Literarishe bleter · 1930-09-19 · 38 (19.9.1930) · p. Seite 714

?'180 ]>! י 827 11/01173 1*0. 38 <333) /ײס 714 טעאםער־אינםצי־עוציע, זײ זוכן אדײנצונעפען װאם מער דירה- נערט א־; גענונ... בן רער טעכניעער פערבאנאל אין טעאטער האג־ דורך ז־ינע ־ונ־אניס אזוי אולפנעשרויפט די צ$ל םענמ׳ט; או; פרײז;, אז ב־י רי כעםטע נעעעפט; סופט אויס דעם טעאטער צו ארבעט; בלויז צוליב דעם מעכנישן פערםאנאל, ני׳םט האבנדיק פינאונציעה קײ; יטום נוענלעכק״ט פאר לײמ־יכע או־פפירוננע;, עקספער־מענט; א• א. װ. זײער אפט קוםט אויפ די שוישפ־לער צו ארבע׳ט; פאד די יטעבנ־יבע אנ׳גע׳טטעלטע. ג) די בדארװ״עד ״פדאדאק־טנסי , װאם זענען ׳שטענדיק בארעבנט א־י־ אויסערלעכ; נליאנץ או; עפעקט; או; ציען-טיט דעם צו דעם פשוט; המון אי; טעאטעד א׳־־י;, װא־פ; אן א שרעק אויף דעם ײדי׳ט; טעאטער-אונטערנעמער. דעד ײדישער מעאטעד-אונטערנעמער איז םך-הכל א קלײנער ביזנעס-טא; נוי׳ט קלײנע היבנות, רער גרויסער ינ־װוננ איז נישמ פאר זיין פםיכאלאניע או; אויך נישט פאר זײן יךןיטענע, — איז ער שטענדיק א־; אײ; יטרעק צו פאדלירן ז״ן פובליקום או; דעדיכער מאטערט ער זיך נאכצוט״־ן בראדווײ, יטלעפט ער אדײן די בדאדװײער ״.טריקם״ — נוערסטנס כיליקע או; װולנארע, װעיכע קאסטן אפ א פארמעג; או; לײנן זיך װי א שװעדע לאםט אויפן בודזיטעט פון טעאטער, ני־טט דערנרײכנדיק דעם ציל. װאם דער פיפיקער טעאטעד-אונטעדנענ־ער האט ז־ך געשט־עהט. ח פ־בלים־טי. קײ; א־י; טעאטער א־; אמעריקע לאזט ני־טט דרזקן אזוי פיל או; אזוינע נרויםע אנאנם;, װי דאס ײדי־טע טעאטער. זײט; גאנצע זעגען פארנומע; אין די ײדי׳טע צי־- טונגען מיט טעאטעד-אנאנם; און נאטיצן. א פך טעאטעדם אנאנםיר; זיך או־ך אץ די ענגלישע צײטוננע;. די פדײזן זענען ז״ער נרויס, האס קאםט אפ יעדן אונטערנעמער צענדליקער טויזנטער דאלערפ א סעזאן אץ דאם פ־רט צו פ־נאגציעלע שװעריקײט;. די אינעדלעכע םיבות זענען טי״לװײז אויך מאטעריעלע און טײלװײז זענען זײ פו; רײ;-קינפטלערישן כאראקטער. די אינעדלעכע מאטעריעלע םיבות באציען זיך תויפטזעכלעך או־ך די אוי׳פנעשרויפטע שכירות סון די אקטי#>ח און דער עיקר פץ די םטארס. די לעצטע פאדגינען זיך צו הײסן צאלן פץ פינױ כיז זיב; הונדעדמ דאלאר א װאך. א טטיצוזאסענגעשמעלטע טרופע קאכמ צװישן צװײ א.ץ צװײ און א תאלב טויזנט ראלאר א װאך פאד דראמע אץ ביז פיד טויזנט פאד אפערעטע־ צורעכענענדיק די דאזיקע םומע צו די פריער-אננעװיזענע (דירה, טעכנישער פער- כאנאל, אנאנם;, דעקאראציעם א. א.) װערט דער בודזשעט פאר- שװערט נאך מער. װ׳אס שײך רי קינםטלערישע סיבות, — זענע; זײ אזוי פיל, אז אויסצורעכענען זײ איז זײער שװער. עס עקזיםטירט נישט ק״ן שום באצױנג צו די אויפנאבן פץ דעם אדער יענעם טע- אטער. דעפערטואד איז בלויז א נאמע; אזא, אבער באמת טהאכט קיינער נישט װענן דעם. די עןרשב׳ע בעםטע מאכערײקע װערט נשפילט. שטעלט