Literarishe bleter · 1930-09-26 · 39 (26.9.1930) · p. Seite 740

?'סס 3?839ר 013. 39 (354) זײס 740?זרײבט ער — פארקריכן אין שפראך־שאװיניזם און םײנען, אז נאר דערםיט װעאן מיר ראטעװען די ײדי׳פע קואדור. סען דארר נ״עט ניבטא זײן אויך די אײביקע ראאע פון אונזער אאט־נײער נא־ צ־אנאאער •טפדאך און דעם נרויםן װערט פון רי א״ראפעי׳ט־ אםעריקאני׳שע ׳טפראבן, װאס זענען פאקטי׳ט געװארן קואםור־ ׳טפ־אבן פאי־ פארשײדענע טײאן פון אונזער םאאק״. אין אן אנרער ארט (״איטערארי׳טע באעטער״ 1929, נומ. 43— 25 אקטאבער — אינם ארטיקא ״די היםטארי׳שע בארײטוננ פונם ײדייטן װיםנישאפטאעכן אינסטיטוט״ — צו דער ער׳שטער קאנפע־ דענץ פונם אינםטיטוט אין װיאנען ׳שטעאט זיך ש. דובנאװ אפ אייץ רעם וװקם פון רער ײדי׳עער ׳ע*ראך — דעם ״קואטור־ אינםטרומענט פא־ רער נרעםטער העאפט פון אונזער פאאק אין א״ראפע און אטע־יקע. נראד נאך דעם צעפאא פון דעם נרעםטן ײדי׳שן צעגטער אין רופאאנד האט זיך אדויסנעװיזן, וואם פאד א קאאאםאאע פארייניקנדיקע קדאפט אינט אין דעם דאזיקן אינםטרו־ םענט פון אונזער נאציאנאאן אויפבוי... ״די׳ש איז נראד איצט אויםנעװאקסן צו אן אינטערנאציאנאאער, אדער ריכטיקער — אינטערטעדיטאריאאער—׳טפראך פונם צעזײטן און צעשפרײטן פאאק. װיאנע, רינע און קאװנע, יאם און ט׳טערנאװיץ רעדן זיך צונויף אויץ דעלי ראזיקער יטפראך מיט װין, בעראין, פאריז, אאנדאן מיט נױ־יארק, בוענאם־אײרעס און ריא-דע-זיטאנײרא, מיט אאע װינקע־ אעך פון דער װעאט, װו עם איז נאר פארװארפן א ה״פא ״ד;. הונ־ רערטער טויזנטער נומערן פון טאג־כאעטער טראגן פאנאנדער אין ביירע װעאט־טײאן די דינאדיקן פונם ײדי׳שן אעבן אינם אאטן מאמע-אשו;, װאם װעדט אאץ ױננער, טענער און רײכער״... ״פיאיז נאטיראעך — זאנט ׳ש. דובגאװ, — װאם אין דער אעצטער צייט האט דען אננעהויבן אויםנוצן מער װי אדאא די נרויפע קואטור־קדאפט פון ״די׳ש אין אענדער דיט יידייטע נאציא־ נאאע דינרערהײטן, װאפ קעד&ן פאר קואטוד-אויטאנאדיע. עס װערט אאץ ברייטער די נעץ פון ׳שואן מיט רער ״דײשיער אער־ ׳שפראך א־ן רי דזרח־אייראפעי׳שע אענרער, אאץ־רײבער די איטע־ ראטור אוי־ דער ׳שפראך, אאץ דער װערט ארײננעצוינן די אײרא־ פעייש־נעביאדעטע אינטעאיגענץ אין דער ארבעט דיט דעם און פאד ־עש פאאק. און םיאיז ני׳שט קיין ,יװנדער, װאם אין די אעצטע יארן האט מען אננעהויבן ־שאפן אין דער פאאקם-׳ש&ראך אויך א צענטער פאד ײרי׳שער װיםנ׳שאפט, װאם איז פריער געװען א דאנאפאא פון רעברעי׳ש אדער פון פ־עדדע ׳שפראכן.