Literarishe bleter · 1930-09-26 · 39 (26.9.1930) · p. Seite 742

׳םסר 5>ר'■3%סססר סס.39 (334) זײם 742<^ דער שך־װכא פון ארע באצ-ארע און;•יבט־קע פאקטאח, װעדבע ד• :אציע שאפט, — ער רענויןירט איר לעבן, צװישן די דאזיקע פאיר ביארן קוםט פאר אי קאםח אי קי׳מנז״טיקע באװיישננ, אבע־ די פארשיידנארטיקע פונקציעם פון פאאקס-אעבן פאאן קײנטאר נישט ארונטער אונטער דער הערשאפט פון איינער פון זיי. בא״ז רער, ■װאם האט אכיאא אאיין, װי דער רחבר פון דאזיקן װערק, נע- ביאג־זשעט איבער די אאע נעדרייטע װענן פון דער יידישער היב- טאריאנדאפיע, װעט װיםן אפצושאצן די נאנצע באדייטוננ פון דע־ נייער קאנצעפציע. ס־איז נעװען א צייט, װען איך האב אויך פעבע נענאויבט אין רי אאגעטיין־אננענוטענע ״אקםיאטעם■■. פון די ערשטע טריט פון טיין װיסנשאפטאעבער ארבעט, האב איך נענומען זוב; א פינטעז אין רעד יידישער נעשיכטע; און זוכנדיק דעם דאזיל.; פינטעז, בין איך דורכנענאננען אאע פריעד-דערטאנטע פאזיםן פין ה־סטאיישן נעראנק. טיין אוטרייפעי־ ױננטאעכער דעבױט, װאב איז באפארבט טיט א בואטער רעאיניעז־דעפארטיםטישער טענדעני:. איז געװען א פרוװ אנצװוענדן דעם טעאאאנישן טעטאד אויך רע־ אינקער זייט. אין א נאנצע ריי ײייטערדיקע ארבעטן, אין װעאכע פיאאזט זיך שוין טערקן דער פאראאננ צו סעקואאריזירן די יידישע היפטאריאנ־אפיע, האב איך זיך נאך אאץ נישט נעקענט באפ־ייע; פון רי אידעאאאגישע אנשויאינגען פון צונצם און נרעצם שואע: טיין;אנצע נאװאטארישער אויפטו איז באשטאנען אין דעם, װאב איך האב נעפרוװט אײינצודריקן א נאציאנאא־סאציאאע פראנראם אין רי פר־ערדיקע ראנרען פון רעי אידעען־נעשיכטע. ערשט נאך א אאננ- יא־יקער ארבעט אייעד דער אאגעטיינער יידישער נעשיכטע, או־ט ר• קװעאן, װען טיר א־ז שוין אאיין אויםנעקוטען זי צו שרייב;, װי די נעשיבטע פון א פאיר,, און נישט פון א איטעדאטור, — ערשט רעטאאט זענען פא־ טיר בואטיער נעװארן די חסרונות פון די אאטע טעטארן, ד• ראטען פון טיין פארשן און פאראאנעטיינערן האבן זיך אאץ טער פאנאנ־ע־גע־וקט, רער היסטארישער האריזאנט איז נע- ײ?*רן בדייטער, א.ין אויפן יע־שיטן פיאן איז ארױסנעטראט; ראם, װאב איז פ־יער באהאאטן געװען הינטע־ א פבאאאפטישן נעפא. די ־עזואטאט;. צו װעאכע כיבין רערנאננען טיטן אינרוקטױון װענ, האב א־ך דערנאך קאנטראאירט א־ן רער פארקערטער ריבטוננ, דעדוקטױו און טיינע אויפפיר;, װאם זענען איצט נעװאדן פאר-הנהות, האב; זיך באשטעטיקט, בעת איך האב זיי אננעװענדט צום היםטאריש; טאטעדיאא. פאראאנ ב. קאעצקין םר#פ. שםע1ן דןבנ^ןן פוז .