איץ טעאטער א מאכערײקע מיט; נאמען ״רומע- נישע חתונה״, — װער; אלע טעאטערם פאדפלײצט מיט חתונות— נאליציאנער, ליטװישע, קאװקאזער א. א. װ. שפילט איץ טעאטער עפעם א מאכערײקע מיט א רנץ, װערן די איבעדיקע טעאטערס פאיהאנלט מיט רבײם, רבצינם, ױננע רב״סלעך וכדומה. און אלץ א; װעלנער עם א־ז טעאטראלער נײנעריק״ט, א; שטדעבוננ צו עפעם :ײפ־ דער אויפוראל פון פיעםעם איז קלאנלעך אץ װולנאר, די אריבערנעשלעפטע סריקס פון בראדװײ װער; םא־ביליקט ביז ־טפלות, — נ־שטא די נהאציעזקײט, די לײכמקײט א־ן די שפילעװ- ריקײט פץ בראדװײ. די בראדווײער כאדיסטקע איז אפט באמת זארגלאז און לוסטיק, בעת די ײדישע איז גאר אפט א מאםע פץ א האלב טוץ קינדערלעך או; עס טענצלט זיך איר מיט א תשעה־באב- נעמ־מ... װעג; רעזשי, װענן דורכגעטראכטע אויפפידוננ — איז גאר קיץ רײד נישטא, ק״ן זכר פון דעם איז נישטא. און עד-הױם קאנט איר נאך אפילו אץ דער אפערעטע נישט פטור װערן פו; טלית-קט;, אל-מלא-רחמים און קריש... מאמער קומט עס פאר בײ קאװקאזער נוים, טאכט אויך נישט א״ײם, מע שלעפט שוין ארײן א ײד מיט א; אל-מלא-רחמים..• אץ די מעלאדראמע איז דערפירט נעװארן ביז הרינות אויך דעד בינע. דאס פאדפידטע דינםט-מײדל, דער אויםװורף דעם באלעבאם זונדל, זענען עד-הױם די העלדן םון דער מעלאדראמע. דעד שונד האט זיך באזעצט אץ ײדישן טעאטעד נאנץ ברײט. איז דע; א חידוש, װאם מען װײכמ פ.ץ יאזא מין םעאטיעח מען דארף נישט פארגעםן, אז דער טעאטע־-באזוכער האט זיך פאר די לעצטע יארן שטארק נעעברערט , די אימינו־ואציע- פארבאט;, די א־נמערנעװאקםענע ױגנט, די אלגעטײנע לאגע פו; די אויך דער נעשמואק פונם לעזעד שטארק אנטװיקלט, איז דער ױנפער- טואד פון ײדיש; טעאטעד נ־יעט נאד נעבליבן שט־ץ אײ־ א־ץ ארט, נאד עד אױ נאך זײעד שטאדק דענדאד־רט געװאד;. נישטא קיץ זאדגער אץ ק־ץ ר־כטער. שוין אפנעדעדט פץ מאדעדנע דדאמע;, אפ־מ דעד נאדדץ-דעפעדטואד אױ פאדװארפ; נעװא־; או; עד-הױם קיניג; אויף דער ״דישער ב־נע זלאטאדעװםקי, פינעל ונהומת. דער א״צטיקעד טעאטעד-באזונער האט גאנץ אנדערע פאדערונגע; >גץ דאם, װאם עד זעט אץ ״ד־ש; טעאטער, שטו־םט אים כלויז אפ פזן דאדט. משמעוה, אז די טעאטעד-ד־רעקטאח זענע; מענטש; אן דעם טינדםט; ח־ש פאר ־דאמע, קונסט, ל־טעראטוד אץ טעאט־עד- קונםט נכלל. ש. ניגעד האט שטאדק כאשולדיקט די מיעאטעד-אנפ־רער פאר זײעד א־מפאדאנטװאדטלעכקײמ בנוגע דעד נעזעלשאפט,• אץ װעמע; זי נויט־קט ז־ך א.ץ װעמע; זײ זענע; כאדופ; ־צו דינע;, אדויפ- גײענדי׳ק אפ־לו פץ מאדקאנג״לע א־נטעדעם;. טעאטעד א־ז געװא.