Literarishe bleter · 1930-09-26 · 39 (26.9.1930) · p. Seite 739

זײס 739 ,?'ם/>ר]ורי&רנ בלסםננר נ?ם. 39 (334)? אז :אך אייער קומען ה״ז מםטיםצאװ, װעט איר נישט פןןרנעסן זיך צוריק אומקערן צו אזנזער זיטארגאן, װעצכער סאררעכגט׳ איױ פאר זיין תויכן קרוב נאך דעם, װי נאנצע צען יאר, און אפשר מער, האט אונזער עמאנציפירטע ׳טװעסטער, די רוםיש-ײוישע איטעראטור, איננאנצן איגנארירט איר באגאבטע ױננערע שװעס־ טער — ייריש״. אין א שפעטערדיקן בריװ (1889, 17 אויגוםט) יערייבט שאום־עאיכם; .א״ער רעצענזיע איבערגעאייענט. איר זענט דער איינציקער שרייבער, װעאכער כאציט זיך מיט געפיא און הומא־ ניטאריש צום ארעמען זשא־־נאן... םיאיז מיר שװער אויםצודריקן אייך די װארעמע דאנקבארק״ט, װעאכע כיװאאמ אייך נעדארםט אויםדריקן..." אין זיין קורצן אריינפיר צו רער סעריע ארטיקאען (נעשריבן א־ן 1926) ״םון זשארנאן צו יידיש״ זאגט ש. דובנאװ: ״מיר איז באשערט געװען אין די ױננע יארן שטיין ביי דער װיג םון אונזעד איטעראטור אין דער םאאקס־יטפדאך און יטפעטער צוקוקן זיך, װי דאס קא״נע קינד, װאס האט אין יענער צייט נעהייסן ״זשאמאן״, איז אויםגעװאקםן און האט נעקראנן דעם ריבטיקן נאמען ״דיש■׳. ־י פריער־נעכראכטע אויםצונן פון קריטיקוס־דובנאװס ארטױאען אי1 ,.װאסכאד״ אין די יארן 1880—1888 באװייזן װי כ״ רובנאװן צו8א א־ז פון זשאדגאן (אן גענזן-פ־םאעך) אויסנעװאקםן א ײ ד י ש. ״די זשארנאנישע איטעראטור קאן און דארך עקזיסטירן 5א- נאייך מיט ־ע־ חעברעישער אין רוםישע איטעראטורן״. דאן, צוריק מ־ט *ז ס4 יאך *זיז עס נעװען א נרויס אפייןורסוה, און איבערהויפט אי־ח די שפאאטן פון דעם ױסיש־״דיש; ״װאםבאד״, — רעד אי- נאן פון דער דוס־פ־צירטעד יידישער איצטעאיצענץ. ש. דובגאװ אכעך הנם נאך נאד א ױצנערמאן םון קנאפע 30 יאך איז שוי| נעװען צופ־א נעקנ־פט און נעכונדן מיט דער רוס־שער שפיאך, עד ׳ 1'ײי/ [■ *//£,לו/)*{ ן#£יו -.■־״י■״!־׳״. ■* 1 /׳?•<י;;'■ס* <רו0 נ/ *1ן*■ך 1(6 >•/**/•!> 9ו׳.א ־י/־//א /׳*״>׳׳ *£ןן%? *ן ן'י ׳י׳ןי "/׳.׳/£ז י״ז׳ץ י׳׳׳א׳י׳?ך */׳ .יא ןס*,ץ ־״.ן.ק' ן*{/ ר*ן 0ך * 1׳ו׳/ז *** *ײ ׳״ין׳יוז)^ <*,/ <,(/ ן>!13/'* 4(1* </ 5' ^ןין*7 1*4/׳״*/ 1■ "?)״>*' */, ״,/•^4. ׳יי׳ה ^.׳י/וײ, יײ ן/ן/0 ׳*״׳ *,ך נ־י/ •*ן{1•*י*?) '<% *ר 5״י/ /־ # ׳;/׳*/״׳*/׳י**,?*י נ־?י-ו).יי ו/ן/1) *יך (*//■■/ ז• 3׳׳<־>״'^׳ אןן ^יי־׳),^• נ'£ *)'- ^״*זר׳/׳י /׳הי^ •<ו<ן '//<;** •רו/׳ן. <?!