Literarishe bleter · 1930-09-26 · 39 (26.9.1930) · p. Seite 735

4 /״לג 735?'םסרץריש?! *334) 39.01* 1X0X7)? םאכע ק?>ריערע אויױ רןוצו ׳טצ ױדם! אז ש. דובנאװ הע; אויך די טלאכה פון א ספעציאציסט א פארשער האט ער :ײעס א״נכוא? בא־ .װיזן. גענונ צו דעדטאנען זיינע ,ארכױו־ארבעט; צו דער נע׳שיכטע םון דעם רוםיש-פויאיישן יירנטום — א געביט, וװ נרעץ איז נעװען אזוי אוטבאתאצפ;; פון די ארבעט; װאיצט; די טערב־אײראפעאי׳צע ײרישע היסטאריקער געקענט פיצ צערנען. עם איז אטזז, אז ש דובנאװ איז אין זײן ״װעצטגע׳טיכטע״ מער אן ארכיטעקט װי א צינצ־טרעגער, און אויך, — אז אים אינטערעםירט נייטט אזוי רעד גײסט פון ײתטום, זוי דאם יואנקרעטע ײדנטום גופא. עם איז אבער אויך אסת, אז אויף אים, און נישט אויה די ״חכמי היתדות״, דער־ ציט זיך איצט אפיצז אין דײטשצאנד דער ױנגער ײדישער דור, װאפ איז מער נאציאנאצ און פאצקסטימצעך נעשטיממ. ש. דובנאװ איז אין דײט׳פצאנד אן אײנגעװאגרערטער סזרח- ייד, בםך הכצ 8 יאר ער נעהערט נישט צו די ״מזרח־ײדן״, דאס מײסט צו די מזרח־װאגט־ײדן םון מערב־אײראפע, װי ח. נ. ביאציק האט זיך אטאצ אויםגעדריקט. צי איז טען טיט דובנאװן מםכים ארער נישט, אבער מען איז געצוװנגען צו טאכן פאר אים א ברײטע װארע. יער איז דער שענסטער םימבאצ פון די רוםישע ײדן, װאם ריכטן אפ נצות. מיט עטצעכע חדשים צוריק האט פי־אפ. נאטהײצד װײצ גע־ שריבן אין א רעצענזיע װענן דובנאװם נעשיכטע אין ״בערצינער טאנעבצאט״, אז נאך גרעצן איז דובנאװ דער צװײטער ײדישער היסטאריקער םון נהויםן פארנעם. א־ך מײן, אז דזבנאװ איז אויך דער צעצטער היםטאריקער םון אזא בר״טן פארנעם. פונקט װי אײן םענטש קען נישט אנשרײבן קײן ענציתצאפעדיזג אזוי קען שוין איצט קיינער מער נישט נעמען אויױ זיך די טיטאנישע ארבעט אנ־ שר״בן די געשיכטע פון א פאצק, װאם צ״צט הונדערטער דורות און איז פארשפרײט אין צענדציקער צענדער, א געשיכטע פון אברתם אבינו ביז הערצצ, ״בונד״, באצפור־דעקצאראציע און פעטצוראס פא־ גראמען. די יידישע נעשיכטע באשטייט אײגנטצעך פון געשיכטעם פון צענדציקער ײדישע קבוצים. ב״ די אומות העוצס איז שוין די צ״ט םון שצאםערן און ראנקען פארבײ איצט קען בצויז זײן א קאצעקטיװ װערק פון ידער אצנעמײנער װעצט־נעשיבטע און אויך פון דער ײדישער ״װעצטנעשיכטע״. רער ״דישער מאטעריאצ אװ פון אײן זײט צו רײך און פון דער צװײטער צו קנאפ, םיצ סונ־ קעצע טאטענטן װארטן נאך אוױי ארכױו־מאטעריאצן. ביז איצט בצײבמ נאך אקטועצ ש. דוסנאװם רוף, מיט װעצכן ער איז ארוים מיט כמעט 40 יאר צוריק — ״נחםשה ונחקרתךי. די םאדערנע ״דישע היסטאריאגראםיע איז איצט אצט נע- װארן פונקט הונדערט יאר — מיט הונדערט יאר צוריק איז ארוים יאסטם ״געשיכטע דער איזראעצימן״. װאם פאר א שפאן