Literarishe bleter · 1930-09-26 · 39 (26.9.1930) · p. Seite 749

׳יזײם 9*7?יסער 6רי*ע 1001173 012. 39 (334) םוזוואד צווואד סעאסער און קזבסס ןןןן די ״ד״עע טעאמער־געזעדשאסס אין ײאר־ •־ע איז צוגעטיןןסן *ר אן אינםעכסימער ארבע־ לטובת דעט ״ד״טן טעאטער. װי באעאנט, בע־ פינט זיך דער גרויסעד ״נןןװא־גצי ־פעאטער אונטעי דעס פראטעעטא-אט פון דער געזעלטאפט. אין עיזאמענדזאנג מיטן גרויסן ערפאדג פון יטדום־עדיבמט ״ססט.סס;: ' און מיט די פא״טי׳־ דענע ס״נונגע;, װאס זענען אדויסגעזאנמ גע־ אדן אין דער ייד״טער פרעסע, וזאט איינגעא־דנט *י טעאטעד־געזעליטאפט טבר״ דעם 20־טן ד., ח. א גרויםן דיכדןוםיע־פרימארגן א. ד. ט.: ״דער װעג פונם ״ד״טן קינםטדער״טן טעאטער . םהאבן אנט״ל גענומען טעאטער־קײםיקער און ארטיסטן. די טעאטער־געזעליטאפט גר״ט אויך אן א״נמאליקע אויםגאבע — א זאמדחעשט וועגן דעם נ״עם ״ד״טן טעאטע־, אין װעדבן פיװעדן אנט״ד־נעמען די אנגעזעענםטע ייד״טע יטריפט־ ןןןן די ״װידנער״ פארבלייבן אין לאדז ביזן 1־טן אקטאבער. וװחין פארן זיי מײטער? אןן אין עלטער פון 60 יאר איז אין װין דעס 13־טן סעפטעמבע־ געיטנוארבן די באוװפטע ״דייטע ארטיסטין פעפי ליטםאן. זי איז גוריק מיט עטלעבע יאר געװען זייעכ פא*ילער ביים ״דייטן טעאטער־עולם. זי האט גזךטפילט אין פאריט־־דענע דענדער, — די דעזוטע יארן אין ראטגפארבאנד און אין פוילן, איבערהויפט אין אפערעטעס. לעגטנס איז זי ארויסגעטרעטן אין טיטעביען און לםוןז אין װין, וװ זי איז פאר־ יטדאפט געװארן און געיטטא־בן אין ראטטילד־ יטפיטאל. די לויה איז איינגעארדנמ געװארן דורך דעם ווינער ״דייטן ארמיסמן־פאר״ן. דעצטנס האט זי געליטן נויט און מיהאט געמוזט אויםפועדן ביי דער ווינער קהלה אן אומזיססע קרקע און אויפקל״בן אויןג תבריביס. ןןןן אין בוענאם־א״רעס איו ט־אג״ט אומגע־ קומען בעת אן אויטא־קאטאםטראפע דער בא־ קאנטער ייד״טער דיריגענט און קאמפאזיטאר מרדבי האבבערג. ןןןן יאנאס טורקאװ האט פארענדיקט זיין טורנע איבער דער פויל״טער פראװינץ, װאס איז אדורך מיט גדוים ע־פאדג. די טרופע האט באזובמ אי־ בער 150 טטעט און יטטעטלעך אין פוילן מיט ל. פיאנקס ״םיבה״, פאסעס — ״די יטולדיקע״, טאדערס — ״הינקעמאן״ . די לעצטע װאבן איז די טרופע אויפגעט־אטן אין לובלין, װו די ט־ופע פארבל״בט ביז איבער די ימים־טובים. ןןןן״צװאנציק יאר בםדר — שרייבט נ. פראגק אין ״•וריזער ה״נט" — האט דער א־עמער לאקם אװעקגעיטאנקען דעם ייד״טן טעאטע־ און פא־יז. צװאנציק שיינע יארן, ױנגע יארן פארן ״דייטן טעאטע־, געיטריבן פיעס;, איבערזעצט, באארבעט, ארגאניזירמ פאװטטעלונגען, םופלירא — און װאס א סופליאר איז בײם יידישן טע־ אטער, װייםן םיר דאך — צװאנציק יאר האט דער מעננדט געאטעמט מיטן ״דישן טעאטער, געלעבט מיט אים■ געליטן מים אים, קיין אנדער לעבן בכלד נ״טט געהאט." דער פאױטטארבענער איז אלט געװען 40 יאר. ער האט אויך פון צייט־צו־צ״ט פארעפנטלעבס