זשארגאז״ צו ײדיש .און אנדערע ארמיקאען (ליטערארישע זברונות) הקדמה: ו םװ -זשארגאד צו ײדיש פון זשארגאן צ.י ײדיש; ד#ש ״ײדישע פןןרקפבלאט,, אין פעםער־ בורג; סרדבי פפעקטאר און זײן ״הויז־שרײנד״; דער ליבהארציקער יעקב דינעזאן; *שלום־עליבם, דעי לאבנדיקער *ילממף; מענדעלע מובר ספרים. ווי ז : ר ו; ו ת ההום־עדינם אין אבציקער יארן; די בריײ פיז?ורום־עיינם; מענדעדע־אנראםאװיברנ; מענדעלעס נריװ; זנרו;־ח װעגן יסמעון פרוג; פרוג אלס פאדקס־דיכםער. — פד״ז 4.50 גיאח — אדיעס: װארשע, נאאעװקי 2א< קאאפ. ״בימ^ריי. צװישן טעאק־אטישיע־ און װעאטאעכער טאזכהשיאפט. דער צװייטער פאאיטישער חודבן, אינטער די קאעפ פון רוים, רופט ארוים ביים צעב־עקלטן פאלק נ״ע פאדטען פון קאטץ פאד זיין נאציאנאלער א״נה״ט דע־ ר־אננ צו אויטאנאטען לעבן, צו א טאקםי־ טיפ פאציאאע־ און קואטורעלע.־ א״ננארטיקייט נעיטט אן שוין נישט טאיכהשע. נא־ אנדערע נעזעאשאפטאעכע פארטען. צום דא־ זיקן ציא װערט צינעפאבט ד• גאנצע ג״םטיקע טעטיקייט פון דער נאציע,- ר ע ה ױ ד א י ז ט װ ע ' ט ג ע פ ו ר ט ט א ו י ט ד ע ר ב א צ א א ע ר ע ק ז י ב ט ע נ ץ פ ו; פ א א ק, א ב ע ד :' ש ט פ א ר ק עד ט . בי• אזא יעאלע־ פאציאיאג־שע־ קאנצעפציע פון דער ײדי־ שע־ נעשיבטע ױע־ט :ייטיק איבעדצ״טאצן א פך פון אירע װיכטיקע רע־ש־־נוננע;, ױעיבע זענען פון טעאאאניש;, ארער פכאאאפטישן שטא;רפונקט פאאש באאױכטן נעװארן. . אט ר• ־אזיקע קאנצעפציע איז דע־ א״נציק טעגאעבער יסוד פא־ א װיפנשאפטלעך־אביעקטױון טעטא־ ב״ם באאי־בעטן רי ״די־ שע געש־בטע. ז• פי־ט א־ייפ אונזער היפטא־יאנדאפיע פון תהופ טעאאאנישע אין טעטאפיזישע הקירות. אין ׳פטעאט זי אװעק אויך א פעפטן ב י א - ט א צ י א ל א ג י ש ן פיניאטענט כא״שונגב־ אב־עקט איז ש־־ן :־שט טע־ אן אבפטראקציע, נאר א לעבעדיקער א־נאנ־זם. װאפ האט זיך פ־ן א ביאאאנישן עטב־יאן (״שבט״) אנטװיקאיז צ• א קאטפאיצי־טן קואטור-היפטארישן װעזן — צו א :אציע. רער פא־שינגט-טעטאר באזירט רא אויפן שטדענגן פדינ־ צ־פ פין עװאליציע. ציע־יפט ױע־ט אייםנעפא־שט רעי אנטשטיי- איננפ-פעייא־ פין דע־ :אצ־ע אין רערנאך רער קאטפס-פעריאר ־■; רע־ ש־ין נעק־עפטיקטעד :אציע פא- איר זעאבפטשטענדיקער עקזיפטענ״ פא־ רער רע־האאטוננ א־ז אנטװיקאוננ פון אידע ינא־ ציאנאאע שט־יבן אין פין רע־ קואטוי, װאפ זי האט אין טשך