Literarishe bleter · 1930-10-03 · 40 (3.10.1930) · p. Seite 756

?יסעד^ז־י^ע בלםססר נוס. 40 (355) ׳ײת 756 * ליםעדאדישעד פנהם נען. איך ר.אב סורא גן*ך צז װארסען. דער בריעז קען םער?עגען װע- און איצט צו אײער ״השתפחות חנפש״. עם איז אטת, אזיך איך, טיט 26 יאהר צוריק, װען איך ה#(נ אנגעתויבען, אין רערנאך אפי?ד?אנגע ־אד״־ע;, בין געשטאנען פא- די זע?בע פראנען און פראבנעמען װי איהר. נאך מעהר; די אידישע?יטעראסור איז יעט#*עט ערשט געבוירען געװארע;. סון א ״עיטע- ראמוור•׳ תאמ יעמאעט קײן רײד נישט געקאנט זײן. פאר זיך 8?״; איז זי געװעזען אנציהענד. אבוראסאװימש, שעום־עעיב□ און אביסר £־ץ — ראם איז נעװעזען די גאנצע שײנת״ט. מען ה$ט אםיעו נישט געװאיסט, װעעכע מעגעיכקײטען עם?ינען אין רער שפרא־ מיד תאבן א?ע נעהופןזי זשאו־גאן. און איך און&רץ האבן צװ־ש; זיך גערעדט םעדיר חוםיש װי אידיש. טײנע ע?טערן האבען עם בע- טראסט פא־ א קאמאסטראפע, װאס א־ך תאב מיך צוגעװענ־ט צ■ אידיש, פרײגר האבן תוזק נעטאבט. איך א?ײן תאב פא־נעשראגע; פרדכי ספעקטאר א נ־עװעט, אז אויב ת־םכאנר זא? א״נפיהרע; ארנעמ״נע שו?-פ?יכט, װעט ״זשארגאן״ פערשװינדען אין א טשך פון 26 ־אהד. און דאך- נאטירכיך, איך בין שטענדיג געװעזען א כמ-טוער, און אי- דיש איז פאר מיר געװעזען דאם בעסטע טיטעכ אויף צו ערציהע; די פארקם-מאפען. אבער אויך א?ם קינםטכער האב איך אינ- םטינקטיװ געםיה?ט, אז איך װע? טיך אמבעםמען קאנען אויפקעבע; אין א־דיש. װען איך תאב פערזוכט צו שר״בען אין רוםיש פון אי- דישען קעבען, האב איך געפיהקט, אז איך בין נישט פרײ, אז איך איבעדזעץ, אז איך קאריקיר, מאך א קאו־יקאטור סון רוםיש. איך תאב טיך געוואכט םר״ אויסכעבען און נישט געסרעגט זיך, װע>־ װעט םיך כײענען. און מיד האבען יעטא?ט זעהר װעניג?עזע.־ נעתאט. שפעטער, װען איך בין געװעזען א בע־כינער סטוידעגט, תאבען די םפקות אויף א װײ?ע גובר נעװעזען, און איך תאב םיך נעװא?ט אויפכײזען אין דער דײמשער קו?טור און דער רײמשעד שפראך. איך האב טיך ארײננעזעצט ביז איבערן תא?ז אין דײטשען פא?קם?א־, אננעזאסט זיך סו? מיט רער ד״טשער?יטעראטור, אבעד רערסיהכענדיג םײן איגערכיכקײט, בין איך אנטכאפען צו די אידען אין אטעריקא — נאך דוסכאנד האב איך יעמא?ט נישט גע־ קאנט צורייע דא האט אויף טיר געװארט א גרויםע ענטטוישונג, װײ5 איך דאב רא געפונען א גרויסע פ־ססקײט. און װיעדער אמאכ האבע; גובר נעװעזען די פפקות. איך בין ארײן אין קאכאמביא קאכעדזש צו מאבען מ״ן דאקטאר און צו װערען א?עהדער פון דער דײטשער ציטעראטור. אבער דעם ס2-טן מאי 1904, װען א־ך האב גערארפט געהן צום עקזאמען, בין איך געב?יעבען אין דער הײם און געענ־ דיגט מײן ״פאטיכיע צבי״. ראם איז נעװעזען דער םוף פון א?ע טײנע פעדזובען צו ענמקויפען, עם איז נישט אמת, װאם בעכ- מחשבות תאט געזאנט, אז װען איך תאב געשריבען מײן ״נאברי און די פרויען י תאב איך געהאט אין קאפ דאם דײטשע טעאטער אין בעד?ין. דאם איז די רכיקות פון אונפראנטװארטכיכקײט. װען איך תאב נעשריעבען ״נאברי און די סרויען״ אין זוםער 1906, האב איך אפי?ו נישט געחקוסט, אז אין םריה?יננ 1909 ווע? איר מאכע; א רײזע נאך רי:טש?אנד. און װען דעד צופא? תאט מיך־ דארטען צוטיפנעבראכט מיט רײנהארטען, דעם דירעקטאר סון ד״טשן טע־ אטער, האב א־ך איהם פארגע?ענמ מײן ״אוצר״ און ״יענקע? דעם שמיעד״, אבער נישט ״גאברי און די פרויען״. נאך 1904, נאך דער ״פאמיקיע צבי״, בין איך נאנץ בעסרײמ געװארען פון א?