די ״דישע געשיכטשרײבוע האט נעמאבט םון יעגער צײט אןן און אײגער םח אירע נרעםטע שפאנער איז אוגזער שמעון דובנאװ. םארצאג ב, קצעצקין 1 ערשט דערשינען הפרבןרט װעלם װעלט-געשיכטען פון דער פינעטער ענגלישער ו אויםגאבע טיט תערות און דערקלערונגען ז. קצמנאװיטש | טים פיל אילוםטראציעס | באנד 3 802 זײטן אין דעם דריטן נאנד קוטען אר״ן פאלגנדיקע קאפיםלען; וויםנשאפט און רעליגיע אין אלכםנדריא; אויפקום און אוים׳םפר״- םונג פון בודיזם; דער אויפשטייג און די ירידח פון דער רויטישער איםפעריע; פון טינערױם גראקכוס ביז צום גאם־קיםר אין רוים; די קיםרים צווישן ים און די גרויםע פליינען; דער אויפקום פון | קריסטנטום און דער אונטערגאנג פון דער טערבדיקער איטפעריע; ׳| די געשיכםע פון אזיע בעת דער ירידה פון דעד טערבדיקער און (! דער ביזאנטישער איםפעריע. — אין באנד קומען ארײן ביז 80 ביצדער. — •רײז 10 גיל־ידו ערשטער באנד — פרייז 10 גילדן צװ״סער באגד — ירייז 10 גילדז װעט ער אפרוען איצט, נאך דער ארבעט פון.עטצעכע צענדציק יאר. ״אפרוען? — הא׳ט אונז ש. דובנאװ נעענטפערט — אויף מיר װארט מײן קינד, װעצכעם איך האב 40 יאר נישט נעזעען. װי קען איך רוען?״ מיט איבער 40 יאר צוריק איז ש. דובנאװ צונעטדאטן צו פארשן די נעשיכטע פון חםידיזם און עטצעכע יאר נאכאנאנד געדרוקט אין ,<װאסכאד״ זײנע בארימטע ארטיקצען. זינט דעמאצט האט עד אנ־ געזאטצט אן אוצר נײעם מאטעריאצ װעגן חםידות. דלי;אצטע ארבעמ איז אין זײנע אויגן געװען נישט מער, װי א קינדער-פרװו. איצט, אז ער איז פארטיק געװאר; מיט זײנע 5—6 טויזנט זײטן ״װעצטגע־ שיכטע״, תאט ער זיך כמעט אן א תססקה צונעכאפט צו זײן ״קיגד״. און איצט דערשיינט שוין דער ערשטער באנד פון זײן דרײבענדיקער, אויפסנ״ אנגעשריבענער געשיכטע םון חםידיזם, כמעט נצײכצײטיק אין תעברעאיש (אין ״דביר״), ײדיש (ארוינעגעבן םונם ײידיש; װיסנשאפטצעכן אינםטיטוט אין פארצאנ ב. קצעצקין) און דײטש. דאם װערק האט ער, צום אונטערשײד פון אנדערע כיכער ז״נע, געשריבן אין העברעיש. ״אמאצ,—האט ער םיר דעדקצערט,— האט אתד-העם בײ מיר גענומען א װארט, אז די נעשיכטע םון חםי־ דיזם װעצ איך שרײבן אין העברעאיש, — האצט איך װארט. איך װײם גוט — האט ער מוםיף נעװען, — אז די שפראך םון די קװעצן צו דער ארבעט איז אײננטצעך גאר קײן העברעאיש נישט אינם מא־ דערנעם זין, םיאיז א מין העברעאיזירטער ײדיש; די באװענוננ תאט זיך אפנעשפיצט אין ״דיש, די חםידישע ״תורות״, װי אויך םיצ אנטי- חםידישע ״כרוזים״ זענען אין ײדיש; עם צאזט זיך אזוי צײכט שרײבן אין ײריש װענן חסידיזם, — אבער א װארט איז א װארט״. א כאראקטעריםטישער שטריך; ער, דער היםטאריקער פון חסידיזם, שטאמט פון אן אצטער מתננדישער משפחד•; ז״נע ז״דעס, װאם זענען נעװען רבנים, האבן