Literarishe bleter · 1930-09-26 · 39 (26.9.1930) · p. Seite 746

9'ס19*1'70 3? זזססר[גוס. 39 (334) זײס 746 ׳י דאם פויצ־׳טע דיבטער־זוארט, װאם איז אין פעדיקע אננעזאס־צי״ אין דער פארם פון ט־ױו — איז א םוזײ, אם׳םר אײנם אין דעי װעצט. נישטא קײן פױאישער באדײטנדיקער שרײבעד פון ד• לעצטע הונדעױט יארן, װאם דא נישט זײן םארטרעט}. פעק טיפ םאאװאצקי-ברױו, פעק מיט מיצקיעװיטש-ברױו, דעדיצירטע עקזעט- פאארן פון מיצקיעװיטשעם ערשטע ניבער. מיט דעפ הויבט זיך עב א;. שענקעזויטש, דעימאנט און זשעדאמפקי זענען באװנדערב שטארק םארטרעטן. אט צינט דער אדיגינאצ-מאנוםקר־פט פון זשע- ראמםקיס א בוך עם איבעחריזשט די מםש-קיגדער־שע חאגטשריפט פון דעם נעניאלן דיבטער, דעם הארציקםטן פון א־צע הארציקע פו־הישע װארם-קינסטצעד. א״נע פון די װיכטיקםטע ברױו-זאםצונגען םון מעד עג שוין נעװארן אויסגענוצט אין א גרויסן םייןחונדערטזײטיקן באנד עס איז די נאנצע טרויעריקע?יבעם-קארעםפאנדעגץ צװישן דעב באדימטן פויצישן מאאעי׳ ארטוד גראטנער און ז״ן נעציבטער װאנדא מאנע דאס ביר א*? מיט דער גרעסטער דאנקבארער פיעטעט נעװאר; ארויםנענעצ;. עם איז פול מיט ביאדער און פאטאגראםיעם. צו יעדן *חן&ערן פעדיאד פון דער קארעםפאנדענץ זענען צונענעבן םצענאח אט די םצענארן זעגען באזיונדערע טײםטערשטיק פון מאצריי םיט װערטער ז״ פירן ארײן אין דער שטיםוננ, אין וועצכער די בריװ זענען נעשריבן נעװאר;. וזער פאװציקאװפקי װײזט מיר דאס בוך װאב איך האב עס פריער נעזען נאר אין א שויפענםטער פון א בוכ- האנרהונכ, און ער רימט באזונרערם רי םצענאדן און דערמאנט עסצעכע מאצ, אז רי דאזיקע סצענארן האט נעשריבן זײן שװינער ט־־אבט א־ך מיח עפעם א פאדנע שװינער, װאם קען אזוי נומ שרײב;. אט יי ״שװינער״ איז נישט קײן אנדערע, װי די באריםטע ר־כטערין מאריאא װאצםקא, די זעצבע, מיט װעלכער נעארנ בראנדעם האט זיך אמאצ געטראפן אין פויצן. א־ן אזעצכע לןארעבפאנדענצן. אזעגכע ברױו־סעריעס, זענען א־ן מער־קע דא נאך נאנצע מאםן. טײצװײז װערן זײ שוין צו- נעגדײט צום דרוק. טײצװײז װערן זײ באאו־בעט, אבער זײ װעצן נאך פוזן זײער צאננ װארטן ביז מען ײעט זײ קענען איבערנעבן דעד עפנטצעכקײט. עם צעבן נאך די םענטשן, װאם האבן די בדױו נעשריבן, און כצ-זמן מענמשן צעבן, טארן זײערע אינטימםטע בריװ נישט קומען פאר דער עסנטצעכקײט. ביז נאר אינטערעםאגטע אוצרות װארטן אויף דעם קומענדיקן פויצישן ציטעראטור-היםטאר־- קער א־ן מעדיקע. — — היעט — קצאנט זיך דער פארװאצטער פון ארכיװ — קאלעםפאנדירט מען שוין נ־שט מיט אזא פיעטעט, װי םען פאענט עס טון אמאצ. א הײנטיקער פדיװ איז טרוקן און פוצ מיט שאקטן, אז אטאציקער ברױו איז פזצ מיט הארץ און םוצ מיט ביצדער. מענטשן, װאס האבן א צאננע צײט נעשריבן אזעצכע בריװ װי אםאצ, האבן שוין געמוזט װעןרז שרײבעך די בריװ זענען נעײען א שוצע םאר שרײבן. אײן ברױו אזא פצענט מען אפט שר״בן א נאנצן טאנ או; נישם זעצטן פצענט מען אים איבערשרײבן, אזא ברױו איז נעװען א גאנצע איבעדצעבוננ סײ פאר דעם, װאם האט אים נעשריבן און נישט װײניקער פאר דעם, װאם האט־אים באקומען. ה״נט הערט אויף דער מין פון כרױו. שװערער װעט זײן די אויפנאבע פון דעם קומענדיקן פארשער פון די הײנטיקע נרויםע דיכטעך די ברױו, אט די נעהײמע שציםצען צו די נעהײמםטע קעמערצעך פון די נשמות. װעצן פעצן. װער עם האט געזען דעם ארכױו םון טעדיקע. דער קעז פארשטײן דעם דאזיקן צער פון דעם היטער פון אזא ארכיװ. נישט