Literarishe bleter · 1930-09-19 · 38 (19.9.1930) · p. [Seite]

פדײ/ 60 גר. $/ סעפםעםבטר 1930 /יבעפעד '$רנ9נג 38' מממגרילגמן ב־עבוני־^ ■■■■^■^■■■■י ־*עעדאבןוד ■ פארהאג 3.קקעערן'ן,װארשג< ס ע ג ד? ע? ק י ן / נ י 1 - ' א ר ק פעדםפעקםױדז פונם ײדישז םעאםעד-איז אמעדיקע דו ״זזטענדן״ די ביזנעס. דאס, פאריםטײט זיך, האט םיא מיטנע- האקםן, אז דער קראך זאא מסצײכנט װעדן אלס א פלוצאיננ־ןזננעהוסע- נער אװי אינפאאם האט עם אויםנעזען אויסעדרעך. און װען דעי ק־אך איז ׳שוין אננעקומען, האט די װניאן אויך קײן נעזעי־טאםט- לעכן אלא״ט נישט געמאכט, קײן גרינטיעכע אונטערזוכוננ ורענן די םיבות פון דעם (לאמיר האםן) צײטװײליקן באנקראס איז נישט אונטעדנענומען געװארן. די אקטיארן-משפחה איז נעבל־בן אם- הענט־ק און פא־לוירן, אבער, לײדער. איז מצד רער ױניאן קײן זאך נ״טט נעטון געװאדן אויםן ברײטן נעזעלשאםטלעבן מאס־עאב דעם נורל פון ײדי׳שן טעאטער אין אמעריקע ד.־־אט א נעםאר און עם מ.ח עפעם נעטין װערן, כדי צו ,דאטעװען עם סון םול־עטענ- דיקעד צעפאלונג, — דאס איז נעװארן דאם ישלאג-װאדט פון אלע ײד״שע קולטור-טועד און קולטור-ארנאניזאצ־עם. די אומדויק״ט און די זארנ איז געװען א ״פון הײנט אויף סאתנדיקע״. פון די קולטור-ארנאניזאציעם האט דערװײל בלויז די ײרישע קולטור־נעזעל׳שאפט באװיזן צו פאראינטערעסיח זיך מיט דעם עגין. אזוי האט די ק. נ. א״ננעארדנט א םפעציעלן טעאטער-םימפאזױם םיטן צװעק צו אויסנעפינען, אויף װיפיל דאם איז מעגלעך, ד־ סיבות, װאם האבן דערםירט דאס יידי׳שע סעאטער צ־ אזא ׳שותרן מצב. אין םימפאזױם האבן זיך באט״ליקט: דוד פינםקי. ׳ש. נינער, דר. מוקדוני, הלל ראנאף, א. נלאנץ א. א אלס דער פאחיצער פון םימפאזױם, האב איך אין מײן אײנ- ליימונג אנגעװיזן דעם פארזאםלטן עולם, אז די ק. נ. איז ני׳שט אויםן עמעצן אנצוקלאנן, זי איז אויך ני׳שט נעקוםען מיט קאנקרעטע פלענער נלייך צו ראטעװען דאס יידישע טעאטער פון דער ג־ע׳שא- פענעד סיטואציע — זי איז דעדװייל םאראינטערעםידט צו סאכן א םאחוך אויםצונעםינען; צי די םיבית פונם קראך פון יידי׳שן טע- אטער אץ אסעריקע זענען אויםערלעכע, אביעקטיװע, אדער זענען זיי א־נע־לעכע, םפעציפישע פארן יידי׳שן טעאטער איז דער שאר- פער קריזים פון יידישן טעאטער בלויז א ריננ אין דער נרויסער קייט פון אלנעמײנעס טעאמער-קריזיס, אדער איז עם לאקאל, טיפיש בלויז םאר אים אלײן. און אויםנעםינענד״ק די םיבות, צי װאלט ני׳שט מענלעך נעװען אנצוהויבן אן אקציע פאר דער פארבעםערוננ פון דער לאנ׳ג נישט נעקוקט אויף דער דאז־קער באמערקוננ מיינער, האבן די באטײליקטע אין סימפאזױם דאך אין א נעװיםער פאם גי׳שט נעשאנעװעט די ם׳רער אין אנפירעד פונם ייד־׳שן טעאטער אין אםעריקע, דער עיקר—אין נױ-יארק רוד פינםקי תאט