״ אבער (װידעראדאא אבערן אויך איצט באװארנט זיך ש. דובנאװ און ער גיט צו: ״איך זאנ אפ;: דאפ איז א טײא פזן אונ־ זער רענעםאנם. רי פידער פון דער ני־ער אקאדעדי׳שער ארנאני־ זאציע רארפן ב״שום אופן ני׳שט זײן קענן אאע אנדערע װיםגישאפט־ אעבע אינפטיטוציעם םײ אין העברעי׳ש, סײ אין די אענדער-׳שפראכן. אין קײן אאנער דארח ני׳שט העחשן קײן שפראך־שאװיניזם, קײן טאנאפאא פון דער אדער יענער ישפדאך אאם קואטור־אינסטרוםענט. דאם אעבן אאײן ׳שאפט אזעאכע אינםטרומענטן... װען אין א״ראפע און אדעריקע עקז־םטירן םעמינארן און אינטטיטוטן פאר ײדישער װיםנישאפט אין רײטישער, עננא־׳שער און אדערע ׳שפראכן, איז דאם א אעבנם־נויטװענדיקײט. װען עס װערט איצט נע׳שאפן אין װארישע א ״דא-םט״שער אינםטיטומ מיט דעא פויאיישער אערן־שפראך, איז דאס אײך א נויט־קע זאך פאר יענער ױגנט, װאם רעדט פואיש...״ צי קאן ז־ך א פאאק דעראויבן און צי איז דענאעך און צי איז עם ־אציאנעא נאײכצײטיק שאפן קואטור-אינםטרודענטן, ארוים־ ־וקן קואטור-פאקטארן און בויען איטעראריש־קינםטאערישע און װיםנשאפטאעכע אינסטיטוציעם אויר א צװײ צענדאיק שפראכן פון״ ד• אענדער, װ• י־דן זענען א־צט צעישפדײטץ אויב ביזאהער א־ז אויך געװען א ײדי־שע איטע־אטור און װיםגשאפט אין פרעדדע ישפ־אכ;, אין דייטש, רוםיש, עננאיש, קאנען ד־ר טאאעריח און אויך דיטהעאפן צו ׳שאפן א יידישע איטעראטור און זויסנישאפט אין פוי־ א־׳ש, פ־אנצײז־ש, און טאקע נא־יך אין שפאניש (פאר אמענטינע), פא־טוגעז״ש ןפא־ ב־אזיאיע), רומעני׳ש, אעטיש, טשעכיש, עפטא־ ניש און אזוי •װ״טער און װײטער׳י מיד װעאן דאך מיט אונזער ביםא איטעראי״ש־װיסנ׳שאפטאעכן האב און נאב ניך צעברעקאט װערן אונטער די שװערע מיא־שטײנער פון דעם ײדישןיאעבן אין גאר דער װעאט, — װען דיר װעאן זיך אאזן אויף אט דעם נעפער־ אעכן װענ. י זאא אאײן אריכער צו ײדיש און אאײן, פראקטייש, נעסען טראנן זי, איר איטעראטור און װיםנשאפט, אויר זײנע אײגענע פאײצעם. חוץ ־עס האט ער פאר ײדיש אכתחיאה אפגעגעבן אין דער ײרישער שאפוננם-װעאט א באנרענעצטן ארט. ״בײ שיאדערוננען פרן פישוטן ײדישן אעבן איז זשארנאן אפיאו דער־צונעפאסטער, װי די רוםישע און העברע־שע שפראכן״. ער אבער, װאם האט צוטון געהאט דיט רער נעשיכטע פון ײרישן פאאק, מ־ט די פאר׳שונגען פון פאר־ יש״דענע געזעאשאפטאעכע און רעאיגיעזע ׳שטרעדוננען, האט ״נע־ קאנט און געדארפט״ אדבעטן א־ן שאפן או־ץ אן אנדער שפראך, אדער אוי־ אנדערע שפראכ;. צװישן רער גרויםעד ר׳שידה פון יש. דובנאװם װערק, ארט־קאען, אפהאנדאוננען, רעצענזיעס ןזע ד״ר װםץ דײזעא — ש. דובנאװם אפהאנדאוננען אין די ״סאנצינא־ באעטער״, בעראין, 1926), — װאס אנטהאאט 037 נומער;, זענען ־א אין דער ײדישער ישפראך, נעשריבן ד־ורך דובנאװן נופא, באויז נעצ״אטע נודערן. אין אפיאו ד• ״נע״ש־כטע פון ,הכ־דיזם״, — אט די באװענוננ, װאם איז בעיקר נעישאפן געװארן אין דער ײד־ישער שפראך, ׳שרייבט ש. דובנאװ אבתח־אה אין העברעיש. ש. דיבנאװ איז זינט פיא יארן פון די שטארקםטע פאדטײ- -יקער און קעדפער פון דער ״ד־ישע־ שפראך. ביי ־עדער נעפאר, װאס עם ד־אט איר פון אנעװײנ־ק אדער פון דרו־ם;. בײ יעדן אנ־ נריץ פון אירע פיינט, איז יש. דובנאװ פון די ער׳שטע, װאס טרעטן ארויס צו באישיצן ײדי׳ש. אבער ער