Literarishe bleter · 1930-09-26 · 39 (26.9.1930) · p. Seite 747

ל'6ער$ר-שס 3?עסער נום. 39 (334) ׳י זײס 741 מ׳שוגענער זײן פנים איז דער ערד. םארװאם האנ איך די אעצטע פאר װערטער אויםנעשריבן? אםיצר ב׳זויז דערםאר, װײ5 אזוי האב איך עם צופעליק נעזען. םען זאנט טיר, אז די םעדירזער פריצים (דאם הײםט די פון דוד רורות ארטיםטן און דיכטעד) זענען נישט נאר קאנםערװאטױוע, נאר אויך אנטיםעםיטן. ארעםאל, װען איך הער, אז הויכקוצטורעצע םענט׳שן זענען אנטיםעםיטן, װערט םיר אוכענדאעך אײנזאם און םרויעריש. איך נײ און הינטער םיר הער איך אלעםאא •צט־ינער און ׳םטי- צעד, װי דער משונענער רופט זײן נע׳שטארבן װײב און א דראזיע גײט מיר איבערן רוקז. טען דארט רעדטרונהען אין בילאטעם. די פויערן קצאגן זיך, אז דער ,רזיערזיץ״ האט װײניה אין זינען די דארף-װירטשאםט. אבער אי־ נעװיעיה אין פאצאץ.צינן אין א םוםטערהאפטער ארדנוננ אויפנע- ־,יט טויזנטער הארץ-דאהומענמן סון דער פויצישער הויצטור ברױו בזן הינדערט יארן — היין שטויבעאע איז אויך זײ נישטא. עם איז פארנאכט. נישט װײט פון דעם פאלאץ באנענן איך *ױםנעצוינן אויף דער ערד צװײ געשטאצטן: דער ײדישער דארױ- :ושונענער בערהע און א נרויםער פריצישער הונט. דער משונענער •זדיבט אצעםאל אויױ די ערדשװארצע הענט צום פאצאץ און בעט;פעם און רופט עפעם. דאם רופט ער די נשמה פון זײן פארשטאדבן ־וײב. נאך איר טויט איז ער משונע נעװארן. דער הונט װאיעט ■ויע&אל מיט טיט אים. און אצעםא5 װידעד םארנראבט דער נונט ל,עגז גאט באשטראפן מיט שװערער ארבעט אויף ערד און איבער אצע עװצות און אוםגערעכנזיהײטן די נרעסטע — דער טויט... און הין, ױנג װי די װעצט ארום א־ם. האט נענומען פרענן אצטע השױת, צװ״םצע;, זיך ערנערן. — פארװאם? — װו אינט דא דער שכא? — און װו איז די באצױננ פון נאט צו מענטש? ארום הינען איז נעװען א םביבה פון הכנעה: זײנע עאטער;, ברידער און שװעסטער תאבן אונטערטעניה אננענומען דעם נזר-דין פון אויבן: די דערװײטערוננ פון גן-עדן. — נאט װיא אזוין — נאט און זײן משפט א־ז נערעבטן — מיר האבן נעזינדיהט — און אונז הוםט די שטראףן אבער הין האט זיך נישט נעהענט אונטערנעבן. — װאם םײנט זינד? — און צו װאס האט נאט בא־עאפן די שצאננ? — און פארװאם האט נאט ציב באשטראפן? — און פארװאם האט ער ציב הרבנות, בצוט און םענטש- רעבע דעױנידערוננ? און דער ערשטער פארצװײםצטער נעשר״: פארװאם? האט זיך צעטראנן איבער דער נאר-ױננער נישט־םארטריהנטער ערד. און דער ערשטער צװ״פצער און פארצװײפצער האט געמ.