אננעװיזן אויף דער טשעקאװער רער׳שײנונג װאס, בעת אונזער ליטעראטור תאט זיך אנטװיקלמ םאר די לעצמע יארן אין זײער א נרויםער מאם און צוזאמען מ״ט דעם תאט זיך די נעשיכטע פון יידי׳שן טעאטער אין אמעריקע געדענקט נישט אזא אומגליקלעך יאר, װי דאס פארגאננענע סנ־סז—1930. רער נאנצער סעזאן איז נענאננען א״ינטמח צייכן פון חרכ- פאל. און אויב דעו־ אנהויב און די פאחטזעצונג זענען געװען פײנ- רעכע, — איז דער םוף נעװען ממ׳ש א קאטאסטראפאלער. א נױויסער טײל טעאטערם תאט אויםנעתויכט די נשםות אינמיטן סעזאן, אנדערע תאבן זיך מיט מאטעדניש דערשלעפט ביז פסה און דאן האבן זיך נעשלאסן די טירן פון כמעט אלע יידישע טעאטערם. דער קלאפ סון די טיח א״ז נעװען א צו-שטארקער. אזוי פאר- האקט מען א טיר בלויז םון פארצװייסלונג פון יאוש... און מערקװירדיי^ אפילו די פאר יארן און יארן ״םוקםעםפולע״ ט־עאטערם האכן זיך נישט נעראטעװעט םון דעד קאטאסטראפע. מאקם נעביל, דער קענינ פון דער באוערי-קונסט םיט זיין מעלאדראסע, דער טרױסװיראט — 8יסן-קאליך<ומשינםקי מיט זייער אפערעטע לודװיק זאץ מיט זיינע פארםן, — אלץ איז נע- װען א תרכפאל. און דער םעזאן האט זיך געענדיקט מיט. דעם, אז נעביל האט זײן טעאטער (פאבליק טעאטער אויף םעקאנד עװעניו) פארלאזן און איז איננאנצן נעװארן אוים דירעקטאר (טיילװייז מםתםא). כידוע, װערן אזעלכע זאכן געטון נישט פון נחת. פיקאן- קאליך האבן דעם נרויםן קעסלער-טעאטער אויך םארלאזן און אויף להבא גענוםען א םיל קלענערן טעאטער. מאו־ים שװארץ האט זיך אפנעפלאנט א װינטער אויף בראדוױי אץ פארענדיקט פםח-צי״ט מיט גאםט׳שפילן אין םילאדעלםיע, װ׳ו רי מרופע איז צעפאלן. שװארץ אליין איז אװעק שפילן אין עגגלישן װאדעװיל אויף דריי-םיר װאכן (נעשפילט האט ער דארט כילדער פון ״שײלאק״), און נאכרעם זיך נעלאזט זוכן םזל אין אתענטיגזנ דאם זעלבע האט אויך נעטון סעמױעל נאלדינבורנ, םאר- לאנגריק שװארצם סרופע. די גאנצע טרופע םון קונסט-טעאטער האט זיך ״אדנאניזירט״ באזונהער סון שװארצן, תאט איינגעלאדן יעקב בן-עמי און נישט װייניקער קאטאםטראפאל, װי מ. ־שװארץ, האט זי סארענדיקט דעם םעזאן. און אװי כםדר. עם האמ אויםנעזען (און עם זעט נאך איצט אויך אוים), אז דעד קריזיס אין ״דישן טעאטער, װענן װעלכן מען רעדט שוין יאו־ז- לאגג, — איז ט־אקע אגגעקוםע;. די לאגע איז נעװארן זייער אן אומרויקע הן אין די פראפעסיאנעלע, הן אין די קולטורעלע יידישע קרייזן בכלל. זײעד אוסרויק און באזארנט איז נעװאדן אויך די אקטיארן- ױניאן, װעלכע האט, ליידער, נישמ ארויסנעװיזן קײן װייטזיכטיקייט בנונע רעם נודל סון ײדי׳שן טעאטער אין דער גאגצער צייט םון איר עקזיםטענץ. עם האט שטענריק אויםנעזען, אז די אקטיארן-ױניאן װײם דעם שם המפור׳ש פון ײדישן טעאטער און זי וױים שוין װי