ע צװײ- פע?. מײן װעג איז מיר נעװארען קכאר, און איך תאב געװאוסמ, אז איך װע? פון איהם גישט אראב. דאם איז נעװעזען דעד נרוי- םעד װיקען צו נעהערען ב?ויז די אידען און צו שאפען אידישע קיטעראטור. אט דאם איז די קײזונג. תאס איתר דעם דאזיגען װיקען? און פיהקט איתר נישט א?ס קינסטקער — און דאם ז״ט איתו־: א קינסטקער טיט א טיעפער נשסה — אז בקויז אין אידיש, אין דעד שפראך סון די מאסען, סון װעמעם קעבען איהר שעסט א״ערע איבעררעבענישן און נעמט-אויף אײערע זעהונגען, קאנט א־תר אײך # בדי/7 פק ספנדע?ע סזכד־ספדיס (פון א פאפואגראפיע) אדעבםא, 24 פזןג־וא־ 1911. תשובה?הצעיר רי אברהם יהיה. חאטשע א־הר זענט מיד װיקד פרעמד, איך קען אײך ניט פון דער מאו־אר־ש־ער זײט, װ־ אזו־ גוטע עהרכיבע ק״ט א־ן א״ער שטארט פערהארטע; ז־ך צו א־יך, און האטש אין קיבע-זאכען (װי א־־עדע א שט״נע־) מיש א־ך מיך ניט — נאד אײערע װערסער: ״החײם והמות שי א־ש צע־ר א־ז ביד עט־״ א־ן רער תשובה מײכער, הײסט עב, או־ף אײעד שארה, מוז איך א־־ך ענטפערען. הערט זשע, ר־בער ־ונגערמאןן אויב איהר תאט, װי איתד שדייבט, שטאדק קיב די פר״קען א־ן א״ך ז• האט ריב אײך, און ב״דע, װי איתר זאגמ, האט איהד ״ע ב ג ע ט־ײהײט און קיעבע נעשראםעך, בעדאדף די ק־בע א־יעדע או־ך בי־שטײן אקעגען איע מנ־ע־ת או־פ; װעג, װײק זי האט און מ.־ז האבען נענונ קראפט דערצו. בפרט :אך די מגיעות, װאם איתר שרײבט, זענען ניט אזערכע שטאדקע, םיט דער צ״ט קענען זײ א־ננאנצען או־פהער־ען צו זײ;, די עלטערען װעכען זיך איבערבעטען. *וננ זענט א־תד בײדע און קענט איבערהויפט נאך אביםעק װאד- טע;. ק־עבט און קיבט אײנע די אנדערע און גאט װעט העצפע;, װעט איתר ׳שפעטער גאיקקיך ז״ן און כעבען א־ן פיק נחת. איעבט און איבטן ש. א ב ר א מ א ו ו י ץ ־ע ברי?7 פק ■ש?1ם ע?יסס דװינסק, 6.14. 6/19. פד״םאג. (פון אריגינאד) פרײנד שריעבערק.!) אזא עמפפאנג װי אין דװינםק2) תאב איך ניט נעהאט אין ערנעץ. דעד װאנזאא איז געװען פע־בר״צט מיט אידען (יוגענד). אויפע־ ר■ בוקעטען, פראבטפארע בוקעטען, האט מען מיך בעשאמען מיט בר״ימען און דעם גאנצען װעג פון װאגאן ביז דער קארעט אויפ- נעבעט םיט בק״ימע;. די קארעט גופא אױ געװען דעקארירמ טיט ברומען. בצ־מען באומע; >נ־; בצימעןן געשדײען ה־דד און הוררא האט פערהיקבט. אפיצירען זשאנרארמען פאריציע האבען מימ איבעראשוננ בעװא״־נ־ערט דעפ עמפפאננ. אײניגע האבען געזאנט, אז א נרויפער דב איז נעקומען . א״נינע האבען ערקקעהרט, אז פיאיז דער איד״טעד טשעבאװ, דער אי־ישעד נאדקי נעקומען. אויך א־ן האטער איז געװען מפה רפה אומעדום הירד און חודא־ די בירעטען ארע במעט שוין צעהא&ט, ־אטש דער אװענ׳ט איז ערשט איבערמאדגע;, זונטאנ. און מע דעדט שוין אונבעדיננט פון א צװײ- טען אװענד אויף דינסטאנ. מיט נרופ ש ל ו ם ע ר י ב ם װענען מײן אפפאהרען װעא איך אײך דעפעש־דע;. $ ב7'11 13ן 717 5'02ק' (פון!•,ײגינאל) גױ־יארק, דעצ. 3. 1917. סײן ריעבער גקאזמאןן איך האב נעװארט שרײבן אײך מײן ענטפער אין דער הײם, א•; דער אינטימיטעט סון די פיער װענר פון מ״ן או־בײטם-ציםעד, אבער איך בין אזוי װענינ יעצט אין מײן ארבײטם-צימער, אז איך מוז ראך שר״בן צו א״ך אונטער דעם נערויש םון מײנע זעצמאשי- 1) א פאצאגראפיע פונפ ברױול געפינט זיך איז יידישן װיפנ־ שאפשלעכן אינכשיםומ אין ײילגע, צוגעשיקט דורך ש. קרישםאלקע, לודםיר. 1) דער באוװכמער פארלעגער שלמה שרעבערק — רעד. 2) װעגן שלום־עליבםם באזוך איז דװינסק אין יאר 1914 האב ׳. װאלק אין זײז א־טיקל ״שלום־עליבם אין דװיגםק״ אויםםירלעך גע־ שריבז אין די ״ליט בלעסער״, 1930, נום 22 (317) — רעד.