Literarishe bleter · 1930-09-12 · 37 (12.9.1930) · p. Seite 704

?'םיזר^ר• סזז ב7סססר 13ם. 37 (332) זײס 704 מיט װעצכע האט דורכגעפצאכטז זײן שצונן ׳טטועם. רעתדיה װענן דער נײער פאציטישער איתוננ, ה$ט עד פצוצים נעקאנט א פרעג-טון, פון װאס פאר א פארב םיזענען די אויגן פון די פויצישע פרויען, ארער צי אויױ די װארשעװער נאםן ברענען זיך בײנאכט צװײ צאטפן... נו װיפיצ, הונדערט, טויזנט... און צי סיאיז באטת ציכטיק דעדפון. אין װאם פארא שטאט, הויז װוינט קארדיםעם פוטער, ער זאצ נענוי דערצ״צן, און צי סיאיז צו דעם ארט פאראן א באן. אין צי ם־שלאנט א שטארקער רויך פון אזא צאקאטאטױו. אויםהערנדיק די תשובות, האט ער זיך צעשמײכצט, װי א נציקצעך קינד ער האט איבעריקנס מיט די דאזיקע טעםעם נישט מיםנעברויכט. אײן ענטפער האט אים נענונט אויױ א צאננעד צײט. געװײנלעך פיענט עד צור־ק אװעק אין שפיץ פון צונ. אויך זאט״ האט אנגעהויבן רעד;. דער טענטש האט אויפנע־ העכט איץ שטארקעד און שטארקער, װאם מער זײ זענען ארײן אין דער טיף פון דער װיסטע. די טונקעצע םודותדיקײט, װאס האט אײנ- נעה־לט זיײע געראנקען, א־ז זיך פאנאנדערנענאנגען נלײו װי אונטער דער ווירקוננ פון עפעם א געהײטען דרוק, װאם פוצפירט אין ז״נע באװעגונגע;, װערטער און בליקן. דאם האט זיך אנגעהויבן בײ א נעװיםן אנשיט, װאם האט זיך נעפונען אויױ א פלאבן שטח ער האט דא פארהאלטן קארדיםן און פרוצ־ם נעזאנט•. — ביז אהער האט גענרײכט דאם האריז פון די א״ו-בערנ— א־ר פאדשטײט? ער האט אננעשטעלט די אויגן. ער האט נישט םארשטאנען... װײל פונװאנע;? ער האט טאקע אין דעם אנשיט דערקענט םטגים פון אן אײז-גלעטשעד און װאלט זיך משער געװען, אז דער פדאםע־ םא־ זעט דעיין שפורן פון עפעם אן אלטעד א״ז-פארםלײצונג. — דער הער פראפעםאר דעכנט טאקע, אז דער נלעטשער...— האט ער העפלעך זיך נעפרענט, א פארינטערעסידטער נישט אזוי פ־ל ט.יט דער דעדשײנוננ, װי דערט־ט, װאם זאטײ האט כאדידט די קארדינאלע טעטע פון זײעד עקפפעדיציע. — םיאונטערלינט קײן שום ספק נישטן — האט אנטשלאסן אפגעענטפערט דער פראפעםאר — טיר װעלן נישט איין שפור נאך געפ־נען או־ױ אונזער װענ. און ז״ האבן נעפונען. און ואטײ האט דעדקלערט װאם אטאל לעכעדיקער, װאס אטאל ברײטער, װאס אטאל לײדנשאפטלעכער די נעש־כטע פונם אינזל, װאם איז מיט פ״ער און פראםט נעשדיבן אײױ די קעפ פון פעלזן, האט א רעד-נעטון דורך זאטײס מויל, אין אנהויב טיט דער קורצער כראניק פון עפיזאדן, און שפעטער םיט דער טיטרײסנדיקער דערצײלוננ װענן דעם נינאנט־שן קאטױ פון די ערדישע כהות. דער פידאםעסאר האט זיך װידער אננעצונדן, פונקט װי אין די אלטע, בעםטע יארן זײנע, װען קארדיס איז נאך נעװעזן א ױנגער םטודענט אין אונױוערס־טעט. ער האט באשריבן דאם פארפלײצן און ראם צוריקשטראטען פונם אײז, און פארנליכן עם צו דער בא- װעגוננ פון א ריז, װאס װענט דאם געװיבט פאר דעם ענדנילטיקן װוהף. ער האט אננעװיזן אויף די װולקאנען-מויערן, װאס זענען אויף א טאדנע און נישט-אויסנעטײטשטן אופן אויסגעװאקפן ב״ די גרע- נעצן פון די א״ז-בערנ, פארהאלטנדיק זײער צונ מיט דעם פ״ער און מיט די באריקאדן פון לאװינעם. >?