**! [•>* ׳*/׳י׳יג׳״י^יס^ לי•./׳־׳* *יי6 ־״׳!*נ׳י׳■/ ל״*ז׳ײ7 1, 3/*ץ י• ו״ ^(א) /•י/^/ד•■ >✓׳/ ׳״/׳- >עז׳׳^ ײ׳י׳ז סך{*9**ן ׳ז•^׳'^ ייך ט״יז׳/ *רחן/ץ 3^ /4/'*')^0*1 <.?/>£׳• 3/3 </?,]*׳י/ן 1/•׳נזז /״) 3/. 5//׳^ /./ נ/׳•(/ יי׳אי׳״/ ״ז> י׳ י/לי׳ע• ׳ז/ז*• א ס׳,0<י ״עך• 3? .ן?,/.. /^־״׳ן ׳׳״7 ׳״׳׳/ ׳//י לא^װ׳י׳י׳נ//.."^ פאקםיטיליע פון פראפ. שפעון דובנאװס א ברױו פו),_די טיפן װי עם איז אין דער װ״רקצעכק״ט. הייםט עס, אז ביי שיארערוננען םון ״דישן אעבן איז זשאתאן אפיאו מער־צוגעפאסטער װי דו רוםישע און ־עבדעישע שפראכן״. קריטיקוס ניט צו א־ן דעם אדטיקא, אז ״צו אט דעד אוים־ ריכטיקער איבערצייגונג״ איז עד נעקומען ״נאך םיא נאכטראכטע־ נישן און װאקאענישןך און רי איבערצייגוננ איז: די זש ארנא נ י־ ש ע איטעראטור קאן און רארח עקםיסטירן באנאייך מיט דער הע־ םרעישער און רוםישער איטעראטורןך איז 1889, א־ן אן איטיקא ״רי נ״ע כיכער א־ן דער זשאמאני־ שער איטעראטור״ (״װאםכאר״ 1889, בוך ז) רערט קריטיקום־דוב־ נאװ םיט נרויס פרייד װעגן דעם פאנאנרערוװקס םון דער יידישער איטעראטוך ער שרייבט ראי׳ט צװישן אנדערן; ״אין פארנאננענעם ־אר חאנן מיר געהאט די נעאעגנהײט אפצושטעאן זיך אין אונזער כראניה אוױ דעם מערקװירדיקן כאזונדערס־דערסרייענריקן פאקט אין אונזער אימיערארישער אומגאיקאעכער צ״ט. מיר האבן אנגע- װיזן אויך דעם װירעמעבזרט און באניױנצ פון דער יידישער פאאקם־ איטעראטור אוױז דער ״דישעי פאאקם-שפדאך (אין רוסיש ״ראז־ נאװארגאם״ — מ.), װאס קומט פאר די אעצטע צייט, אויך איר קעצטיקן איבעמאנג פון כיאיקע ״מאכארײקעם״, צונעפאםט צום צ־אבן געשמאק פון הםון, צו עינםטע און נוציקע װערק, װעאכע זענען מםוגא צו אויםאיידעאן דעם נעשמאק, כאא״נפאוםן דער מאםע טער־דערהויבענערע נייםטיקע שטרעמוננען. איצט קאנען מיר מיט- צופרידנק״ט קאנםטאטירן, אי אי1 1י נוצאעכע, וװיאטעטיקע בא־ װעגוצנ, צישצו נאר זואם זי װע־ט נישט שװאבעך נאר אדרבא וי שט^ייזט י*ד אי׳ז מעך און אז אינזער יאנ״טע פאאקם-איטערא- טוי זעצט פאר א־ר אנטוױקאוננ אין דער פריער-אנגעצייכנטעד און >יין געוױםער מאם פארו־מעזאגטער פראנרעםױוער ריכטונב- בד־ צו דערצדייבן צאך גרעםערע רעװאטאטן, איז נויטיק נאך 6 אאנ־ צע, עקשנותדיקע און באײוסטזיניקע ארבעט. מען דארױ דעמזו־פט שטרעבן דערצו, סיזאי אין דעד צוקונפט פאחיכערן דעם נארמאאן װוקם םון אט דער ױננעך נאך נישט נענונ-באפעםטיקטער צװיינ םון דעד יידישזןר איטעראטור״. 