סקיצן אין דער ״דישעד ארעסע._ רעד. נד/ע/סיי/י? זוילנע דעם 8—9־טן אקטאבער אין לאקאל פון ״ווא. דער פ־איעקטירטער סדר־הױם: 1) בא־ ריבט פון אויםפיר־בױרא;!1) באדיכט פון הויפט־ב״רא פאר מערב־אייראפע; 3) בא־יבט פון דער אמעײקאנער אקציע אזן פון דער אי־ בעט אין אמעריקע בבלל; 4) בגיןן 5) די וויי־ טעידיקע מיסנשאפטלעבע ארבעט (בודזשעטן פון די סעקציעס, פלענעי, א־טאגראפישע קאנפערענץ, װיםנשאפטיעבעי קאנקורס); 0) פארלענע־ישע ארבעטן 7) פינאנסן און בודזשעט; 8) א־גאני־ זאציאנעלע פראג;; 9) פארשיידענע. ןןןן דעס!"־סטן סענטיאב־ ארדנט איין רי גע־ ועלשאפט ״פריינט פון ייווא אין לעטלאנד״ א דובנאװ־פ״עױנג. עס װעלן געלייענט מערן פאלגנדיקע רעפעראטן: 1) ״דובנאװם לעבן און שאפן״ — פראפ. פערעפערקאװיטש; 2י) ״דובנאוו אין דובנאװיזם״ — וו. לאצקי־בער,טאדדי; 3) דובנאװ דעי היםטאייקעד — ד״ר ׳. ליפשיץ. ןןןן דעם 24־םהן ד,. ח. א־דנם איין די היסטא־ רישע סעקציע פון װארשעװער ״װא־אפטיילונג א דובנאוו־אוונט אין וןארשעװער ליטעראטן־ פאדיין. ןןןן חיים נחמן ביאליק איז אנגעקומען קיין קאװנע, װז ער איז אויפגענומען געווארן דודך פיל ארגאניואציעס און דורך א טויזנטקעפיקן עילם. צו ז״ן פארט־אג זענען אויך געגאנגען םויזנטער מענטשן. — ה. נ. ביאליק האט אויך גערעדט דויך דער ראדיא. ןןןן אין ווילנע הייבט אן צו דעררטיינען א סעריע באאיבעטונגען פון די װערק פון דעד ײדישעי ליטעראטור א. נ. ״ביבליאטעק־הילןז פאר שולן און אליינבידדונג״. אין דער ערשטער ריי דערש״נען: שלום אשס ״א שטעטל״ און ״רבי שדמה נגיד״. פיוועלן אינגיבן דערשיינען פיצעש ״די גאלדענע קייט״ און ״ב״נאבט אײפן אלטן מארק״. די ווערק וענען באארבעט דורך אהרן מא״ק. סיװערט געגעבן א גענויער אינהאלט פון װערק און אינהאלט־אנאדיז, די קריטיק פונם װערק, די גענעזע און פ־אבלעםען, װאס דאס מערק אנמהאלט, ווי אויך גענויע ם״נדטן פון אלע לאקאליזדען און העברעיזמען. ןןןן אין ניו־יאיקער ״פי״הייט" האט זיך אנגעהויבן צו דרוקן א נייע־ ־אסאן ״פון גע־ פאנגענשאפט צו פרייה״ט". דער מהבר זיםקינד לעוו וווינט די לעצטע יאין אין װין. די תאנדלונג שפילט זיך אפ אין מזיה־סיביר, אין די צענטרען פון אייזן- א.. גאלד־גיעבערײ. סיװערט בעיקי געשילדערט דאס לעבן פון די קריגט־געםאנגענע און דעם צעפאל פון די צאיי־ שע רעגירונג. וועגן װעיק שרייבט די ״פרײ־ הייט״: ״עפ גיט א סביבה, וואם קיינער האט נאך נישט באשריבן. עם וו״זט א וועלט, װאס איז פול מיט באיאקטע־ן, פע־זאנען, קאנפליקטן, ליידנשאפטן — אלעס אנטקעגן א הינטערגרונמ זן־ן א װידדער פרימיםױוער נאטור. דאס ײערק אל״ן איז ט״לווייז פרימיטיוו, םיט דער פריש־ קיימ און פרימיטיווקיימ פון מאדערנער קונסט. די שפיאך איז טעיפקע. טיט א ביייבוקייט און געזונטקיימ. אפטמאל רערהויבט עם זיך צו גרויסן דראסאטיזם..." ןסן זינמ א צװ״ װאבן דעישיינט אין בראזיל א טעגלעבע ״דישע צייםונג ״יידישע פרעסע״. יאיז די עדשםע טעגלעבע יידישע צייטונג אין בראזיל. ־עדאקטא.