Literarishe bleter · 1930-09-19 · 38 (19.9.1930) · p. Seite 727

וײס 727 ליפעדעדיש* 73עפער ב\ע. 38 333) ״י װאס טוט ז.יר אין ײדישז טעאטער איז לעטלאנד? (סון א יעמועס םיצ מ. קיםאי) א ״געמי״טמעײ םעאטעיי• הײ:ט א םעאטער סון דער אלניער ײדי״טער ט״דארנס־אפעי־עטקע. די פי־עסע וזאמ אויף דעם אויפמערקזאס געמאכט, אזוי, אז דעײ גאײאנטן־קיןםיסעם האט געפונען פא,־ נויטיק צו *טיקן *דלגחים קײן קאװנע זען, װאם אזוינס מען *עפילס דאיסן. און אפיל־ די דאזיקע •טײ;חיס האבן אײנגעפונען, אז נזען *דפילס *סונד. דעמאלס ה*ס דעי גא־ רא:טן־ק#מיטעט געמאנט פ־װון צו פירן פארהאכדלונגען מיס י. ״ג׳טע־־נ־ בעײגן, װעלנעי האט זיך אבע־־ אפגעזאגט ארײנצוגיין מימ זײ אין א װעלנן ם'איז קאגטאקם. דעײ דעפאיטאסענט גופא האט זיך אפילן דער-וראקן פאר די פער־ סעפקטיזון, װאס *טטײען פאר דעם טעאטעײ־װעזן אין ײגע אויפן קומענ־ דיקן סעזאן און װעלנדיק באקומען א״יך די •טטאטיסוע סובסידיע, האמ עי פאיגעלײגט דעם טעאטער־קאמיטעט צו געבן א טײל דערפון (אייער טויזנט דאלאר) אוי־* צו ברענגען ״טמעינבעיגס סםודיע קיין ריגע׳ אדעי *טאפן א סטודיע אונטעײ *טטעײנבעיגס אנפייונג. דעי טעאטעי־קאמיטעט פאדעיט אבעײ די גאנצע *טטאטײטע סו,בנידיע, װערנע איז נויטיק כדי אויסצוהאלטן א סט־דיע, צו װעײנע דער קאמיטעט רעננט נאך צוצוגעבן א געװיסע סומע פון זײן צד. י. ״טטעינבעיג געפינט זיך ״טיין אין ריגע דעס צװײמן תוד״ט און די גאנצע צײמ װעין געפייט די פאײהאנדלונגען. דעײװײל זענען נאך קײן רעזולטאטן ני״טטא. מען רעננס אבעי, אז אין די נאענטסשע טעג װעט די פײאגע קײוןר װערן און װעט זיין גינסטיק פןזר די פלענער פונם ט״״אט״יר־קאי• י ט״״ט טיאיז נדאי צו דעײמאנען, אז דער טעאטע־־קאמיטעט האט ד* ני״טט קײו •בום אמביציעם, װי נאד דעם ע־נםטן װילז נידוג• צו לאזן דעם םעאטע־־ענין אין לענולאנד אויפ הםקי־. אזעלבע!עיזאנען אזן אויםנע־ פ־װוםע געזעליגאפנולעבע םועי, װי ד״ר ב. הע־צןעלד, ד״ר ב. דובינםקי, ז. לעװיםאם און אנדערע גיבן אפ א םך ווײם, מי און מיםלען אויף ןװ •םצ-ין אויך דעד װאך פון אן עינםבן יידיידן םעאםע־ אין לעםלאנד. רןןןואפערןיומיוו ״ניכזו״, זזארשע ערשט אננעהומען דזעו■ ז. דזשייהאכםאן עמיל אדמיז עמיל ארמין איז פאררעכנם אלם אײנער פון די באדײטנדיקע אריגינעלע מזןדערנע ״דיהוע קינםטלער אין אמעדיקע. איר אלײן װעט זיך אין דעם איבערגײגן װען איר װעט באמ־אבטן די 55 (54 — •םװארץ־װיים קוןליר, און א״נע אין פיר קאדירן) זעדםענע רעפראדוקוניעם פון זיינע בעםטע געמעלן, שניעונגען און *ײכנוננען, װאם געפינען זיך אין דעם בוך. דזים. ז. דזשייקאבםאן, דער מחבר פונם בוך, קאן ארסיגען זײעד נאענם; זעלםן װען א ביאגראף קאן אזוי גום זיין םוביעקם, װי דאם איז דעי פאל מיט די־םײקאיסאנען. אין דעם בוך װעימ ארםינם קינםםלערײםע און מענםיםלעבע פערזענלעבק״ט אנםפלעקם אויף אן אייננארםיק ־ א־-אליםײםן א־פן. דאם בוך פאיםאגם 180 ז״טן (91/2—1/2 12 פארםאם. םיאיז געדרוקם אויף פפעציעלן יאפיר און אדויםגענעבן זייער -ײן. די אויםנאבע איז באגרענעצפ. בלויז 150 קאפיעם זענען דערשינען, יעדע קאפיע איז נוםערירט און אונטערגעשריבן פונם קינםםלער און פונם אויםאר. פרייז 10 טאלער. איז פוילן נאר 22.50 יל. 23 1}1׳וע316א ,¥3\523ז3^ץ ,״מ4£)8¥0״ .61£12ק5 13.196 .0 .