Literarishe bleter · 1930-09-26 · 39 (26.9.1930) · p. Seite 736

?יסער8רישע??סםסר נוס. 39 (334) ז-ס 736? ש א; ל גינזבורג/פ^ר,! נ פ ש מ ס י, ד ת האנט אויסקופען. אפילו הײןירעכטע שולביכער פון ײדי׳טער נע- ׳עיכטע האבן נ־יר ראן ני־עם נעהאט. דוכנאזו, כײ זײן מיפער אויפ- שע־תזאמקײמ צו די ײדישע הולטורעלע באדערפענישן, קאן ני׳טט פא־בלײבן גלײכנילםיק צו אזא אוםנארםאל־ער לאגע. ער ר״פמ זיך א־ א••■־ א צײט פון זײן םאדשעדישער טעםיקײט און באארבעם זײנע באוװםטע לערביכער פון היםטאריע פאר די ײדישע שול;, כיים װעלכע ער ראם מםלא געװען דעם זײער װיכטיקן בלויז אין אונזער פעראנאנישער ליםעראםו,־. םים דעם האם םען אבער אויר קײן פאל נישט נעקאנם ױצא ז״;. עפ ראמ זיך געפילמ א נרוים באדעדפעניש אין א :ײעד אל- נ ע ם ײ נ ע ר נ ע ש י כ ט ע פונם ײדנםום, װאם זאל קאנען װערן א פאלקפ-װערק פאי ױנג און אלט, באדינען אלע טײלן און שיכםן פונם פאלק, שטילן ז״ן ראדשם בנונע צו היפמארישע קענםענישן ב״ די אוםית-העולם װע־ן אזעלכע װערק באשאפן :ישם דודך א יח־ד,;אױ דורך קאלעקמיװעד ארבעם פזן א נאנצן קיבוץ היפמא- דיקער. לאםיר נעםען, לםשל, די רוםישע געשיכטע. נאך פראפ. קלוםשעװפקיס באריםמ װעדק האט קײן אײן רוםישער היסטאריקער נישט נעפרװומ נעבן אן אלנעםײנע נעשיכמע פון רוםלאנד;םיר רעדן נישמ פון יענע כלוםרשט-היםםאריקער, װאם זענען אײננטלעך אויסן נאר אניטאמאריש-פראפאנאנדיסטישע צילןן. עס איז נאנ׳ז פארשטענדלעך: רי רוסישע היםטאריאגראםיע האט פאר די לעצמע 40-30 יאר באקוםען אזא אינטענסױוע אנםװיקלוננ, זי איז אזוי בארײכערם געװארן אין ב-ארשײדענע ריכטונגע;, דאם יעדער רו- סישער היםמאדיקער םוז זיך ה״נםיקער צ״ט םפעציאלױירן אין א נעװיםן דװײנ פון דער רוכישעד פארנאנגענהײט, ער קאן נישם זעיבםמשמענדיק באארבעמן די רוסישע געשיכמע אין איר גאנצן פארנעם. און אויב רי זאך באשמײט אזוי םיט דער רוםישעד היכםאדיע, װאם איז לפי-ערך ענג באנרענעצט אין באצוג אויר צײמ און ארט, איז עם על אחת כסה וככה נילםיקער פאד דעד אלנעםײן-ײדישער נעשיכםע, װעיכע האט דאך נישט איר נלײכן בנונע צו דויערקײט און טעריםאדיע, א־ז צונויפנע&לאכטן סים דעד ה־םמאריע פון כםעמ אלע פעלקער, לענדער און קולטורן. די אלנע- םיינע געשיכטע פון ״דנמום האם נעזאלט באשאפן װערן דורך געזאםמ-ארבעמ פון א נאנצן קאלעקמױו ײדישע היםטאריקער. דאכ איז אבער נישמ נעשע;. רער ״קיבוץ-נלױת״ פון אונדערע היםטא- ױיקער, װאם זענען צעזײמ איבער דער נאנצער װעלמ, איז נישמ םקוים געװארן. רי נויט איז אבער געװען אזוי נרויפ, זי האמ גע- טוזמ באפױידיקט װעד;. און דובנאװ, װאם האם מער פון אלעםען געפילט און פאישטאנען, אז םען םאר רי זאך נישט אפלײנן, ער האמ ז־ך אל־ין נענוםען די העדקולעם-ארבעם