Literarishe bleter · 1930-09-19 · 38 (19.9.1930) · p. Seite 719

זײס 719 {יססר^ר״&ט!?זזסזזר גזם. 38 (333)?װאל. אפשר איז אריםבאפאגעפ ״(םימסזזזיוןז״) דער װוזישזאגער פון צױנר,ס מ״נונג? ״איר האב פון תמיד־אז געװוםמ, אז די דעםאנע[ זענען אמתעי װי די געםער, איז אז קםאנטיפע איז ןליגער פון םאד,רא#עסז. זי איז ערלעבער. זי אױ קליגער •םוין דערמימ, װאם זי האמ געלערנם חבםה נייםם ביי סאקראםעםן, נאר ביי אריםםאפאנעםן. זי האם געהארבט דעס אםעם פון דעם ײעלם־יםיעזאל נייםם איז די ײעריו פייז די םראגיקעד, נאי ביי די קאמעדיאנםן: אין דעי קאמעדיע און אין דעם םאטיר־׳םפיל. די םיאנעדיע איז די אילוזיע פון די געםעי, דאדטן באוו״זן ז״ בחות, וועלבע זיי פאימאגן גארנייםם, די קאמעדיע — די ײעלט־חבמה פון דעם דעמאן. נ״םם די געםלעבע דיאםימא, קםאנם־פע איז די קליגסםע פרוי״ בולמ באוו״זם זיך דע־ איראני־םער •םמייבל, וועלבער גייט איבער אין םאיקאזם און עום םוף ײעים עי אויפגעלייזם אין װעלמ־באנעמענג, אין דעי נאװעלע ״םימפאזיאן״. די אקציע פאםירם אינם היינטיקן אםען ב״נאבם פון קברים ־םם״ען אויף די אלםע גדולים, ײי םאקראטעם, אייםםאפאנעם א. א. ז״ זאמלען זיך צונוייז אין די רוינעם פונם אמאליקן הויז אגאטאנם. ב״ם םאמע באגינען וו״זם זיך אבער א בעםלעי, ווער־ םעי פארםר״בט די יםאםנם, וואם אנםלויפן פון לעבעדיקן. דער ינזלים־ אקאיד קלינגם: ״דעי א־םעי בעםדעי, וואם זיצם אויפן יםם״ן פון אגאמאנם הויז, ה״בט פאמעלעך אן ז״נע יםמאםעם אויםצור״ניקן פון אומפל״ט". ,,א־יםםאפאנעם לאבם יםםיד: — דעי קלענםםעי לעבעדיקער האם פא־יאגם די גיעםטע מוימע״ אם רי ווע־םעי איבע־ג״גן ווידעיאמאל, אז םרונקם בפירויםע םװנה איז געװען זװ דעגיאדיין די ״העלדן״. צי עם דריקם זיך אין דעם אוים א געוויםע־ דעמאקראם״םע־ םענםימענם, צי דער יגםזיים איאפגורייסן די געםע־ פון זייע־ אלימפ — איז יםװעילעך אויםצוטייםיםן. אבעי דייםלעך איז דע־ מעםאד, וואם הזרם זיך איבער: גרויםע און קל״נע קעגנאיבע־ געיםםעלם. די יםװאםקיים פון גיויפקיימ — די יםםאיק״ם פיז קליינע• די דאזיקע ליניע, וואם איז געװא״ן דורבגעפידם קאנםעקווענם אינם גאנצן בו־ איז א באװ״ז אויף םיונקם אינםעלעקםואליםם״םן זני־ גאנג צו ז״ן נאוועליםםיק. ער זובט פא- ז״ן אינםעלעקםואליזם אלע פאםיקע פאימען אים ג״ם אין אויםםז״לן געוויםע געדאנקען־קאמםלעקםן. ווי״1 םרונק איז הוץ דעם אין זיין דענקעי״םק״ם א קעמפער פאר גע־ וויםע לאזונגען, און דאם םאקע יםוואבם אפ אדע־ פאיםיייבם איננאנצן דעם עמאציאנעלן באראקםע־ פון א קונםם־שאפינג. באםםז פון דער צוו״טער זיים: םענדענציעזקיים איז נישם באסיערקבאר ב״ םדונקן. דעד פארסאלער םאיאקםע־ פון װערק מיט םענדענץ איז א גאנץ אנדערער, ווי םון די דאזיקע נאװעלן, װאם םראגן צומייםםן אן איםפרעםיאניסםישן בא־ יאקמע־. דעי דאזיקער אימ פיקםירן מוז אנגעװענדט װערן, ווייל אנדע־ש וואלם אויםגעקומען צעשווומען די באשר״בונג פון םובםילע און בליצנ־ דיקע נשמה־מאמענםן, וועלבע קאנען לעבן אין שאםן־ליבט אין נישם אין אנדע־ש וואלם םיונקם מעםאד פון קעגנאיבערשםעלן נרוים און קליין אויםגעפאלן צו גיאב. מגושמדיק, און זיין איראניע ײאלם דאן גע־ ווען הירביקער געלעבםער. אין דער ראזיקעי געדעמפםע־ םאנאציע וו״זם זיך איוים םיונקם קולפור. פונקט װי אין זיין װעלמבאנעטצנג און אין זיין םעמאםיק. פראנםאציע. ער שמעלט אנםקעגן דעם ה״נמיקן מענמש דעם פריערדיקן. אין דעם דאזיקן מעםאד שטעקט דער ווילן צו פארקלענערן דעם אזוי־ געײסענעם העלד. יעדע געשםאלם פון דער פאיגאנגנהיים, וואס האם זיך םים ע*עם אויםגעצייבנט און אזויערנאך פארבליבן אינם זברון פון דער טענםשהיים, ווערט א העלד מים אלע לעגענדאירע סיטשעװקעם און אםדי־ בוםן. לעגענדע ײעבם קרענץ א,ין בלומן און פארדקם דעם אמתן פרצוף. םהונק צעשםערם לעגענדעס און רייםט איאס די םאסקעם פון די בלוטרשטע העלדן, וו״זנדיק ז״ אין זייער םאג־םעגלעבק״ט, אפילו אין זייער קליינקיים און קליינלעבקייט. דערצו זובם ער אוים דעם שײאכסםן סונקט פון ז״ן םיס, די אבי־ לעם־פיאםע, עי ײײזם אים בלומישם א שטאיקן, אן אײנה״םלעבן. דאך ננבעפ זיך אר״ן דורך אםא דעם דאזיקן שוואכן פונקט עסעם אזוינם. װאם צעשםעיט דעם גלײבגעוויבם, לייגט זיך פעםמ ארויף װי א קאשמאי־ נעד שאםן און לאים נישם פײי לעבן אין אםעמען. אין איעלבע מאמענטן וועין די ל״דנשאפטםלאזע, רויקע און םםאםישע באראקםערן עפעם געבויגן אין זײעי קראפפ, עס פ״ניקם ז״ א ל״דן אדער ל״דנשאפם, װאם •םוט פאיקרומען זייערע פנימעי און די ביז איצם גראדע ליניע פון זייער לעבן, מון און דענקען, ברעבם זיך אין קרומע צאקן. יאםעפום פלאוויום לעבם אין רוים, ע־ איז דער ליבלינג פון די יוימישע קיםרים, עי איז דער בא־ימםעי ״דישער פעלדהער, ער איז דע־ בארימםעי ש־ייבער, ער לעבצ אין עוש־ און רום, עי האם ײייט אװעקגעיאגם פון זיך יעדן שאםן פון ערדישעי און מענםשלעבער פאר־ גענגלעבקײם, ער לעבצ לוים די א״ביקע עםישע נעזעצן. דאך איז פאראן א״ן טונקעלער פונקם אין זיין לעבן, אין ער ציםערט, ווען ער דערמאנם זיך אן אים. דאם איז יענעי מאמענם, װען ער האם זיך באהאלםן בשעת מלחמה אין א בױנעז, און דורך פעלשן די גורלות האבן זיך אלע אין ביונעם אויסגעשאבםן, איז געבליבן ביים לעבן ער, יאםעפום, און א פ־אםםעי פויעי. דער דאזיקעי פייער האם געוווםם פון ׳אםעפוםעם שפיצל, און פאי אים האם