-א. נערגםאן. %?'סעראםור זזון קו?סזר ןאן איגם ״יידישן סארלאג״, בעדלין, דער־ שיינט צום טאג פון ש. דובנאװס ױבל אן אינ־ האלטסרייבער זאםלבוך אין דייט־ט, געװידמעט רעם בעל־היובל, אונטער דער רעדאקציע פון פראפ. א. עלגאגען, ד״ר י. :ו״זעל און ד״ר ~ װייטניצער. דעד אינהאלט פונפ זאמלבוך: 5-אפ. עלבאגען — *־ן גרעץ ביז דובנאװ; ד״ר א. ׳עט״גביעדג — די הנחות פון דער װעלט־באטראבטונג אין דער יידישער געשיבט־ שרייבונג; דאצ. י׳עדאל ראבין — שטאו־ איז אידעע אין דער יידישער געשיבטשר״בונג; ד״ר ׳ע. דאװידאװיט׳ס — נחמן קראבםאל אלס היםטאריקער; רחל װי׳עגיצעד־בערג׳עטײ; די געשיסטשר״בוגג װעגן יידישער קונסנד, פיאפ. מארטין בובער — ראס יידנטום און די נ״ע װעלםפראגע; פראפ. פ. באקאבאן ■ הוגא גראציום און דער עלילת־דם־פראבעס אין לובלין 1030; ד״ר מ. װי׳שניצער — די ראיע פון די בראדער ״דן איגם אינטערנאציאנאלן האנדל אין דער צװייטער העלסט פין 18 ׳״ה; ד״ר לואי לעװי! — די ועדי המדינח אין גרוים־םוילן; ד״ר נ. ב. געלבער — די יידן און די יידן־רעפארמע אינם פוילישן םיים 1788—1792; ד״ר ה. טיק^ט׳עינםקי — די שטאט ״פאלא״ אין דער צ״ט םון ערשמן קדייץ־ צוגע ד״ר יעקב פרייםאן — צו דער ביאגרא־ פיע פון רי לוי בן בצלאל; ד״ר בעםיל ראט — יוסף סאראלװא, דער מאראן ־ מארטירער פון דזים; ראבעירט אגיעעל — די פראנצויזישע פריווילעגיע־בריװ פון 10 ױלי'1794; ד״ר 3. גיגצבורנ — צװיי אומפארשטענדלעבע בריװ פון אבאט גדעגואר; 0. פאזנער — ליפמאן דע פאקארא, פראגטענט פון דער עקאנאמישער גע־ שיבםע פון די יידן אין פראנקרייך; דיר א. יאבער — אברהם גייגערס טעמיק״מ אינם אםאריקן העדצאגםום נאםאו; ד״ר יוסןז פייזל— בייטראגן צום עלילודדם־בלבול אין רמשק 1840; ד״ר יעקב יאקןןזבםאן — די אקציע לטובת די רוםישע יידן אויף דער גרענעץ אין 1843; ד״ר איזפאר םרוינד — מיבאל זאקס וועגן דער רעפארמע פון דער פר״סישער געזעצ־ געבונג מעגן יידן; 2אול נורבואו — ױפף מאנטעפיארע; פראפ. נו. ׳שאר —שטאטם־זעעל און שטאטס־לעיער ןהערצל און גױמפלאװיטש); ד״ר װסף נויייל — די רשימה פון שמעון דובנאװס װערק און אדטיקלע;. — דאפ בוך האלט 350 ז״מן. ןןןן דעם 5־מן אקטאבער ארדנם איין דער ״דישער װיסנשאפמדעבער אינסטיטוט אין בער־ לין אן עפנסלעכע פייערונג פונפ 70־יאריקן יוביל״ פון פיאפ. ש. דוננאוו. צו דער פייערונג זענען איינגעלאדן אלע יידישע וויסנ־ שאפטדעבע אינסטיטוציעס און געזעלשאסמלעכע איגאניזאציעס. עם וועלן אדויסטרעטן מים רע־ דעס און וויסנשאפטלעבע פארטראגן ד״ר מ. װישניצער, וו. לאצקי, לעשצינסקי, זלםן דו־ באשאװ, ד״ר א. שטיינבערג און א. משעריקא־ װער. די פייערונג קומט פאר אין גרויסן זאל פון דאזשענהויז פארסיםאג, חאלב 11. דער איינםדים איז פר״ פאר אלעםען. ןןן די צווייטע זיצונג פון דער צענםראלער פארמאלטונג פון ״מא װעט פארקומען אין