Literarishe bleter · 1930-10-03 · 40 (3.10.1930) · p. Seite 755

?'סער *ר'*ס 3?סססר 012. 40 <355) 7 4 זײס 715 אײנהאצטן םון דער געזונטער התלהבות און ברויזנדער ענערגיע, װאם דער שאפוננם־פראצעם רוםט ארוים בײ די טוער אונדאויםהער- ילעו און װעקט זײ צו נײע מע׳עים. ם איז נעװען מפט זײ כוקנא ע■ ז״), אט די טוער פון א פאצקס-קוציסור דאם זענען די םאציאל- רעטאקראטישע טוער, װאם האבן םער װי א םערטצ םון אלע ׳פטימען אין לאנד און װאם האבן זײ נישט אויפגעטון אויםן קוצטור-געבימי חוץ דעם דאירעס-טעאטער <װאם װערט, זעאבםטפארשטענמעו, סובםידירט םון דער מצוכה און שטאטן האבן זײ נעשאפן א קינדער־ טעאטעד, א מזיקאילישע םטודיע, םיפםאנישע קאנצערטן, עםענען זײ א ט׳עא־טע־-ט־זײ, ניבן זײ אדויס טעאטער-ביכער, ארנאניזיר; זײ אויםשטעצוננען םון קונםט-ביצדער אין די םאיען םון טעאטער און םארקויםן די ביצדער אויוי אויםצוצאצן אין לאננע ראטעס צו קצײנע םומעם א ראטע און נאך און נאך. ״ניט אונז אויך די ביצדער םון ײדישע קינםטצער, מיר װעצן ארבעטן צוזאמען״ — זאגט קאופען. םיאיז דא א פי־אץ םאר אצעמען. םיר דארםן נישט קײן קינםטצעכע ״דערנעענטערונגעך. םיר זענען רערנעענטערט און אי־ב צװישן די 27 אונזערע דעםוטאטן אין פײם (20 םאציאצ-ד־עמאק־אטן קריםטן און 1 בונדיםט ד״ר נ. םײזעצ — די םראקציע איז א״נע — אויך א ״דערנעענטערטע״) זענען פאראן אם־טר אײניקע נישט אזוינע ״־•־ן-פר־ינ-טי (מעגטוטן קען מען נ־שט א־נעװײניק ראנ- טראצירןן זענען זײ עס פאר זיך אצײן און אויױ אינזערע מעשים װירקט עם נישמ. נישטא קײן מצאכים, — אבער פיט א־נזער בײז און שצעבטם קעמםן סיר םאיז א פאקט, אז די דערנעענטערוננ איז אין צעטצאנ־ א נאטירצעכע און םיאיז נישטא קײן מניעה, אז ד־ אויםזיכטן א־; מענצעכקײטן זאצן זײן גרעסערע און םרוכטבארע, װײצ קײנער פארערט נישט בײם צװײטן קײן פארטיציקוננ און קײן אפזאנ םון ז״ן אײנענעד קוצטור און שפראך, און װײצ יעדע נאציע האט דאדט נאראנטידט איר קוצטורעצע אויטאנאמיע און רי םאקט־שע אנטװ־ק- צוננ אירע איז באװארנט. זאצן נאר די ײדן אין צעטדאנד אצײ; פאו־שטײ;, װי א־יםצונוצן ר־ אויטאנאנז־י׳ג װי אײנצוהאיט; א־; פארשסארקן די ײרישע שוצ און װי אויסצובויען דעם ײדישן טע- אטער. זאצן זײ װײניקער שיקן זײערע קינדער אין רי רוםישע און רײטשע שוצן... דער קאנטאקט איז א נאטיררעכער אז י. ח. י־אזנבוים האט אין יאר 1927—1928 ארויםנענעבן דעם זשורנאצ ״די װאך״, זענען א העצםט מיטארבעטער נעװען צעטישע קינםטצער און שריסט־ שטעצער. .םיאיז אויםנע׳טװוםען בײ אונז דער נעדאנק, אז װינטע־-צ־יט הײ-יאר זאצן מיר ארנאניזירן אן אויפפצונ פון צעט־שע קינפטצער און שריפטשטעצער קודם-בצ קײן װיצנע מיטן צװעק צו באקענען זײ מיט די ארבעטן און רעזוצטאטן פון דער מארערנער ײד־שעי קוצטור םיר האבן נאך אין רינע קורץ ארומנערעדט דעם םראן מיט י. ח ראזנבוים און ר״ר מ. װײנר״ר. םיר װיצן פון אונזער זײט מיטהעצפן שאםן דעם קאנטאקט— אויוי צעבעדיקע דערגר״כוננען און ביי־ שפיצן סון אונזער נײער ײדישער קוצטוד. צו אונזערע לעזער אױ פיל שטעטלער צוציב דעם, װאם די ארטײקע