Literarishe bleter · 1930-10-03 · 40 (3.10.1930) · p. Seite 757

זײס 757 ריססר^ר-שס ב7ססזזר 11ם. 40 (335) אער, כמעט א חלאםינןער״. און דאכ בין א־ך געװארען נענען >}לע םערלויסדזננען און אד׳ינטעררייסונגען פון דעם צעך דאס װ״סט איהר. יעדעם שטישעצ אויבען-אן, װאם א־ך פערנעם אין דעד אי- דישער ליטעראטור, פארדאנק א־ך מיין אינערר־כעד ה־״אפט און דע־ אויםנעצייכענטהייט פון אונזעד םאםע. געהט נאך, מיין ך־עבעי ױננער פריינד, א״עד אייגעגעד אינערער ה־אפט. שאםט, פערט־אכט זיך נ־יבט װענען רעזולטאטע;. זייט פרייער קינסטצע׳ר איך גאויב אין א״ך. איך האב דעם גךו־בען אין אייך געװאונען פון די עד׳טטע פא־ ׳טורות, װע?כע א־ך האב איבערגעצייענט סון אייך, און א־ך װייכ, אז א־ך האב קיין טעות ני׳פט. און איך װיצ אייך ביטען, איהר זאאט א״ך ני־עט פערקריפיעז מיט בייזע ססקות. זיי זאנען, אז איך בין קאצט — אצערדיננס, איך העד עם צום עד׳םטן מאל. נאט איז סיין עדות, אז איך האב א־ן מיר װא־מק״ט גענונ אויף א״נצוטײצען א גאנצען מנין פון זיי. נא־ איך קאן נ־שט ז״ן װאדם, װאו א־ך נצויב נישמ. פאד נעמאבטקײט. אננעביאזענ- קייט, טאשענשפיצעריי ־אכ איך נאר קאיטק״ט. א־־ קאנט מ•־; עהות זײן, אז א־ך ב־ן נישט קאאט. אבער דאם האט אננעטאן דאם עבטע, דאס רעיעאע, װאם א־ך האב אין א״ך דעדיעפירט. זעהט, איך האב אייך באצאהצט א״ער לאננען בריעף מ־ט א נאך אעננערען, און דערמיט האף איך, האב איך פע־טריבע; פון אייך יעדע צוריקנעהאיטענקייט מיט האנדדרוק אייע־ רוד פ ינם ק י אויסאעבען קינםט׳צעריש נאנץ און פריי? װען א־הר פיהאט עפ און תאט דעם װיצען בצויז די אידען צו נעהערען, װעצען אײך נישט העצםען אצע חקירות און אצע בייזע נעדאנקען. איתר װעט בצייבען א אירישער שריפטשטעצער פינאנציעצ איז נאטירציך בעסעו־ צו שרייבען אין עננציש. יעדע װעצטשפראך עםענט-אויף פאד די, װעצכע באנוצען זיך מיט איהר ציטעו־אריש, גרויסע פינאנציעצע מענציבקייטען. אבער מיר קאנען זיך טר״סטען מיט דער צרת-רבים פון אצע קצ״נע פ־עצקער און זייערע ציטעראטורען. דער נארװענער, שװעד, דענער, האצענ- דער, םין א. א. װ. האבען די זעצביק־ע ציידען. זיי םערדיענען װענינ, װערען שצעכט באצאהצט און מוזען הוננעדן, ביז ז״ װערען בע- ריהטט און מען הויפט זיי אן צו איבערזעצען. נייםטיק אבער טארען מיר נישט זינדינען. מיר האבען זיך נישט װאם צו שעמען פאו־ די אנרעירע. מיר זיינען נאך אין א בעםערער צאנע װי די אנרערע. מיר האבען א סך א דאנק- באו־ערע מאםע װי די אגדערע. מיר קריגען אםך