטזײן, װי װײט עס האט זיך אויסנעפודעסט א•; דער טעריטאריאל-פאליטישעד תקופה פון דז$ם נאציאנאלן לעכן, העננט אפ די פ־אגע סון דעם װײטערדיקן נורל פון דער נאציע. פעלקער, מיט א שװאך אויםנעבילדעטן נאציאגאל־באװוסט- זײ;, צו װעלכע דובגאװ רעכנט צז די אםאליקע רזיםער, זענען פאי- כ״בפט אויך אזנטערנאנג אין םאםענט, װען זײ פאדלירן די סלובהשע זעלבסטשטענדיקײ׳ט. פעלקער מיט א שטארקן נאציאנארן באװוסט־ זײן, םיט א ׳שטארקן נאציאנאלן װיילן און גחײםן אוצר פון נײםטיקע לענבם-כח־ת פארםאגן די באד־ננוננען פאר קאנטינואירן זײער נא- ציאנאלן,לעבן אויך נאכדעם, װי זײ האבן פארלזירן ז״ער פאל•- ט־שע זעלבםטשטענדיקײט. דא רעכנט ארײן דזבגאװ די אמאליקע גדיכן און די ײדן אונטער דער רזיםישער הערשאפט, ד־-פאליאק; און אירלענרער דעם העכםטן נראד פון נאציאנאלן באזװםטזײן פארםאגט א פאלק, װעלכעם איז אימשטאנד צו קאנטינואירן זײן נאציאנאל לעבן אויפן םאציאלן און קולטורעלן נעבימ, נישט נאר גאכן פארליםט פון דער פאליטישער זעלבסטשטענדיקייט, נאר אפילו נאכדעם, װי עם האט פארלוירן די אײנענע טעריטאריע פון אונטער די פים. אזא פאלק איז דא אין דער נע׳םיכטע בלזיז אײנס, ד• ײדן, פונדעסטװענן איז עם אן אוניקום אבעד נישט קיין נס, און דובנאװ כאםיט זיך דאם דאזיקע אוניקום אזיפצזקלערן אויםן יסזד אן אײנענע טעאדיע װענן רעם נאננ פון דער ײדישעד נעשיכטע אין דער הקדםה צו זײן צענבענדיקער ײדישער נעשיכטע, א־ז זיך ש. דובנאױ אלײן םורה, אז ער א־ז אין זײן טעארעטישער אנט־ױקלונג א—כגעגאננען אלע םדרגות פון היםטארישן דענקען, פא־נוםען ם־ט געדאנקען װענן רעפארם־ר; ד• ײד־שע רעליגיע אין — עריצטע •אדן פון זײן ליטערארישן שאפ;1), האט דובנאװ דנט נע18 אנגעהױבן אץ א רײ טעאדעטישע ארטיקלען פאנאנדערצ•■ װיקלען ז״ן :אצ־אנאלן שטאנדפ־נקט אין דער ײדישער נעש״כטם- ש־״בוננ, װעלכע־ א־ז :אך אלץ פאי־ה־לט דורך דער טעאלאגישער און טעלעאלאג־שער שאל, װעלכע ער האט א־בערנענומען פון דער םעדב-אײדאפעישער ״חכםת ה־הדות״צ). אין יאר 1907 פארעפנט- יעכט ד-כנאװ ז״נע ״כרװו װען דעם אלטן און נײעם ״דנטזם״, •וערכע שטע?; שוין פאר א פולשטענד־קן איבערברוך אין זײן נעש־בטם-טעאדעט״םער שטעלוננ. די דאזיקע נײע באנעםונג פון דער ״ד״צע־ נעש־כטע געפ־נען מיד פארמולירט םײ אין א נײער סעריע פון טעאיעטישע אי־בעטן, םײ אלפ א לײט-פאדעם, װעלבער װערט פו; איב אנגעװענדט א•; זײן ״נעשיכטע פון ײדישן פאלק״. א•; דעד עדשטעד תקוסה, װעלכער ם־ר קענען אנרופן די טעאלאג־ש-פעטאפיױשע, פאיםולירט דובנאװ ז״ן באנעםוננ פון דער ײדישער געשיכטע אין