געציםעים דעי מעבםיקער און בא־ימםער סלאײיום. א םונקעלער פלעק אינס ליבםיקן לעבן פונם ליבםיקן יאםעפום. םענעקא דעי פייאזאף. װאם פיעדיקם שםענדיק װעגן רעי נישםי־ קיים פון ערדישע, מאםעײעלע פאימעגנם. זעענדיק די דע־הויב־נג און דעם ציל פון מענםש אין אן עםישע־ פולקומענה״ם, וועלבעי שיייבם אקאישם א בריוו וועגן צא־ן צ• זיין פ־״נם און שילעי נאװאםום, פאלם אל״ן אײין אין א גיויםן צאין און דעיהיגעם א שקלא■־. בשעה ע־ טיינט, אז *יהאם ביי אים איויסגעגנבעט א דאקומענם, וועלבער האם געזאלצ באווייזן, אז םענעקאן קומם םאקע געלם, וועלבעם עי האם אויפ־ געבאיגם אויף סראצענםע־. דר. בערםאן, א נאםויפאישער. איז א מאםעייאליםם. גלויבם נישמ אין גייסהער פון פארשםאיבענע. זיין פייינם, וואם דערצ״לם די פאםירונג זאגם אליין: ״איך בין א פייידענקעי און אן איבעיצייגםער מאםעייא־ ליםם... צו וואם זיך נאך שפילן אין אומזיניקעי מיםמיק, ווען םים דעי הילף פין דער וויסנשפם האבן מיר אי״נגעדױנגען אין די פינסטערסםע באהעלםענישן פון דעי וועלם!"; און דאך פאםירם מיםן דאקםאי דאם. װאם דער פארשםאיבענער גייבט האם פאױיםגעזאגם. ד־. בערםאן האם זיך אויפגעהאנגען. (״אבעיגלויבן״). . םרונק, משמעות. האם ליב צו ווייזן דעם מענםש אין ז״ן שוואב־ קיים. דעימים דערקלעים זיד אויך דעי נאמען פון ז״ן נאמבערג־מאנא־ ג־אפיע, ײאם הייםם ״צווישן ווילן און אנמעבםיק״ם״. איזן איז עם אבער נישם ביי אים בייזװיליקיים. נאי עי זובם שײאבק״טן, כדי בולםע־ אױיםצושםופן אויפן עישםן פאן די שםא־קייםן. דעיווייל האם ער נאך נישם בולמ געװיזן די דאזיקע שםאיקייטן, אבער גענוג אױ אנ־ צוײייזן אין דעי איצםיקער זאמלונג אויף ״גילגאמעש״. בדי דאם זאל קלאר װערן. ״דעי שעפערישער מענםש האם געוואלמ: ״די וועלם זאל זיין נאד שענע־. זי זאל זיין נאך טיפער. נישםא קיין א־צעגלעבקייט. זי איז יא דא. נא־ די אלטעגלעבקיים איז גע־ װאין צו אן עסאם. דאיט וואנדעין די געםע־. די ײעלם איז א מיםאם״. םרונקם צוגאנג צו די בלומישםע געשיבםלעבע העלדן איז אן אי־ יאנישער. גריילעך וואלם מען געקאנם אויפן עישםן קוק פזייגל״בן אים צץ אנאםאל פראנם. געווים, ענלעבק״םן זענען פא־אן. נאי די אונםעי־ ש״דן זענען א םך גרעסער, איידעי די ענלעבק״םן. בלויז דער איראנישע־ םאן שאפם נאך נישם די ענלעבקיים. ווייל ביי פ־אנםן איז די דאזיקע אייאניע אן אוימפלים פון זיין םקעפםישע־ וועלםבאנעמונג, בשעה ם־ונק איז ײיים פון דעם, און ביי אים פליםם די איראניע פון א גאנץ אנדעין פזןרלאנ ב. קלעצקין, ווארשע ערשט דערשיגען ױסף ר,ירמאז איבער שטא?ו ארז שטײן פרײז *- זלאטדס 23 1>1ז\\ס31|ך1 ,3׳\\$23ז3^\ ,״ןז8£נ)8¥״ .12>61ק5 13.196 .0 .)1 .8