וזט קוםען צום שלום: אז — נישט רעי םענטש איז שוצדיק — נאר זײן באשאפערן ער, האט אװעקנעשטערט דעם בוים םון װיפן מיט א כױוןן ער, האמ נעשיקט די שצאננ צו זײן מוטער — םיט אוים- רעכנוננן און ער האט ארויםנעטריבן זײן טאטן םון נן-עדן — צוליב שצעכטםקײט און נישט־פארנינערייעהײט. און דער מענטש אין קינען האט פראטעסטירט: — נײןן ראם מוינ נישטן — נ־שטא קײן נערעכטיקײטן — נישטא קײן זין אין נאגצן צעבןן זײן פאטער איז א קרבן םון א פארשווערוננ, זײן פאטער איז נישט שוצדיק. און ער, קי;, איז אװדאי נישט שוצדיק — װײצ פארװאם דארפן קינדער צ״דן פאר די זינד פון די עצטערן? און דאן קומט ער צו א צװײטן באשצום: אזא נאט האט ער נ־שט פארװאם צו דאנקען און צו צויבן... און דערבײ איז נעקוםען דער בעצ-תרום. פ־ראזאף און ריכטער, און נענוםען אפפרענן דאם נאנצע לעב;: צו װאם טוינ דאם צעבן, װען טויט צויערט אויף אים װי א פארצוקנדע חיה? דעד?עעעדיקעד / נ'(־*ז}יןז ע ד ש ם ע ד (ארײנפיר צו דער ״דײ*ער איבערזעצונג פוך לארד בײראנס ״קין״*) די געםאר םון שרײבן אין ײדיש אן אפהאנדצוננ אויף ביבצי- שע טעמעם — איז די דרשנות. אויף דער ביבצ און ארים דער ביבל האט טען בײ אונז אזוי פיא אננעררשנט, — אז תיכף װי מען רירמ זיך נאר צו צו אזא טעמע, שפר־ננט ארוים א דרשה. װי טײדט מען עם אויס? — איך װעצ פרובירן. קין — איז אײנע פון די ביבצישע נעשטאלטן, װעלכע האבן;ערענט און װע׳צן נעװים נאך אויך װ״טער רענן די מענטשלעכע םוחות. פון קרימינאלאנישן שטאנדפונקט: דער ערשטער מערדער אויף דער װעצט. סון פםיכאצאגיש-טענטשצעכן שטאנדפונקט•. דער ערשטער ־־ױדער-מערדער. םון פאעטיש-רעװאלוציאנערן שטאנדפונקט — דער ערשטער :׳ורד קענן בורא עולם און פםיכאלאנן, פיצאזאפן און דיכטער װעצן נאך לאננ, לאננ זובן דעס — םארװאם? די אורזאך פון דעם ערשטן ברודער-מארד. די ביבצ פארצ״כנט בצויז מיט קארנע װערטער דעם אינצי- ־־ענט, און צאזט איבער קינען מיטן קין-צײבן אויפן שטערן, צו דער :־ענטשצעכער פאנטאזיע. צארד בײראן האט ארײנגעקוקט אין דער נשםה פון קין און האט דערזען — א גרויםע בונטארישע פערזענלעכקײט. טאקע דער ערשטער בדודער-םערדער — אבער אויך דער ערשטער בונטאר קענן נאט און סהר-העולם... קין — איז דער ערשטער מענטש, װאם װאגט צו פארמעםטן זיך מיט זײן באשעםער, אויםהויבן א םויסט קענן נאמם אצינאדכיע. נישט נלאט א בונטאר איז קין, נאר אויך דער ערשטער טרוי- :יער און פיצאזאף. נאך בײראנם נעשטאלמונג פון קין—איז דער ברודער-מערדער נעװען פריער פון אצץ אצײן א קרבן פון אומנעדעכטיקײט. און די אומנערעכטיקײט איז גישט נאר קענן אים, נאר קעגן ־־נם גאנצן מין םענטש. ׳ קין — האט זיך פארטראכט אויף די מעשי-בראשית, אויב איר װיצט, אפיצו אויף דער םאציאצער ארדנוננ — און ער האט ־עחען די גרויםע עװצה, װאם שװעבט איבערן װעצט-באשאף... א נרויםע אומנערעכטיקײט צום מענטשן: אים באשאפן װי אן אויסדערװײצט;, אים אװעקגענעבן די נאנצע װעצט — און תיכף זי צונענומען צוריק... אים א רײץ געטון מיט נז־עדן — און נצ״ך אים פארטריבן פון דארטן... אים נענעבן פארזוכן (מיט דער פאר- טיטצוננ פון דער שצאנג) םון עץ-הדעת — און טאקע באצד אים *) ״די־ס—ד״ר א. א״סען, דער׳א״נם אינגיכן אין קלעיקין־סארלאג.