רי פאלננדע געדאנקען: ״דן זענען צו אלע צײמן און אויך אין דעם הײנטיקן טאנ א ג״כט־קע נאציע. אזא גײםטיקע נאציע האבן ײרן שוין פארנע- שטערט א־ן דעד גאר עלטיטער צײט, װען ז״ תאבן נאך נעפידט א נא־םארן פאל־ט־שן לעבן א־ן פארעסטינע. שוין דעםאלט האב; ײד; זיך געפילט אלס א פאלק פון ג״סט/ װערכעפ איז בארופן צו פארשפ־״טן צ־ו־שן די אםות-העורם עט־ש-רער״ניעזע אידעאלן. די פ־לשטענדיקע םעטאםאדפאזע א•; א פאלק פון נײםט איז פארנע- קומען דאן, װען ״דן האבן פאדרויר; די אטדיבוטן פון יעדער פא- ליטישער נאצ־ע, טעריטא-ע און םלוכה. דער פאקט, װאם ײדן זע- נען א נײסטיקע :אציע, דעדקלערט לויט דזבנאװן אױך דאם פדאב- רעם, פא״־װאכ זײ האבן זיך אזוי לאנג דערהאלטן אלם פאלק, בשעת פון אלע פעלקער אין ארטעדטום איז נישט נעבליבן ביז הײנט קיין שריד ופל־ט. ײדן זענען אן ״אוםשטעדבלעך״ פאלק, פונקט אזוי װי ג״פט א־ז אוםשטערבלעך, פאדנענגלעך א־ז בלויז דער חומר, דער נו.■־. א־ן םשך פון זײן נאנצע־ היפ-טא־״ניער אנטוױקלונג א־ז דאם ײד־שע פאלק אדורכגעדרוננען ם־ט אײנע און די זעלכע רע- ר־ג־עזע, עטישע און פילאזאפ״סע א־דעאל;, װעלכע האבן אונטער־ געהאלטן זײן קױם אלפ די טד״בנדיקע כחות פון זײן פראנרעפ, פ־ן זײן אלץ-שטײגנדיקער זעלבםטפארפולקאםוננ. דער זין םון דעד ־יד־שער געש־כטע באישט״ט א־ן דער םיםיע פון דעם ״דישן פאלק צ• פארשיפ־ײטן זיינע אידעאלן צװישן אלע אוםות-העולם. אין דעי פא־גאנגענהײט א־ז דאפ דאזיקע שליחות-באשטאנען אץ פאר- שפדײטן ־עם געדאנק פון םאנאטע־זם, אדער אײננטלעך פון םאניזם ןאײנהײט פון אונװועדזוס), די אויפנאבע פאי דעד צוקונפט דארױ זײן ד• פא־יצפדײטונג פון געדאנק װעגן דער אײינה״׳ט פון דער םענטשהײט, װענ; א־ר פאדב־־דערונג. עכ א־ז נ־שט שװער צ• דערקענען א־ן דעם דאױקן נעדאנקענ־ גאנג ד• געװאלט״קע היםפעה פין הענעל־אנ־זם א•; דע־ א־נטעד- פ־עטאציע פון ־י :חםן קראכםאל פון אײן ז״ט און פון דער םע־ב- אײראפע־שע־ חכםת-ה־הד־ת פון ־עד אנדיער־פ־ זייט. ט־אץ דער דאױקע־ םעטאפ״ױש-טעלעאראנ־שע־ א״נה־רוננ, ר״בט; אבע־ שיױ; דא א־-דך ב״ ש. דוינאװן ־ע׳א״סט־יכע נעשיכטם״טעארעט־שע נעדאנקע;, װערכע װער; א־ן ױינע ׳םפעטע־ע ש־ריפטן אנטוױקלט 1) פגר. ״גױננוזאצן װעגן דע- אנטײיקדונג פין ״דישז געדאנקי (רופיש), 1881, ״רופקי יעדורעי". 2) די וויגציקפמע א-בעצ פדן דער דאזיעעי תקופה שגעלמ פא־ דאמ פ־ך. װעלפעפ איז דערשינען אין ד״משער שפראך: ז6ו1ם5!11קס5ס11ו1נן51שס65׳( חז6 -— €111€!ו1ם5?0 6ו1ם15(111[ 016״ .1\.,3 )ז111>1ח3זק .31111 2 ,1897 ח!1ז86 .11ו1\נ 1 ,"ווסט^זפיע .1921