פריער אנע־קענונג, און א םך א הארציקערע און טרייערע. מיר קאנען זיך נאטירצ־ך נישט סארנצייכן מיט דער צעזערצאהצ םון א; עננצישע; שריפט- שטעצער אכער װאם ר־אט ער פאר א כבוד פון זיין גרויםער צעזער- צאהצ? מען נערענקט דאך קוים זיין נאמען. איהר האט דאם ביצד נישט בצויז צו שװארץ נעמאצט, נאר אויך גאנץ נישט ריכטינ. שאפט נאו־ און שאםמ נאר טט, און איתר װעט זעהן, אז אונזער מאםע װעט אייך קעגען און אנערקענען, ציעב נעװינען אפיצו גענען די מא־ כינאציעם פון די קיבעצארניע-איינװאויהנער. זאצ איך אייך דיענען אצם ביישפיעצ? אירר זאנט, איך בין ״א בעריהסטער שריפטשטע- דד. דעז*? סאד׳צעד/ןןזןד׳שע דופנאװם טעאדיע װעגען דעד ײדיישעד געשיכטע פארמעצן נעזעץ. אין דעם דאזיקן פאצ־טישן צושטאנד האט ד־ ם־ם־ע-א־דעע באדאםט באנרינד; כצפ־-פנים דעם קאמף קענן די ־עניקע ייר;, װעצכע האבן די פאקטײם־ע נצייבבאר־עבטיקונג נעפ-־װוט צו דערגר״כן דורך שמד און כצפי-חוץ האט זי באדא־פט איכער- ציינן ד־ אימות-העוצם, אז זיי דא־פן אויך צנבי יידן זיין צייטישעי און מענטש־נציבנדער נאטידצעך, אז אויך די הענעציאנישע נע- שיבטם-פ־צאזאפ־ע האט געהאט א־ר גרויםע השפעה אויף דעם א־יפ- ב־צדן זיך פון דער מיםיע-טעאדיע. זי האט אבעד דעצידידט בצו־ז װענן איר פארם, דעם אינהאצט האט געציפערט די פאציטישע װירקצעכקײט א־ן אן אנדערער םאציאצ-עקאנאפ־שער םביבה, ב״ גאנץ אנדערע פאציטישע באדינגוננע; איז אויםנעקומען צו שאפן דעם מז־ח-אייראפע־שן יידישן היםטאדיקער , ש. דובנאװ. נ־שט קי־ן םביבה פון נערמאנ־זירטע און ראמאניזירטע טעמפצ-ייד;, אד־ע־ ריכט־קער, פון דייטשן און פראנצו־זן בני דת משה,;אד דיזיקע ייד־שע פאצקםמאםן, מיט אז איינענער םפעצ־פ־שער םאציאצ- עקאנאמישער סטרוקטור, מיט א צעבעד־קער נאציאנאצער שפיאך, האט נעזען פאר ז־ך ש. דובנאװן, בעת עד האט זיך נענומע; צו פא־ש,; יידישע געשיבטע. װירקנדיק א־ן א צייט, װען די דעװאצוציאנעדע בא־דענונג אין רוםצאנד האט אויפנעשריבן אויף א־ד פאן ד־ פדי־- ה״ט פון א פעצקעד פון דעד צאד־יטעד א־מפעריע, א־ז ע־ אי־־ן נעװאיץ אײנער פון די פיאנעדן םון קאמף נ־שט נאר בצו־ז פא־ ב־־נערצעכע נצ״כבארעכטיקוננ פון ״דן, נאד או־ך פאר זייערע נאצ־אנאצע, פאציטישע רעכט. עס איז דערפא־ נ־שט ק״ן צופאצ. װאם ש. דוכנאװ האט אויך געמאכט דעב אנהו־ב פון א נ״עד בא- טראכטוננ פ־ן דער ״דישעד נעש־כטע, און אז עד אציין האט גע- האצטן פאר זיין צעבנם-א־־פנאבע, ״א־בערצושדייבן״ די יידישע נעיעיכטע א־ן ג״סט פין דער נ״ע־ באװענוננ; נישט