1ואם עם האט באטײט >זין יענע יארן אזא כ)ין שטעאוגג צו ײדיש אין דעם מױחסדיקן פעטערבורגער רוםיש־יידישן ״װאםכאד״, איז איבעריק צו רעד;. םען דארף געדענקען, אז אין א יאר שפעטעד (אנהויב 1891) האט ייד־ש נעהאט אױפצושט״ן א שטארקן קרייץ־ פ״ער אין א יידישן זאמאבוך, װאם איז ארויסנעגעבן נעװאדן דורך פרצן אין דער פשוטער ײד־שער װארשע. די ארמיקאען פון קריטיקוס האבן בשעתפ שטארק געמונטערט ד־ יידישע שרײבעך צונענעבן זיי קוראזש און מענאעכקייט צו קעמפן און באקעמםן רי באעראײ שונאים פון ײד־ש. אין שאוב־עאיכמם כרױו צו ש. דוכנאװ םון יענער צייט (יארן 1888—/1881) זעען מיך אז רי אויטאריטעטע מיינוננ פון קריטיקום־ דזבנאװ האט דאן נעהאט א גרויסע װ־רקוננ צװישן די ליטערארישע קרײזן. אדאנק ש דובנאװן פארעפנטרעכט שאום־עאיכם אין ״װאם־ כאד״ א ביױו אין רעדאקציע, — אן ענמפעד רעם ״צופעאיקן פעאיע־ מאניםט״ (פםײדאנים פון ש. פױג), װעאכער האט אין א בייםיקן פעא־עטאן אפנעחוזקט םון יייד־ש, אננעױפן איש ״צייטװײאיק און אומפארמ״דאעך שאעכטס״ אדן,נאײכצ״טיק אויך באאיידיקט שאום־ עאיבימען. שאום-עאיבם איז נעװען בױ־נאר דאנקבאר ש. דובנאװן פא־ אט דער טובה אין א ברױו פון יךטן םעפטעמבער 1888 שרייבט ע־ צױישן אנרערן: ״איך װײס נ־שט, מיט װאם קאן איך אייך דינען פא־ דער ני־ויסער טובה, ,ױאס א־ר האט מיר נעטון. איך בין םוא־ שטענדיק זיכעך או אן א״ער מיטװירקונג װאאט דער ברױו נישט נעדױקט געװאר;.-- — איך האכ באוױ געװאאט פאר די אעזעד פון ״װאםכאר״, װאס סירוב קוקן זײ אויױ ושאמאן מ־ט די אוינן פונם ״צופעאיקן פעאיעטאניסט״, אװעקשיטעאן מיין געאיכטן יירייצ אין א שיענערן איכט, אזיוי װ־ ער (דער יידיש־אשון) פארדינט, מ׳־ט װאט איך װי איך זע, זענט אייך מסכים. צום כאדויערן, ט״אן נישס ק״ן םך אוגזער מיינוננ. אנדערע קוקן כאמת אויף אונז װי אויױ קא״נע מענטשעאעך, פימפעראעך: אנדערע הויבן מימ די אקםאען פון פארװונדערוגנ; אנדערע װידעך װאם קוקן אויף אט דער נ יי ע ר איטעראטור דורך רי נעאע אוינן פון שנאה, װערן פארברענט פון כעפ אין אט אזעאכע כאדיננוננען קומט אונז אוים צו ארבעטן... דארף איך אייך רעריבער דאנקען פאר אייער מ־טהיאף...״ (זע ש. רובנאװ ״פון זשא־נאן צו ײדיש״, פאראאג ב. קאעצקין, װארשע, ז. 71). אין א צװײטן ברױו צו רובנאװן שרײבט שאום־עאיכם; ״איך װיא האפן,