אאײן י׳שװאבט אפ. אירע פא־ זיציעס אין ײדישן פאאיטישן און קואטודעאן אעבן, װען ער אנער־ קענט ניישט :יס ז י די פואע באריעבטיקוכג פון דע־ נאצ־אנארער ײדיי׳שער שפראך אין ײדישן אעבן אין שאפ;. ש. דובנאװ קאן זיך עד־הױם נישט באפר״ען פונם שפ־אך־דואאיזם און נאך דער — פון די דע־ע־ע צאא פאר־שײדענע ישפראכן, װאס ״קאנען און דאדפן״ עקזיסט־רן פ א ר און א ־ ן דער ײדישעד נאצ־ע אין דדיאא דערמ־ט אפשװאכן און דערנידעריקן ד־ װערט פון אײן נאציאנאאער ײד־שער _ישפ־אך פא־ רי דיאיאנען ״ד־שע פאאקס-דאסן אין די אענדער, יװו זײ װוינען אין גרויםע אעבעדיקע קיבוצים. יש. דובנאװ איז ביז איצט נ־שט פר־י פון אט דער סת־דת א־ן דעד או־פפאסיננ פין דע־ שפ־אכן־פראנע בײ ײד;. א־ן דעד קי־צער הקדדה צ• זײן בוך ״פון ״זשא־נאן״ צו ײד״ש״ (געשר־בן דאי 1929) ־עדט ׳ש. דובנאװ װענן ד־ ״צװײ װונדער, װאס אונזער דור האט דעראעבט״: ״די אאטע נאציאנאאע שפראך, װאס איז שוין העבע־ צױ־י טויזנט יא־ נעװען נישט־ מער, װי א תפאה- און ביך־שפראך, װע־ט אין ארץ-ישראא א אעבעדיקע ׳שפ־אך אין הו־ז, יש־א און גאס; אין ר־ אעבעריקע פאאקס-שפ־אך פין מ־א־אנען ־ידן, װאס דען האט נאך נ״שט אאננ באהאנדאט װ• א ישטיפקינד אין דער איטעראטור, װערט א רייכע איטעראטוד-שפ־אך און דדיננט א־ײן פין א•■־ בעאעטריםטײשן תהום אין פובאיציםטיק אין װ־סנ- ישאפט״. א■; ע־ זאנט ־ארט װ״טער: ״פאדשטײט זיך, אז די ״פ־עדדע שפיאכן״ א־ן פא־ש״דענע אענדער װעאן נאך װ״טער ישפ־אן א װיבט־קע ־אאע אין אונזעי קואטיר פ׳שוט דערפאר, װאס פא־ נ־״סע ט״אן פון אונזער פאאק זענען זײ געיואח איינענע, דיטער-ישפ׳־אכ;. אין דען דוז א־ײנגיסן דעם אינהאאט פון דעי ״ד־שע־ קואטור אין ד• דאזיקע ׳שפדאבן-כאיט, ןיי ״די׳שע פאאק האט ־שטענדיק געטון א״ז זײן אאננן װעג צװיישן פעאקע־ אין אענדער...״ ״דעי נײער דור — שרײבט שי. דובנאיו — דוז װיס;, אז דיט פע־ציק־פופציק ־א־ ציריק האט זיך אפ־או דענדעאען, שאום-עאיכדען אין אנדערע ״זשארנאנישע״ שר־יבער נישט־ געחאודט, אז סיװעט קודען א צ״ט, װען יי־יש װעט קאנען קאנקודירן דיט העביעיש אדער נאך דע־ דיט ד• ״נעהויבענע״ אייראפעישע ישפראבן אין דער דאדעינער שוא און איטעראטור, א־ן דעי פ־עסע אין אין װיםנשאפט; אז זי .װעט אזוי נ־ך פון א ״הדון-ישפאך״ אויםװאקסן צו אן אדתע־ פאאקס-ישפדאך. א ײד״שער װיפנשאפטאעכער אינ- םטיטוט מיט נרויסע אקאדעד״שע בענדע־, פיא דיט װיסנישאפטאעבע פא־שוננען א־ן נעש״כטע, עקאנאדיק, פ־אאאאניע, עטנאנ־אפיע, פאאקאאר — פאי זי ײיאח פאנטאסט װאאטן דיר נעהאאטן יענעם. װאס װאאט אונז אדאא נביאות נעזאנט װענן אזא דענאעבקײט. און דאם װעייט דאך נעישאפן פאר א־נזערע אויגן, און דאם איז נאר א קאײנע התחאהי״ וואס-זשע פא■־ אן או־ספיר דאר־ דען דערפון דאכןי װאס פאר א אאזונג דארפ דען נעבן דעם נײעם דװץ ש. הובנאװ דאכט אבער אזא אויספ־ר — א מין צוריקקעח ״מען דארח נישט —