נעש־בטע פון דער יידישעד רעציניע, נאר נעשיכטע פון דעם יידישן פאצק עם האט אבער נעדו־ערט א צאננע צ־יט, ב־ז דובנאװ האט זיך פוצשטענדיק באםי־״ט םון דער ני־סטיקער השפעה םון דע־ יידישער מערב-אייראפעישער היסטאר־אגראפיע, און אויםגעביצדעט עם איז געװען דער גורצ פון דער יידישער היסטאריאנראפיע און אויך דעד נורצ םון דער געשיכטםטעארעטישער אנמװיקצונג פזן דעם היםטאריקער דובנאװ; די גרונטצייננדיקע װערק פון דער יידי- שער היםטאריאנראפיע זענען אננעשריבן נעװארן נישט אין די מאםן-ישובים פון דעם יידישן פאצק, נישט אין מזרח-אייראפע, נאד אין מערב-אייראפע, און דאם אין א צייט, װען ביי די דארטיקע יידן האמ שוין דער פראצעם סון נאציאנאצער אםימיצאציע נע- האצטן ביים פארענדיקן זיך. עם איז דערפאר גאר א נאטירצעכע דערשײנוננ, אז די יידישע געשיכטע, נעשריבן דורך מערב-איירא- פעישע ייידן און פאר זיי, האט פארגעשטעצט, אצם א טייצ פון ״חכמת היהדות״, קודם-כצ די אסטװיקצוננ פון דער יידישער רעציניע. טדאץ געװיםע ניינוננען סון נרעטצן, װעצכע קומען ביי א־ם, אין קעננזאץ צו זיינע פארנעננער יאםט, צינץ און ניינער, װו נישט װו גאנץ ב.־י*ט צום אויסדרוק צו באטראכטן די יידן, װי א צעבעד־קן פארקכ- ארנאניזם, װעצכן עס זענען נישט פרעמד די ציידן און פריידן פון א פאצק,—אױ אויך ביי א־ם דאמיניחנד ד־ טעזע װענן יידן אצם רעציניעזן און מםיצא אויך בצויז א נ״םטיקן קיבוץ. די דאזיקע בא- נעסונג פון דער ״דישער געשיכטע איז ביי די מערב-אייראפעישע יידישע היםטאריאגראםן עננ פארקניפם מיט א באשטימטער פאצי- טשער אידעע, װעצכע דריננט אדורך אצס א; עיקר-הנחה און ע־קר- טענדענץ זייער נאנצע װיםנשאפטצעכע שאפוננ. דאם איז דער נעדאנק װעגן א םפעציעצער מיסיע, װעצכע רי יידן האבן נעזאצט אויםפירן אין משך םון זייער אומנעװיינצעך-צאננן היםטארישן קױם, און צוציב װעצכער יידן דארפן אויך אין דע־ צוקונפט דערהאצטן זייער רעציניעזע נאנצקיימ. ״דן אצם פארשפרייטער פון דער אידעע פון מענטשצעכע און פעצקער-פאדברידערוננ, יידן אצם קוצטור- טרענער צװישן אפגעשמאגענע פעצקער, ראס האט נעזאצט זיין דער זין און די טרײבקראפט פון דעד יידישעד געשיכטע די דאזיקע אידעע װענן א ספעציעצער יידישער נעשיכטצעכער מיסיע האט בשעתה נאנץ ניכר אויםנעםירט די ראצ פון א באנרינדוננ פון פאצ־- טישן פראנראם. די מעדב-אייראפעישע יידן האבן ש׳־ין צו דער צ״ט געהאט דעח־וארבן די פארמעצע בירנערצעכע גצייכבארעכטיקוננ, די פראקטיק פצענט אבער נאך אצץ װייט נישט אנמשפרעכן דעם