אנענטן זענען נ־שט פינקטצעך אין זײערע צאצוננען פאר רי ״ציט. בצעטע־ ׳, האבן מיר נעמוזיט אםשטעצן דאס שיקן צו א רײ צײטונגם-אנענטן אין דער פראװינץ. מיר זענען דער־בער נישט שוצדיק, װאם סיא־ז נ־שט צו באקומען אין אײניקע פונקטן די ״ציט־ בצעטער״. דער בעסטער אויםװענ: אבאנירט רירעקט פון דער אדמיניםסראציע ״ציט. בצעטער״ (װארשע) די צײטשריםט, װעט איד באקומען כסדר אן אפהאצט. איר קאנט אבאנירן די ״ציטעדארישע בצעטער״ מיט דער פרעמיע (12 גיצדן פאר 3 חדשים), אדער אן דער פרע- מ־ע (6 גיצדן — פאר 3 חדשים). _אדמיניםטראציע ״ציטערארישע בצעטער״ םצעגן זיך נריםן די אצטע העברעער. זײ האבן דורכנעקוקט א רײ ײדישע ביכער און נישט נעפונען. זײ האבן אונז כסדר נאכנעםרענט װענן דעם און םיר תאבן צונעזאגט נאכצופארשן צויט ד־ מקורים. אםשר װײםט איר, װי אזוי און מיט װעצכע זשעםטן םצענן זיך גריםן רי אצטע העברעער אין די צײמן פון מצך ש*'צ? בײ דער אומנעהויער־ער ארבעט און התםדה. װאס די. צעטישע קינסנזצער אנטװיקצען (זײ םארכציניען זיך פשוט םון ארבעט אין םון דעם םארנעניגן פון ארבעט אין דער אײנענער םרײער מצוכהן) און בײ די דערגרײכטע רעזוצטאטן, איבערדאשט זײער אויםערנע־ װײנצעכע באשײדנק״ט און פשוטקײט. קײן שום גאוה, קײן שום כיקל**די םםרונקע — דעק#ראציעס גו ״עאול״ ״נאציאנאציזס״ פון באקאנטן טיפ. דער נעיעפרעך מיט ם מ י צ ג י ם ן (.־עזשיםע־ פון צעטישן דאיצעס-טעאטער א״־ן נרו־סער טעאטער- קינםטצער) איז אין דער הינזיפט באזוגדערם אינטערעםאנט און כאראקטעריםטיש. ״מיר האבן נאך אזוי םיצ צו טון אין קעטצאנד, אז מיר קענען דעדװײצ אין ערנעץ ׳נישט םארן״ איז נעװען ז־י; ענספער פארשײדענע דעצענאציעם, װאם תאבן אים נעדוםן קײן דײטשצאנד און אנדערע צענדער. ״מיר זענען קצײנע מענטשן און אין א קצײנעם צאגד און מיד דאדפן א םך צערגען און ארבעטן״ איז געװען דער רעפרען םון אנדערע צעטישע קינםטצער און טעאטער-טוער, װאם זענען נעװען דערבײ. און נעדעדט האבן עס נרויםע קינסטצער, טאצענטםוצע םענטשן, קוצטור־םענטשן, װאס האבן שוין א־יף אן אמת באװיזן, װאם זײ קענען און האבן נעשאם; און נעבויט. אז םיאיז ארויף דער געשפרעך װענן א םטודיע, װענן א טע- אטער־צאבאראטאריע (מיר האבן דערמאנט דערבײ אונזערע אײנענע ײדישע ענינים און תאבן גערעדט װעגן א ײדישן טעאטער אין צעטצאנד, — א קאפיטצ א טשעקאװער םאר ז־ך), האט ם מ י צנ י ם דערצײצט בײ דער געצעגנהײט װעגן דעם באזוך בשעתו םון דער ״רעדוםא״ מיט ױצױש אםטעדװא אין דעם דאיצעם-טעאטער און װען סיר האבן נעמײגזאם נעצויבט דעם נרויםן אירעאציזם און רעם םײנעם, אײדעצן שפיצ םון דעם רעהוטא-אנסאםבצ (װאם האט אםיצו נישט קײן נעמען אין דער עםנטצעכקײט), האט ער דאך געהאצטן, אז קוגםט איז נענונ װען זי איז קונםט, און זי דארף זיך נישט בינדן מיט קײנע שום מיםיעם און פראפאנאנדע-טענדענצן אםיצו אין דער ארנאניזאציע. םיטאר נישט בצײבן קײן שום ב״נעשטאק... און יװען דער דירעקטאר פון ראיצעס-טעאטער און קוצטור- טוער קאופען האט םיר דערצײצט װענן רער ארבעט םון דער צעטישער קוצסור-נעזעצשאפט, האט ער זיך א״נםאך נישט געקענט