Literarishe bleter · 1930-09-26 · 39 (26.9.1930) · p. Seite 748

?'ססר18'30 130373 013. 39 (334) /ײס 148 * — זע זזי דער הימ? אעקט די פצמטען $פט;עדיכט טיט ב<וט; און װען הבצ רעדט אים איין, ער זןוא ברעננען $$ן ןאדער חרבן, פאאמט קין אויזז און ער רזפט אוים; — ״איך ווע? נישט בויען קײן םזבחות און אויך אזוינם גי׳טט דוצדןןי• — גײ, — גײ אװעק פון םיר, דײן נאט <יבט באוטז און בײ אזא אויפנערענטער שטימוננ געשעט דער ערשטעי ברודער-מארד. און די מענטשצעכע טראנעדיע װעדט נאך נרעסער; ער, קין, װאס האט אזוי פײנט דעם טויט, ער ברעננמ דער ערשטעד דעב טויט אויױ דער װעאטן און קין דערזעט דעם טויט — און א פארשאאטעגער, םיט א צייבן אויױ זײן שטערן, אאזט ער זיך װאנדערן... אז רען װיצ קען רען זאנן: בײראנס קין איז נישט רער װי א פירוש אויף א שטיקו חומש. נאר א פירוש פון א דיכטער, פיאאזאױ און בונמאר. א דיכטער, װאם קען בטבע נישט פארצײדן קײן עװצות, פון א ברודער-רארד האט בייראן נעמאכט א משפט םיט נאט און קין דער אננעקצאנטער איז נעװארן אן אנקצאנער. — יא, יא, נאט האט א נרויםן חצק, אפשר דעם נרעםטן אין דעם עדשטן מעניטשן-רארד אויױ דער װעצט. אין קינס אגקצאנע אויף גאט האט זיך בײראן טאקע נע־ שטיצט אויף דער ביבצ. זי, די ב־בצ אצײן, האט אוגטערנעזאנט דעם דיכטער, אז גאט האט דא אויך עפעס א האגט... — נײן, נײן, קין איז נישט שואריקן קין דער מערדער — איז גאר אין דער אמתן א קרב ן... בײדאנם קין — איז די נרויםע תביעה צום װעלט-באשאפער ב״ראן .האט או־ך אנטקעגננעשטעצט קין קענן הב< אדע־ בעםע־ נעזאנט דעם קיניזם קענן הבציזם. קינם ארװםטריט קענן נאט איז אין רער זעצבער צײט אויך אן אדויםטריט קענן רעם הבצױם: קענן דער שװאכק״ט, אונטער- טעניקײט און חניפה צום בורא-עוצם... קיניזם — איז דער אײביקער בונט קענן נאט, װאס זוכט קרבנות פון דעם רענטשן. און דװקא פון בצוט... די פרוכט פון דער ערד שרעקן נישט זײגע נאזצעכער... ער איז דער נאט-טיראן פארצײטיק, אצצײטיק, און בצוט- דו־שטיקן א נאט, װאם װיצ נאר מזבתות און תפצות און חניפה און אונטערקויפונג. ״א ה־םצ, װאם?עקט די פצאמען נעדיכט מיט בצוט״. בײראנס קין, איז א נרוים װערק, װײצ עם רירט אן ד• טיפםטע יסודות פון אונזער עקזיסטענץ. אן אײביק װערק — װי לאננ דער מענטש װעט זיך פײניקן צו זוכן דעם םוד פון צעבן און נישט קענען. װי יאננ רער רענטש װעט רוזן װכן נערעכטיקײט בײם הירי. און װי צאננ דער טויט װעט היטן דעם מענטשנם טריט... ביז דאן װעאן אים די םעשי-בראשית אנרענן און באצויבער;, פירן צו צװ״פצ, דיכטונג און חאורות. און װי זאנט נעארנ בראנדעס: קין — איז די ױננע מענטשהייט, װעיכע דענקט, פרענט, שטרעבט און פארערט... גױ־יארק. אין שיהאגא קיןן מען באקוםען _די ״ליםער. בלעםער• װי אייך אלע אױםגאמס םון םארלאג 2. 2למןץ צענםדאל ״ין אני• י*ױ קןאײ״ביבעו״ װארשע. 8111א0£,5111 .4! 51 א1510/ו01 2720 , ־ .