געװיס נעהאט א חצק אין די חרמות קענן די חםידים. איצט איז אים, דעם אײניקצ, באשעחט נעװען םתקן צו זײן די היסטארישע עוצה און שטעצן אן אביעקטױו־היםטארישן דענקמאצ דער באװענוננ, װאם איז אזוי פאצש םארשטאנען גע־ ווארן תן פון דעם דור מתגגדים, תן פונם דור משביצים. צויט זײן שרײבערישער נאטור איז ש. דובנאװ אייגנטצעך אויך דער ״סתנגד״, װאם זיצט ױמם וציצה עצ התורת, דער ״עקשן״. אן זײן אײזעחנער עקשנות װאצט ער קײנסאצ נישט דערםירט צו א םױם זײנע װיסנשאפטצעכע ארבעט, בײ די באדיננונגען םונם ײדישן צעבן און קאסף אין דוסצאנד. ער איז אויך פארבציבן אין זײן גע־ שיכסס־אויפפאםוננ דער אצטער פאזיטױויםט פונם רוסישן שניט. אבער אט דער ״מתנגד״ און פאזיטױויסט איז אזוי םארציבט אין ראםאנטיק! נישט בצויז אין דער האםאנטיק םון דער ײדישער גע־ שיכטע, נאר אין ראמאנטיק םון דער שײנער װעצט-ציטעראטור. אז ער סאחט זומער אויף אורצויב, נעמט ער מיט זיך נישט קײן װיסנ- שאפטצעכע ביכער, אבער הונאס צידער אין םראנצויזיש אדער דעם רוםישן טױטשעװם א באנד צידער פארגעסט ער קײנמאצ נישט. די ״חכמי היהדות״ און שמעון דוםנאװ איז א קאפיטצ פאר זיך. װעגן דעם װאצט זיך נעצוינט אפשטעצן באריכות, אבער םיאיז נישט די צײט איצט, בעת דער ױבצ־שטימונג. אויף א פאר מאמענטן װיצ איך האך אטוײזן. די אםיציעצע ױדאיסטישע װיסנשאםט קען נישט מוחצ זײן דובנאװן א םך חטאים; ער תאט אםן געבראכן די טראריציע םון דער קאנאניזירטער ײדישער נעשיכט-שר״בונג און אנטשײדן אפנעװארםן דעם טעאצאגיש־טעטאםיזישן קוק אויםן ײדנ־ טום; ער טראגט אויף זיך נישמ די םורא םתם היםצ און ציטורניע; ער האט אר״ננעבדאכט דעם פרינציפ פון סעקוצאריזאציע און םא- ציאצאגישן אנאציז; ער גצויבמ נישט אין דער קדושה םון צונצם טע־ זים, אויף װעצכן עם באזירן נאך ביז איצט די ײדישע היםטאריא־ נראפן םון מערב-אײראפע, אז די נאנצע ײדישע נעשיכטע אין נצות באשטײט בצויז םח םארטירערטום און ציטעראטוד־שאםוננ. בײ אים איז נישטא קײן שפור פון אפאצאנעמישער טענדענץ און ער זעט דעם גאנצן מהות פון דער ײדישער נעשיכטע אין דער טיפער שטרעבוננ פוגם ײדי?זן םאצק צו דערהאצטן זיך װי א נאציע און זעצבסטפארװאצטן זיך װי א נאציאנאצער ארגאניזם. זײ זענען אויך נישם באפרידיקט מיט דובנאװם םעטאד. ער איז פאר ז״ נארגישט מחדש. ער םארטיפמ זיך נישט אין א״נצצ־ הײט], פעריאדיזירט צויט אן אײגענער שיטה, און זײן םטיצ האט צו פיצ זאפטן םונם הײנט. באמת, דובנאװן םעצמ די ׳יאנעניש נאך בכױונדיקער חריםות און טויטער גריבצעניש, אבער—גישט סון גישט קענען, נאר םון נישט װעצן. ״איך םײד טיט אצע קרעםטן אוים אין מײנע װיסנשאםטצעכע ארבעטן דעם ריח םון שװײס״, — האט ער צו סיד אםאצ נעזאגט. װיפיצ אנערקענטע װיסגשאפטצער תאבן נע-