>1 אין װארשע געפינם זיך איצם דער באקאנטער זשורנאליםם און נעאםער־רעצענזענט פונם ריגער ״פרימארגן״ מ. קיםאי. דעי חשויער גאםמ איז אויך אײנער פון די םוער אין דעם ריגער םעאםער־קאמיטעם. וואם -,אם אנגעפירט םיםן בעםערן ״דישן םעאםער אין לעםלאנד די לעצםע פא־ •*־. פיר האבן זיך געװענדם צו ם. קיםאי מים דער בקשה אייפצוקלערן :א־ אונז די דאנע פונם ״דישן םעאמער אין• רינע. ווי באװוסמ, קומם פא־ די לעצטע חדשים אין ריגע א העפםיקער קאמך ארום דעם םעאםער א-ן ארום דעד סובםידיע, װאס דער ״די-ער םעאמער באקוםם פון דעי ם־ובה. ט. קיםאי זאנט: אלץ און אלע זענען לעצםנם ארײנגעצויגן אין קאסף אױם ײדישן גיעאםער. נאבדעם װי די אלע פרויװן צו?ואפן אן ערנםםן קינסטלערײםן םעא־ מיש דער ס־םויזנם דאלארדיקער םלובה־םובםידיע האם זיך מחמת פא־ש״דענע סיבות נישמ א״נגעגעבן, האבן געװיםע פערזאנען. װאם פאר :״ איז םעאםער אוי?ואנםאן איינס און דאם זעדבע, זיך נענוםען?ואפן א ״געמישםן םעאפערי׳, װי זיי רופן דאס אן, ד. ה. א דראמע מים אן אבע־עםן־טעאםער. אונזער ײדײבע־ בילדונגם־דעפארםאםענם, װעלםער װעדם אננעפיחם דורך א פערזאז, װאס איפ איז פרעמד די יידישע קולטור, שםיצם די דאזיקע פעײאנען. מיט דער הילף פונם דעפארםאםענט איז געשאפן נעװא־ן א גאראנםן נעזעלשאפט, װאם האם געפירם אונטערהאנדלונגען זוענן איבערנעבן דעם םעאטעד צו אזעלבע פעדזאנען, צו װעדםע די דינער ״דישע געזעלשאפמלעבע קר״זן האבן ק״ן צוםױי נײצם. דער םעאםער־קאמיםעט, װאם האם אין מזוך פון פיר יאר זיך פא,־־ :ימען מיםן יידישן םעאםער און האם פיל דערפארוננ אויף דעם געבים, איז איננאדירם נעװארן. דער םעאפער־קאמיםעם האם אבער דערשפירט די געפאי, װאם סיקען אנםשטײן דורםדעם, װאם צום םעאםער־ענין האבן זיך גענומען נישם בארופענע פערזאנען און ער האם געפירם אן ענערגישן קאמף הן קעגן דעפ דעפארםאמענט, הן קעגן דעב גאראנטןיקאמיטעם. דער ־אמף האמ זיך פאנאנדערגעפלאקעהם אייף די זיצונגען און פארזאסלונגען פון קאמיםעט און פון דער פעאםעו־געזעלשאפט, װי אויך אין דער פרעםע (אין ריגער ״פרימארגן״). דער עיקר איז דער קאמיםעט נעװען קעגן איבעו־ געבן די אנטרעפרעזע דעם אקםיאד קוםנערן, װעלבער האט אין ריגע זיך געשאסן א נאמען פון א שונדיסט און װאס קעגן אים איז שוין נישט איין מאל אויסנעקומען ארויםצוטרעםן. םיזענען געמאבם געװארן םרוװן זיך צוזאמענצורעדן מיםן דעפאר־ םאמענם און אים צו װארענען פאר דער געפאר, װ״ל נאך מים א פאר יא־ צוריק איז דעם דעפאדםאמענט אויםגעקומען אונטערן דרוק פוז לערעי אין עלםערן אױיםצולאזן א צירקודאר, אז די שילער פון די ״דישע שילן זאדן נישם באזוםן די פארשםעדונגען פון קוםנערן. אויף א זיצונג פון בעאםער־קאםיםעם, װו םיאיז אויך געװען א״נגעלאדן דער דעפא־םאמענם־ ־•־עקםאר הי לאנדוי, האם דער לעצםער פארזיבערפ, אז םיט קוםנערן ״עם ק״ן אפמאך נישם נעיצדאםן װערן. װי איבערראשם זענען אבער גע־ :יא־ן די מיטגלידער פון ם.־ק. און בבלל די רינער יידישע קולםור־קרײזן, ׳־ען סים עםלעםע םעג שפעםער דערװיסם טען זיך, אז םיאיז אונםערגעשריין געיוארן אן אפמאך, לויט װזךרבן דער םעאםער װערם איבערגעגעבן קוםנע־ן נ״ם קאדיש־באשן, װעלבע זענען דגמרי נישמ פאפולער אין די ריגער י ־יםע קודטור־קר״זן. בדי נישם איבעיצור״םן זיין םעםיקײם, איבערלאזן דעם מעאטע־־ ע:יז אויף הפקי, האם דער ט. ק. באשלאסן צו שאפן א טעאםער־םםודיע, א״ז וועדבע ער רעבנמ צו באקוסען דעם םײל םובםידיע, װאם די שםאם ג ב ארויס, ד. ה. דריי מויזנם דאלאר. צו דעם צװעק איז ארויםגערופן געװארן פון רומעניען דער בא־ י ■;םער ״דישע־ דעזשיםער און דיבמער יעקב שטערנבערג. מים אים זענען געפירם געװארן אונםערהאנדלונגען װעגן שאפן אין ריגע אונסער ז״ן אנ־ :יױננ א םעאםער־םםודיע, אדער ברענגען ז״ן בוקארעשפער סטודיע ק״ן ־עבלאנד. דערװייל האם ש. קוטנער סיט ז״נע חברים אנגעהויבן צו געבן ג :םראלן אין דער שבנותדיקער ליםע, װו ז״ האבן תיבף באװיזן, אז