ין די באװעגוננען פון די װאלקנם האט ער ארויםנעלייענט די םודות פין ערשײנוננען, װאם האכן זיך אפנעשפילט אינם קאכיף פון די לופט-שטדאמע;, װעלכע האבן אין א שטענדיקן געװירבל זיך נעטראנן איכער דער װיםטע אין זענען נעװארן צונעצוינן און אװעקנעשלײדע־ט דודך די ריזיקע מאננעטן פון די אײז-בערנ קא־דים װאלט איצט פיל נענעבן, ער זאל זיך קענען פאר- האלטן און אויפםנײ איבעדל״ענען זאטײם װערק. ער איז איבער- צײנט געװעזן, אז ער װאלט זײ איצט בעסער פאדשטאנען, אומפאר- גל״כלעך בעםער. בײ א נעװיםער נעלעננהײט, האט ער אפילו א רעד-נעטון מיט זאטײען װעגן דעם, פרעננדיק, צי ער װאלט דאם נישט געקאנט טון אויף רעם לעצטן אפשטעל-פונקט. — מ״ן װערק? — האט זאטײ נעפרענט. — עם אױ דאך םארבליבן אין פארט צוזאמען מיט די איבעריקע חפצים. (םוף קוספ) דער עקספעדיציע-צוג האט זיך עננער צונויפגעדרענגט, און םון דער לויזער נרופע זיך צונויפנעבונדן אין אן אײנהײטלעכער שנור. דעם שפיץ האט איבערגענומען דאם גדויע פערדל, א״נם פון די נישט-כאלאדענע, װאם איז באשאנקען נעװען מיט עפעס א װונ- דערלעכן א־נםטינקט אויםצונעפינען דעם שפור אין שטח. דאס פערדל א־ז גענאננען טריט ב״ טריט, מיט דער נאז בײ דער ערד, פונקט װי א הונט. באלד נאך אים א־ז נענאננען אלאף. װ״טער א שנור באלאדענע פערד, דורכגעפלאכטן מ־ט אנטרײבער; פון הינטן — קא־דים און זאטײ. די מאדשרוטן זענען נעװען גרויםע, װײל נעכטיקן האט מען באדארפט אויף פאשע-ערטער, און א״ן נראז-ארט פון צװײטן האט אפגעטײלט א גרויפער שטח שטײנערנע װיםטע. באנינען האט מען זיך נעלאזט אין װעג ארײן און זיך אפ- געשטעלט ערשט אין אװנט. אן קײנעם כאפעל, אן שום אפמאך און םכםוכים איז פארגעקומען די ארבעטם-פארטײלוננ צװישן די מענטשן. אלאף האט פארזארנט די פערד. קארדים האט אויפנע- יטטעלט די נעצעלטן און צונענרײט נעלעגערם. אײנער פון די אנ- טרײבע־ האט געקאבט, דער צװײטע־ האט צוזאמען מיטן פראפע- םאר אראפנענומען די זאכן און זײ געהאלטן אין ארדנוננ. בעת א נויטיקן פאל אינמיטן נאננ, האט ד• ארבעט אויםנעפירט דער, װאם האט זיך נעפינען אמנאענטםטן. קארדים, װעלכער א־ז נעװיםנ- האפטיק צונעגרײט געװען צו דער עקכפעדיציע, האט שוין פון דער ביכער-לעקטור נעװוםט, אז קעגנזײט־קע הילף איז א טראדיציאנעלע ה״ליקײט בײ די היגע מענטשן. ער האט אבער נישט גערעכנט, אז די דאזיקע טראדיציע זאל אזוי שנעל