־; כ״ ײ״ בלויז א כ־זנעכ. אץ דער ־צײט, װע; כײ די אומות-העולם פארנעסע; זיך מימ טעאטעד מענטש; כאדופענע צו דעם, מענטש; מיט נעזעלשאפטלעכעד פאראנטװארטלעכקײט, װי דאם דאדף זיץ כײ אזא געזעלשאפטקעך-קולטורעלע־ א־נטערנעמוננ, א־ז בײ ײך; דעד ט־נאטעד פאדװאנדלט געװאד; כלויז אץ א ביזנעפ, אץ די כ־זנעם איז דעדפירט;עװא־;, צוליכ דעד אומפאדאכטװאדטלעכ- קײט, צו שפלוח המדדנה. דד. א. מוקדוני האט אנענװיז;, אז אץ ״ד־ש; טעאטעד א־ז;־שטא קיץ איץ רעזשיסעד, װאפ זאל זיך פאדנעמען מיט די א״ננמלעכע או־פנאכ; פץ טעאטעד, די אלע גז־יאריקע אנטרעפע- נער; שט־יע; נאך עד-הױם וױ די דעמבעם בײ די מ־ר; פץ זײעדע טעאט־ער-קדעמלעך און האץ קײן לעבעדיק; מענטש; נישט צו אתי;. ז״ װײפ; גארגישט, נישט נאר װעגן גײע ר־בטוננע; אץ טע- אטער, ריכטונגע;, וועלכע מאב; דאכ איצטיקע ג־עאטער לעבעריק אץ אינטערעפאנט, נאד זײ װ״םן ככלל נארנישט װעג; טעאג־ע.־, אפ־לו געשעפטלעך או־ך. ער תאג־ או־ך אננעװיז; אויף א נאנצער רײ מנ־ע־ת א־ן ײד־שן טעאטעד פון רײן-פאמעדיעלן כאדאקטער, אויף דער קלאנעדיקער פטאד-פיםמעם, װאם האש זיך װי א פעםט א־יגנענעפ; אץ קראנק; אדנאגיזם פץ ײדישן טעאטער א. א. װ. ה. ראנאף האט נעפרוװט אנװ״ז; םטאג־יפטי׳ג־ אויף דער דיפערענצ־רונג פץ ״דישן פוגליקום. ־י דיפעדענצידזננ איז אזא, אז הײגט צו מאנ איז דעד קאנטינגענט כאזוכער ככלל קלענער גע- װאר;, אבע־ עם װאקםט א נײער דור ײד; מיט מאדערנע באנריפ; אץ דװקא די דאזיקע ײדן װעלן זיץ ג־יכטיקע באװכער פון ״דישן טעאטער עם איז דער־בער נישג־א קיץ םיבות צו זיץ פעפימיפטיש װעגן ױעם נורל פץ ײדישץ ג־עאטער. א. גלאנץ האט אמשג־אדקםגץ אננענר־פ; דעם בעפעדן ײרישץ טעאטער — דעם ק־נפטיג־עאטעד עד האג־ אונטעדגעשטראכ;, אז אפילו אין דעם דאזיק; טעאג־עד, װעלכער פרעטענדירט אויפ; נא- מע; ״געזעלשאפג־לעכע אינכטיטוציע״, — תערשש אכפאלוטעד באםיזם אץ קיץ קינפטלערישע און געזעשלאפטלעכע קאנג־ראל קומג־ נישג־ צו אתץ. אץ אלפ רעזולטאט פץ באםיזם האט דאם טעאג־ער קיץ פנים און קיץ ד־כטוננ נישט. עפ װער; אויפנעפ־רג• זײער גוטע רועדק אין דרײ טענ, װײל ״מע דאדף זיך ראטעװעז״ א.ץ מינדעדװעדטיקע, אסט־קעםט־לערישע זאכן ,װעדן אױפגעפ־רג• מיט פאמפ, אץ דער דודבכ-אל װעדג־ נאך נדעםעד אץ פ״נלעכער. עם א־ז נעקומען צו דעם, אז אפ־לו אץ דעם ג־׳עאטער װיל קיץ טענטש מיג־ אכ־סל געש־ה־אק נישט ג־י;. דער רעפערג־ואר אױ מטושטש, צופעליק, די אױפפירוננען נ־שג־ דורכנעג־דאכג־ע, רוטינע, בלאפע, ז״ער אפט טאלעוטלאזע. פ.ץ אזא ג־עאטער מוז מע; אנטלויפן. פון דעם שמועם, װעלכעד האג־ נעדויערג־ איבעד צװײ שעה, פון די פאױג־ײױענע מײנננגע;, װאפ זענען דארט ארניסנעזאגט נעװאר;, איז געװאח קלא־ אז די םיבות, װאם האבן נעבראבג־ אונזער ג־עאג־ער צו אזא קריזיפ, זענע; פץ צװ״ מינים; ט״לװ״ז זענע; ד־ פ־בות אױפערלעכע אץ טײלװײז און טאקע מרםטבטײל זענען ז״ אינערלעכע. די אויפערלעכע פ־בות זענע; אומנעפער פאענדיקע: א) די אומנעתויער-נדניפע פומע דירה־נעלט, װאם דער ג־עאטער דארף צאלן די טעאטער-אײננטימער דאס איז א טייל פץ דער אלגעמײנער אפע־־קאנע־ אנשיקעניש, װאם תײםט ״ריעל עםג־ײט״. די אײננ- טימער פ.ץ די טעאג־עד-כנינים זאדנן זיך זײער װײניק װענן דער