מ״ן אויפנאבע איז עס. און עם קען אויך נישט זײן די אויפנאבע פון א ײדישער צײטוננ, צו שרײבן א םטודיע איבער מעדיקע. צו װיםן װענן דער עקזיסטענץ פון אזא נײסטיקן צענטער— איז געװים אינטערעסאנט. אויך בײ אונז זענען — אין אנדערע םאדפעז — שוין אזעצכע צענטערם געװעזן, נענונ צו דערםאנען פרצעם שטוב. אבעד װאס איז בײ אונז פון דעם אצעמען נעװאר;? איך נצויב נישט, צי עם איז נאך מענצעך נאר צו דעקאנםטרואירן און צו רעםטאװדירן פרצעס שטוב כמעט אצץ איז שוין אפנע- שזוענקט געװארן פזן דעם שסראם פון אונזעד אפנעצאזנקײט און פיעטעטצאזיקײט. ארום רעם פאצאץ און דעם ריזיקן גארטן פון טעריקע שטײען ארעמע פויערישע כאטקעס, אין הארבםט — זאגט מען — װערט א־יפצאנעס דאם ביכצ צידער פון מאריצא װאצםקא ״א קרונצ מעצינעם״ אױ א־ן א קודצער צייט פארקויפט נעװארן אין 1500 עקזעמפצארן. דע- נרעפטער ט־־צ פ־ן די ביכער איז איצוםטרירט פון מיט- לגצידער פון דעי אײנענער משפהה רער עיל,ר פון צעצא פאװציקאװ- בקא, ײאם איז ז״ער א נומע מאלער־ן, אן או־םערנעװײנצעכע פארבן-קינםטצערין. — אבעד די אלע ניטע כעלעטריסטישע ביבער װאצטן דאך יצ־שט פא־ענטפעלט רעפ באזונדע־ן װערט פון דער עקזיםטענץ פון ־דע־ ביבצ־אטעקא *ועייצקא. װען עפ װאצט זיךינאר אץ דעם נע- ׳האנ־צט. אם ־־ פאמיצ־ען-אפנעשלאםנקײט אױ אין תוך אזוי־ קאנפערװאטיװ אץ אזײ-א־־םטאק־אטיש אץ אזוי נ־שט פון צװאנ- צ־קהטן יא־הינדעדט, אז ז־ איז צכתהילה פא־מ־עפט און מען ראדך ז• מע־ באטדאכטן ײי אן אינטערעסאנטן ציטעראר־שן קוריאז, א־־־ע־ װ־ אן ע־נסטע דער׳טײנוננ. אמתע ד־בטע־ זענען שטענר־ק יעװאצוצ־אנעח. עם מוז נישט טאײלא ײאצסקא דװקא זיין אין פאציטישן זינע;. עם זענען דא אין דער װעצט נענונ א־נעילעכע און אויםערצעכע דעי־שײנוננע;, װאם נויטיקן זיך אין רעװאצוצ־עם. און נישט אפט רעװאלט־רן דיכטער דװקא קענן דעם פאמיציע-נעפיצ. װאט דארפט איר מעד? טאמאם מאן און הײנריך מאן — ײאס פא־ א טיפער תהוב איז צװישן די ב״דע דיכמעת און אז מען האט טאמאס מאנען נעפ־ענט אמאצ אויף זיץ מײנוננ װענן די װערק פון זיץ זון קצאוז מא;, האט ער געענטפערט קורץ: איך בץ שוץ צו אצט צו צײענען שװײנעדײע;. אט איז א ביצד פון א בארימטער ציטערארישע־ פאמיציע. אבער א־ן מעדיקע א־ז שטענדיק נעװען א מיטצפונקט פון פ־יצישער נײםטיקייט, און צו אזא מיטצפונקט האבן ז־ך נעצוינן נישט נא־ די מימנצידער פון דער פאםיציע, עס האבן זיך דער עיקר געצו־נן כמעט אצע באר־מטע פויצישע שר־פטשטלער און קינםטצעך עם האבן צוגעצי־נן די קוצטור-טראדיציע, די םארשטענ- רעניש, ײאב מען ־אט שמענדיק נעפונען אין םעדיקע, עם האט אויך נישט װײניק צונעצוינן ד־ מענאעכקײט אויםצורוען זיך אזן צו קענען רויק ארבעטן א פאר חדשים, און מיט דעם האט מען אץ מעריקע נישט נעקארגט. עס האבן דער עיקר אבער צוגעצוינן רי;ײפטדײכע אין שײנע פדויע;. פרויען, ײאם יעדע פון זײ איז נעװען מער אדער װײניקער ארט־סטיש באנאבט. אז נעארנ בדאנדעס איז אמאצ מיט 'ארן צוריק אמאצ נעװען אין פויצן, האט ער זיך בא־ קענט מיט מאר־צא װאצםקא. ער האט געשריבן דאן, אז דאם איז אײנע פין רי אינטערעפאנטםטע און באנאבטסטע פרויען, װאם ער תאט װען עפ א־ז א־ן צעבן באגעננט. א־ן אט אזוי איז עס נעקומען, אז אין מעדיקע איז צאנגע יארן נעװען און איז עס נאך איצט א צענטראצעד אדרעם םון דער פויצישער קוצטורװעצמ, אן אדרעם פון םיצ פויצישע דיכטער־הערצער. ־אח נײען, נעפיצן נײען םארבײ, בצײבן בצײבט דאם װארט. און