דודכדריננען רי צופעליקע נעםט אויפן אינזל. —• װײל אט דאם, •הע־ אםיסטענט, — האט אים דער פרא- פעםאר דערקלערט דעם דאזיקן ענין — איז איינגטלעך נישט קײן שום געזעץ פון א מענטשלעכן אפמאך, אפ־לו נישט קײן פ־אדוקט פון ז־טלעכקײט. דאס איז צװאננ, נויטװענדיקײט. םיאיז גענונ א קוק-צו-טון אויף דער ראז־קער װעלט, כדי צ■ באנעמע;, אז אן אײנזאמער מענטש איז דא פארמשפט אויף טויט. פדװוט נאר צו פארכלײכן פון הינטן און פארלירן אונז םון אוע, אדער צעשײדט זיך נאר כלויז מיטן פערד. איר װעט פארלוירן גײן, און אויך דאם פערך דאם איז איבעריקנם א גאנץ נעזונמע זאך — האט זיך דער פראפעסאר צעשמײכלט — זיך קלאר צו מאכן די װיכטיקײט פון פשוטםטע לעבנם-דערשײנוננען. נישט אמת? ער האט טרײ צונעשאקלט מיטן קאפ. אין די שטרעננע לעבנם-באדיננוננען פונם צינ האט ער ז־ך כאמת נעפילט א סך ״נעזונטער״, װי די לעצטע צײטן אין שטאט. אין דער זײעד אומע- טיקע־ אבער פשוטער װעלט זענען ל״כטער און פיל פאר- שטענדלעכער נעװארן די רעטענישן ארום דער עקפפעדיציע. װען בעתן דורכנײן א טײך, אײנעם פון די געפערלעכםטע, האט א־ם זאט״ קורץ נעזאנט: ״דא האט מיט צװאנציק יאר צױק נילם מיר אפגעראטעװעט דאם לעבן״ — האט ער זיך שו־ן נישט נענראבן אין די געראנקען, װי אזוי דאם איז געשען און פא־װאם. ער האט פארשטאנע;, אז אזוי האט געמוזט זײן. עד אלײן, האט זיך א־ם אײטגעדאכט, װאלט זיך אנדערש נישט אויפגעפירט. א געװיסע א־נערלעכע צוריקשפאנוננ האט ער אויך באמערקמ כײם פראפעםאר און בײ אלאפן. םיאיז שוין נישט נעװען מער יענער װערטער-אויסטויש, װענן װעלכן מיהאט קײנמאל נישט נעװוםט, צי ראם איז א םכםיך, אדעי א פארשטענדיקוננ, זײ האבן זיך שוין מער נישט נעמאכט; מיט די בליק;. דע־ שװײננדיקער אלאף האט זיך אלץ אפטער פארהאלטן הינטער; צונ, כדי די נעקומענע אוים- ציפ־עג; װענן פאדשײדענע נײעםן פון דער װײטער װעלט. ער האט גערעדט פזנקט אזוי שוואך ענגליש, װי קארדיכ איםלענדיש — זײ האכן זיך אבער ני׳עט שלעכט פארשטענדיקט און װאם מער זײ האכן ויך צוגעװוינט צו דעם נעמ־ש פון די צװ״ שפראכן, האבן זײ זיך אלץ בעסער פארשטאנען. דער פזיער האט נעװוםט א פך װענן דער װעלט, ז״ער א סך און, אויב םיהאט זיך נעהאנדלט װעגן אלנעמײנע באנריפן און זײעי ארדנוננ, האט ער נעװוםט אפילו םער פון קארדיםן. םיהאט זיך באקומען אן אײנדרוק, אז אלאף תאט פון דעם דאזיקן אינזל, פונקט װי פון א הויכן בא־נ, געקוקט אויף דער נאנצער װעלט, זעענדיק זי אין נאנצע מאםן-פ־אפארציעם. װאם זענען אומבאמערקבאר פאר די אײנװוינער פון די טאלן. ד■ דאזיקע מאדנע װעלמ-קענטעניש האט נאטירלעך ניש־ט בולל נעװען דעם כשוף פון די דערשײנונגען, װאם סיקען זען פון דער נאענט. דערפון טאקע האבן זיך נענומען די אומדערװארטעטע נאױוע פראנן,