און איז כיט דרײסיק יאד צוריק צו איר צוגעםרעט;. װײניק װער פון דער נעלערטער װעלמ ײאלמ נעװען פעיק אויף אזא םםירת-נפש: אויף פיל יארן זיך אפ־״פן פון זײן פארשערישער טעמיקײט און זיך אפנעבן דעד פאפולאריזאמארישעד ארבעט. כדי ארויסצװוײזן די העראישע מםידת-נפש, איז אוםבאדינגט נוימיק יענער מין מיפע דורכנע- ררונגענקײט םיטן געפיל פון פליכם קענן פאלק, טרײקײמ צו ז״נע קולמורעלע אינטערעם;, יענע מאראלישע הויך, װאם װערט נישט ־ע־עדן נעגעבן. ש. דובנאװ פארםאנמ ער אין פולסטער םאם. דר״ צענדליקע יארן האם ער אן אויפהער נעארבעמ, כדי צו באשענקען דאס ײדישע פאלק םים ז״ן ״אלגעםײנער נעשיבטע■־. איד אויסער- ארדנטלעכער ערפאלנ האט קראד באײיז;, װי סוראדיק נרויפ עס איז נעװען א־ר נויטװענדיק״ט. נאך נרעצן האט קײנעד נישט אזוי מ־םנעװירקמ דער ברײטער פארשפר״םוננ פון ײדישע היסמארישע קענטענישן, װי ש. דובנאװ. דעדפירט ביזן גליקלעכן םוף זײן ריזן-װערק, האט זיך ש. דובנאװ איצט װידער צוריקגעקערט צו זײן פארשעריש-היסטאדי- שער ארבעט. ײאם אנבאלאננט כונטערקײט, מעטיק״טם-װילן און ארבעמם-פעיקײט, מענן אים ױננעלײט דערין מקנא זײן. עד- פאר- ענדיקט זײן ״נעשיכטע פון חסידיזם״, אויף װעלכע אלע ליכטן זיך מיט גרוים אומנעדולד, ער נרײט נ״ע זעלבםטשטענדיקע װיכטיקע װערק. און צוגלײך מיט הארציקםטע נראטולירוננען, ײינטשט אים די ״דישע װעלט פון אוסעטום, ער זאל נאך לאננע יארן םרוכטבאר ארבעטן און בארײכערן אונזער היםטארישע ליטעראטור. פיפציק יאד אוםאויפהערלעכע, פדוכםבארע ארבעם אויפן נעביט פון ײדישער װיפנשאפמ אין לימעראנױר, — זעלמ;<ועםען עפ װערט באשערט אזא םזל. און װען םען םאכמ אפ־לו א םאמע קו־צן איבערזיכם פון דעפ אלעם, ײאם ש. דובנאװ האמ אויסנעטון אין משך פון דעפ האיבן אדהונדערט, װען םען באנ״מ אין זכרון ־־ אומצ״ליקע ביבע־. ״*:אנ־אפיעפ, ארטיקלע;, םיט װעלכע ער האם בארייבערם אונזער לימעראםור, שמעלם םען זיך נישם- װילנריק אפ םים טיפער באױונדעדוננ און פאדערוננ פאר אזא אום- נעװ־ינלעכער אקמױויםעמ, אדבעמס-פעיקײט, פאד אזא זעלטענער טרײשאפט צ• די װיפנשאפטלעך-ליטעדאדישע אינםערעס;. װארים ־אפ, װאפ ש. רובנאװ האם נעשריבן אלי־ן, װאלם זיכער נעקלעקם אוײ־ א האלב כנ■; אײפעריקע ארבעטע־. װענן דער נרויםער א ב י ע ק ם י װ ע ר יאדייםוגג פון זײנע ל״םםונגען װעט א םך געשריבן אין נערעדט װער;, אין צוזאםענ- ־אננ מימ ז״ן זיבעציקפםן נעבו־דנםאנ. איך װעל נישם איבער- חזדן דאש װאס אנדערע װעלן נעװיפ מכה דעפ זאנן. םיר ײילמ זיך בארירן בלויז אײן ײיכטיקן און זײער כאראקםעריסמיש•; םוביעקםיוון ישםריך פון ש. ד״״נאװפ מעמיקײױ. איך םײ;: די אוסנעװײנלעכע מאדאלישע הויך, װאפ זי האט ארויםנעװיזן אין פארלויף פזן צענדליקער יארן. םיט א יאר םופציק