פון יא־הינ־עיטע־ אננעזאט־ט. ביים שיארערן ־עפ ראזיקן טאפאטן פ־אצעפ — אינהיװיהואאיזאציע אין קאט־= פא־ :אצ־אנאאער אינ־ ־יױיהיאאיטעט, — נייען טי־ א־ויפ פ־ן רער הנחה, אז א וױדע־- שטאנדפפעיקע אין קיאט־־-אי־פנעשפ־אפענע נאציאנאאע פערזענ־ ־עבקייט איז, אאט פ־אריקט פון נעשיכטאעכער אנטװיקאוננ, נישט נא־ א נאטי־אעבע רע־שיינוננ, נא־ אז ז• פא־טאנט אי־ך א נרויסן קואטורעאן װערט. האב ה״בט אבע־ :ישט, אז דעד היסטא־יקער טיז האיטן פא־ װע־טפיא אאע ױענן, — גא״בע אין נעדד״טע, װעאפע האבן געפייט צ• רער דע־האאטונג פין ־ער ראזיקער קא־ אעקטױוע־ פערזענאעכקײט. א־יב רער היפטאהיקעד האאט, אטשא, נא־טאאע אפזינדעײננ פא־ א :־יט-קן תנאי פדן נאצ-אנאאן אעבן, איז ע־ ־אך טח־יב אנצױו״זן אי־ך אוײ די טאטענט;, װען רי לךאטו־ ־עאע אפזינהעױנג האט אנגענוטען — אפטטאא עא־פי נױט, צואיב זעאבפט-־ע־האאטיננ — ז־יעי טױיע־יקע פא־טען, ביז צו פוא־ שטענ־יקיע׳־ פא־פ־עט־ינג צ■ ר״ בעבטע דע־אבעױננען פון רער איטענטשאעבער קואטוד עי־ ־א־־ שיאדע־ן רעם קאט־=, װאם איז איטפא־ט״ראעך א־ן ־ערן נאצ־אנאאן א־גאניזט, צװישן די צענטר■ שטרעבנדיקע אין צענט־-אױפנױקע בהוח און די טדאנישע צו־ זאטענשט״פ;, װעאבע עפ ױפט ארויפ א־ן רי טיפענ־שן פון פאאקפ- אעבן אין זעאבפטפא־׳פטענדאעך, אז באט־אבטנדיק רי :אצ־אנאאע פע־לענאעבק״ט אאם קיאטירעאן זעאבפטװע־ט, וועט רער היפטארי־ לע־ גאנץ פא־שיייהן אפשיאצן ױ רעזואטאטן פון די צענטיר־ שט־עבנריקע שעפע־ישע, און פין הי צענט־-יױפנױקע צעשטעדע־ ־ישע בח־ת. ־ע־ פאציאאאנישע־ טעטאד פאדערט װייטעד פון דער היפטא־־אג־אפ־ע, זי זאא אפנעבן א געהעריק ארט :ישט נאר פאי געזעלשאפטאעך-נאציאנאאע פאקטאר;,;$־ אויך פאי פאציאא־ עקאנאטישע. דואפ ״ אאטע היפטאריאנדאפיע פאעגט אזוי פאר- נאפאעפיק;. ־אפ באה״ט אבע־ בשום־א־פן נ־שט קיין אפנוינ א־ן רע־ ז־־ט פון ״היפטאדישין טאטעייאאיזפי•, פא־ װעאכן אאע היפטא־ רישע דערש־ינוננען רערקאערן זיך טיט דער עװאאוציע פזן די װי־טשאפטאעפע אעבנפ-פא־העאטענישן. :ישט צואיב רעט דארפן טיר זיך אפזאגן פין פארעאטערטן היםטארישן פפידיטואאיזפ, כדי א־יינפאאן אין געפאנגענשאפט צו דער קעננזעצאעכער שיטה פון היפטא״שן טאטעייאאיזפ, װעאכע איז נישט װינציקער איינזייטיק אי; פא־־״פאט אויך רי היפטארי׳בע פעדפפעקטיוו די װירטשאפט־ יעבע א־דנונג איז פונקט אזא עאעטענט פון די נאטיראעכע און פאציאאע אעבנם-באריננוננען פון פאאק, װי די גייסטיקע קואטוד.