Literarishe bleter · 1930-09-19 · 38 (19.9.1930) · p. Seite 722

?רסער^ררשס 2לסםסר 1(ב. 38 (333) דיפ 722 ׳ ד י, אײזנעדג פון סרילי׳ט: ש. צ. שנײדערמאן אין אצנעמײן האבן זײ באשטעטיהט די פריערדיקע היפאטעזע. איך האב זיך ני׳מט טועה נעװעזן, כיהאפט דערםאר, הגם איך האב זיך נאכנישט אפנענעבן קיין חשבון, װיפיל פאקטארן סיװירקן אויו־ דעב ריזיקן ערד־מאנאמעטער, ■װאפ דאם הארץ פון די אײז-בערנ שטעאט מיט זיך פאד. יא, די קאטאםטראפע קען קומע;. און זי װעט אװדאי קומע;. אינם קאפמי׳םן פארנעם םוז זי אפיצו נארנישט זײן אװי נרויפ ברויז אײן פראםטיק יאר, אײן יאר אבםאצוטע אומנערעטעניש אויפן גאנצן ערד-קויצ, װעט אפװישן די מענמשה״ט פון דער ערד-אויבער- פראך. דאם פרובטבארםטע ערד-שטיקצ װאצט דאן אויםנעזען, װי די דאזיקע װיםטען קארדים האט אומװימדיק זיך ארומנעקוקט, קויפנדיק מיט די אויגן נאך דעם ברײטן זשעםט, װאם דער פראפעפאר האט נעמאכט מיט דער האנט. ער האט דערזען א שרעקאעכע װיםטע — ארומי- נערינגאט מיט ריזיקע אײז-מאםעם. א5אף און די אנטדײבער מיט א נדופע פערד האבן נעװארט אויך די פארשפעטיקטע ר״זע-חבדים. זײ האבן אויםגעזען װי א נרופע אנטראפענע, אפגעדאטעװעטע נאך עפעם א פאנדאם, הײמקאז, היצפצאז, — הפקר אין רער װיםטע. — אזוי װעצן אפשר אויסזען די קעצטע מענטשן אויף דעד ערד, װאם װעצן זוכן א שוץ-ארט — האט ער ארויסנעשעפטשעט נערירט פונם ביצד. — אזוי... אדעד אפשר נאר נישט אװין — האט אפנעענטפערט זאטײ — װײק דעמאצם זענען די ארעמע ערד-אאזעס מחויב ניכעד צ־ װעה נרויציקע קאמפם-פצעצער פון םיציאנען, װאם װעצן זוכן אויר זײ א רעטוננ. דער דאזיקער קאמר װאצט נעװארן נאך שרעק- קעכער, אפהענניק רערפון, װי שנעצ דער קאטאקציזם װאצט נעקומע;. װייק איר פאדשטײט, די ביקםן, הארמאטן, און די נאזן װעצן דאך נ־שט ק״דן צוציבן פראםט. — א נרויציק ביצדן — האט קארדים אויפנעציטערט — אן פיצ שרעקצעכער, װי מיר קענען זיך פארשטעצן... נאר... — עד האט איבעדנעריםן און פאדקוקט זיך אין דער ערד. — נאר... — נאר — האט ער געזאנט שטיצ, מיט אן אומדרייםמער און װ״כער שטים — םיװעט קײנער נישט דערנײן דעם םוד פון צעב;, רעם מעכטיקן םוד פון קעב|1 קארדיס האט פצוצים א ציטער-נעטון, װײצ בײם פדאפעםארפ פום, אויפן אדט, װו םיאיז אננעשטעצט נעװעזן זײן בציק, האט אומ- נעריכט א פצי-געטון א פױגצ. דער פראפעסאר האט זיך אויםנעדרײט, — ער האט געהאט אן אויפנעצעבט און םר״צעך פנים. — פארט דא אוזערן — האט ער א װינק-נעםון אויף קאר- דים;. — גיט א קוקן — ער האט מיט דער האנט אננעװיזן אויף דער ערד. ער האט מיטן בקיק א קרײז-געטון אויף דער ערד און רער- שטוינט נעבציבן. צװישן א קופקעצע נצאזיקע, האצב-פארטריקנטע נראזן האט זיך נעפונען א נעסט פון שנ״-הינעד. דאם האצבע טו׳ז מײצעך, װאס איז געװעזן נצײך אויםנעצײנט אויף דעם אונטער- בעטעכץ פון גראז און פעדערן, האט נאך נעעטעמט מיט דער װארעמי קײט פון דער נאר-װאם אװעקנעטריבענער מוטער. זײ האבן זיך ארויםבאקומען אויף א ברײטן און נצ״כן הויכ- ציננדיקן פצײן, אן אמתדיקער צאװינען-ים, נערונצצט בצויז פון אויבן מיט א קאפריזנעם ציטיער פון א פאציע. םיזענען פארשוװנדן די טײכן און די שטראמען, אצץ-זעצטענער האט זיך באװיזן א פװנצ. די ריזיקע צאװע-פארנציװערוננ האט פונדערװײטנם ארומנעריננצט א מעכטיקער רינג פון אײז-בערנ, װײטע נאך און קוים-באמערקבארע, אבער דערפאר דערשיטעתדיקע מיט זײער פארנעם. ג ' — דארט... דאם הארץ פון די א״ז־גערנן — האט פראפעסאר זאטײ נעזאנט, װען זײ זענען שט״ן געבציבן אויפן פצ״ן. — און דא... דאם הארץ פון דער ערדן — האט קארדיס א כרום-נעטון, קוקנדיק אויף דער םארגצױוערטער