צוריק איז ש. דובנאװ צרויסגעמרעטן (אין דעד רוסיש-ײדישער פדעסע> נלײכצײמיק םים ה־כםארישע, ליםערארישע און אויך פובליציםטישע ארטיקלע;. א לאננע צײט פירט ער באשטענדיק אין ״װאפכאד״ די קרימישע אפמ״לוננ. אבעד עם צימ אים צו היםמאריע, און פון םוף סא-ער יאדן קאנ- צענטדירט עד זיך שוין כמעמ אויפשליסלעך אויף נעש־כטלעכער ארבעט. און עם װערט נלײך קלאר, װו עפ לינם נעסלעך דאפ הויפט- נעװיכט פון זײן װיפנשאפטלעכן אינםערעס, װאסער םײל פון דער נדענעצלאזעי יידישער פאדנאנגענהײמ ציט צו זיך צו זײן גרונט- אויפסערקזאמקײט. דאפ איז: די געשיכמע פונפ פויליש-רוסישן ײדנמופ און כאזונדערם — די דעליניעז-נעזעשלאפטלעכע באװע- נוננען א־ן אים. דובנאזו נעסט זיך ארגאניזירן דאס פ־םםעסאט־שע, בדײםע זאםלען היסטארישע סאטעריאלן, פירט א נרויפע װיםנ- ׳סאפטהעכע ■צוגדײטוננם-ארבעם•; אין יאר 1888 הויבם ער אן צו פובליקירן זײן ״נעשיכמע פון חפידיזם״. שוין די עחממע שרימ, בא- װײזן זײן גרויסע געשיכמלעכע באגאבוננ. ער טרעט נל״ך ארוים אלפ זעלבפטשטעגדיקער היפמאריקעד, װאפ פארלאזט זיך גישט אויף אנדערע, עד זוכט און שםודירט קריטיש די ער־סםע קװעלן און בןאר־נדעט אויף זײ ז־ינע װיסנשאפמלעכע אויפפ־רוננע;. זײן אר־ בעמ א־ז תיכף געװאדן א פארשערישע, זי האמ נל״ך נענומען יענע ריכמונג, װו די היםמארישע װיסנשאפם דערנר״כט איר נרעסמע װערדע און העכםטע באדײםוננ. און װען ער װאלם פאד- בליבן בײ יענער ארבעט, צו װעלכער ער א־ז צוגעטדעמן םוף 80-ער יאר;, װאלםן םיר שוין פארםאנם יענע װיסנשאפםלעכע היםטאריע פ-נפ רופישן ײידנםום, װעלכע עס פעלט אונז נאך עד-הױם. ש. דוב־ נאװ אױ אבער קײנמאל נישס נעײען םון יענע טרוקענע, אײננעםא- דינירמע נעלערמע, ײאס פאררינלען זיך אין די די אמות פון זײער װיפנ׳מאפםלעכן פאך דאס לעבן מיט זײנע מאנענדע נויטן און בא- דע־פענישן איז אים שטענד־ק געװען נאענם און טײער, עי םלענ ז־ך צו איפ תםיד צוקוקן אויפסערקזאפ. און ער האט געזען אויף יערן ש-־ים און טריט, װי נרוים עם איז בײ אונז די אומװיםנקײט בנונע צו אונזער פאתאננענה״ט; ער האט נעמערקמ, װי װ״נ־ק מיר, דאם פאמע היםםארישע פאלק אויף דער װעליב זענען בא- האװנט אין אינזער היפםאריע און ײי עם פעלט אונז די סעגלענקײט געהעריק םימ א•־ צו באקענען זיך. װארום נרעצפ ״ײדישע גע- ש־כמע״, װאפ האט אפנעשפילט א קאלאסאלע ראלע אינם נאננ פון אונזער היסטאריאנראפיע, אױ צו יענער צײט, װעגן װעלכעך מיר רעדן דא, שוין זײער שטארק פארעלטערט נעװאח, זי איז װײט אפנעשםאנען פון די נרויסע פארשריטן און דעראבערוננען, װעלכע עס תאט געמאכט די ײדישע היסטארישע װיםנשאפט נאך נרעצם סאנוםענטאלער לדםטונג. אין די סס-עד יארן האט סען שוין מיט דעם װערק םונם כאדימטן דײטש-ײדישן היםטאריקער נישט נע-