** 5 -0 11* 01080 — און פארװאם זאצ דער מענטש נישט קענען זײן אום- שטערבצעך װי א מלאך? און קינען האט נענומען פארפאצנן דער נעדאנק פון שטארבן. — פארװאם? — צו װאס פאר א צװעק מוז רער מענטש שטארבן? און — םיט קינען איז נעבוירן נעװארן דער ערשטער פראי טעםט קעגן טויט. — ״זאצ פארשאצטן זײן דער, װעצכער האט באשאםן לעבן, *ואם פירט צום טויט״. א־ן יוציפער, דער טראניקער, דער װאם װיצ זײן א נאט און קען נישט... ער, דער אײביקער אומרו אין דעם מענטשן, דער פאר- פירעד און פארפידטער-—עי חאט נענורען קינען עפענען די אוינן. אים װײזן רה צרטה און רה צםעצה... ער האט אים נעװיזן איע װעצטן, פריערדיקע און שפעטערע. ער האט אים נעװיזן שײנקײט און װאצקן, א דײץ נעטון מיט אורשטערבצעכקײט און פאתיין. און אים נערופן צו זײן אײנענער באפרײאוננ. — רענטש, פר־ביר זיך באפרײעןן — רענטש, דע־יײז זיך איײן, מיט דיינע אײנעגע כוחות — צװײפצ און גיויב און װער נישט באשטראפטן און לוציפער, רער האצב-ט״װצ און האלב-נאט, הויבט אויף קינען אין דער צופטן א.ין װײזט אים די רענטשצעכע שפצות און נרויםקײמ, און פארביטעדט און טר״םמ אים צוזאמען... און דא קורט בײדאנם קין צו זײן העכםטער הויך: נרויםע פא־טיפונג אין זיך, טיפער פעםיריזם, שטאדקע איבע צום אעבן, שנאה צום מויט און בונטארישקײט. אמ איז די טראגעדיע פון דעם רענטשן אין איר פוצער גרוים: ערשט נעשטעאט זײן פום אויף דער ערד ױננ, פריש און גאויביק, און יטוין שאקאט זיך די ערד אונטער אים. א װעאט א ױננע, א פריש-באזונטע אינט פאר אים אין איר נאנצער פראכט — און ער װעדט שוין אויפנעפרעסן פון ספקות. א נן-עדן פאר די אוינן — און א חרב-הרתהפכת איבעד דעם... — צו װאס? — װו אינט דער סוד? און װען קין קורט צ• זיך פון דער װעאט פון װיזיעם און חאורית און קערט זיך אום צו דעד ערד, באנעננט ער זיך מיט זײן בדודער הבא. און זײן בדודער הבא איז א פאסטוך, — א פאםטוך, װאס אױ אינטעדטעניק, װי א שאף און ער מעקעט אויב-נעזאננ צו נאט... דעי ע״עטער פאםטיך אוײ־ דער ערד אנערקענט דעם היראישן פאסטוך. עד אױ קנעכטיש פארטרויט אין נאט. וײן ב־ודער װי זײן פאטער האבן זיך אונטעדנענעבן זײער שיקזאא. נעראכט שאום ריט דעי נרויסעד אורנערעכטיקײט פון הירא... און זײן בױרער פרענט נארנישט. צװײפאט נישט. ער איז :אר רתפאא און ברעננמ קרבנות. ננאד און רחמים און פא־געבוננ װכט ער בײ דעם טיראן פון די ײעאטן. א שקאאף איז זיין ברודער... און נאט האט אפנים איב שקאאפז... קרבנות און דערהויפט באוט... אין װו אױ דער טענטשאעכער שטאאץ? הבא ײיא באפרײען זײן בױדער קין פון זײן קאשםאר און ער בעט אים: — קום יױדער און ברענג אויך דײן קרבן צו נאט, שיק אים א תפאה און םיױעט דיך באױיקןן איז קין װיא נישט: — ״נײן, םיקען קײן זאך מיך מער בארויקןו״ אםער צום םוף גיט ער זיך אונטער זײן ברודער און דא קורט דער טדאנישער פינאא: בײדע ברידער אײנן אװעק זײערע קרבנות צו נאט. און ײאם טוט גאמ? — ער געמט אן הבאם קרבן, און קינם נישט און קין דער בונטאר באשטעטיקמ זיך: — גאט האט איב באוטן