צאװע — געפצאצט פערדרב$גד עעסע? ס 4 ה א ד? פ 1 ז (פ ר א ג ם ׳ע נ ט) (םוף) דער נרינגשעצנדיקער טאן פנם פראפעםאר װענן ז״ן אײנענער ארבעט, א־צטער, װען ער האט זיך צו איר צוריק אומנעקערט אין געדאנק, האט אומאננענעם א שצאג-געטון קאדדיםן. ער האט עם פאררעכנט אויפן חשבון פון דעד פראפעםארישער נאוה. םיפאדשטײט זיך, פראפעםאד זאט״ האטי ז״ן װערק אזוי גוט געקענט פון אויםנ- װײניק, אז ער האט זיך געקאנט באגײן אן דעם. אבער װען ם־האט זיך נעהאנדצט װענן אים, װעגן אםיסטענט... — א שאד — האט ער מיט א זויערער מינע נעזאנט — װער װ״סט, אפשר װאצט איך רערפון איצט נענאםן. דער הער פראםעסאר איז נעװעזן גנעדיק אזוי פיצ זאבן צו דערקצערן... — סיװעט צ״ט זײן צו ברעננען, װען עם װעט זײן נויטיק — האט א־ם דער פ־אפעפאר געטרײםט. — א־ד, העד אםיםטענט — האט ער זיך אין א װײצ אדום אננערופן — צײנט פיצ האפנוננען אויף דעד דאזיקער עקכפעדיציע. — אצע האבן די זעצבע האפנונגען. — דאס הייםט, אז מיר זועצן מיטברענגען מיט זיך פאדענדיקט און ענדצעך דערװיזן די טעאריע װעגן ״האדץ פון די אײז-בעדנ״... — נו זיכעדן... א דערװיזענע... אדער א צעשטערטען — האט ער ארויפגעזאגט. — אצנפאצם אזוי דענקען װענן דעם די, דארט אין שטאט — האט ער זיך אביםצ צוריקגעכאפט — װײצ איך, הערנדיק איצטער אײך... זאטײ האט פארהאצטן דאם פעדד און מיט א ברייטן בציק- װורף האט ער ארומנענומען דאם נאנצע צאנדשאפט, נצײך װי ער װאצט פומירט אצע אדנומענטן, די אדויםגעזאנטע בעת דער רײזע. — איר זעט — האט ער נאך א פארטראכטן זיך אננערופן — װען איך קוק אזוי איצט, נאך יאדן, אויף דעם דאזיקן צאנד, זע איך גצײך װי א באשטעטיקונג פון דעם אצעם, װאם איך האב נע- שריבן אין דער טעאדיע, װי איר רופט זי דארט, ״דאם הארץ פון די אײז-בערנ״. װײצ םיאיז דאך ק?אר, אז דער קאמפכ-פראצעם ענדיקט זיך שוין אויף דעם אינזצ. די אונטערערדישע פײערן װערן שװאכעד. די בערנ-באריערעם קרישצען זיך. איר װײסט דאך, װאם פאר א שװאכער מאטעריאצ דאם איז. װען סיװעט קומען די צײט, װעצן די אײז-בערנ אזוי צײכט איבער זײ אדורכנ״ן, װי א םענטש שפרײזט אריבער א שװעצ. און זײ װעצן װערן איננאנצן צעמאצן, צנמרי אוים- נענצײכטן... איך האב א״ך שוין נעװיזן םימניםן... ער האט אויפמערקזאם או־סגעהערט. זײן נעדאנק האט אבער דאך נעקרײזמ ארום דעם נישט אויסגעטײמשטן ״װען םיװעט קומען די צײט״. דא, פאדשטײט זיך, האט זיך א־ם אויפנעדאכט, איז נע- צענן דער שציפצ פון דעם רעטעניש. ער האט נעװאצט פרענן... ער האט אבער נישט נעװאנט, נאר מיט פרענניקע אויגן איז ער נע- האננען אויפן פראפעסארם ציפן. ער האט אבער די פראנע דערפיצמ. — און איצט — די צ״טן םיהאנדצט זיך װענן דער צײטן אנדערש װאצט נישט נעװעזן דאם נאנצע פדאבצעם. די נאנצע װיסנ- שאפט באהײפטעט דאך, אז פיקומט פאר א פאמעצעכע פארפרוי- רונג פון דער ערד. מיציאנען יארן] װאם שאדט דען מםכים צו זיין אויף אזא צײט? סידארף ערשט אהערקומען דא, אויף דעם אינזצ, כרי זיך אפצ־געבן א דין-וחשבון װענן דער װאקצדיקײט פונם כחות- נצײכנעװיכמ און זיך איבערצײגן, אז מיר קענען רויק צעבן און נישט טראכטן װעגן מארנן. ער איז שטיצ נעבציבן, נצײך װי ער װאצט מיטן נעדאנק אײעק פון דער טעמע. קארדיס האמ שוין אבער איצט נישט דורכנעצאזט. — דעד הער פראפעםאר זעט פאר א שנעצערן קאטאקציזם... — איך האב פארויפנעזען — האט ער אויםמײדנדיק אפנע- ענטםערמ. — םיזענען פאראן נעװיםע סימנים, אז ער קאן אנקוםען. דארט, אויפן אײז-בארנ, װעצ איך אײך נענויער װ״זן, אויף װאם איך האב נעשטיצט מײנע השערות. איר װײםט אויך, אז איך האב שסעטער צונויפנעקציבן אבםערװאציעם םון דער נאנצער װעצט.