Literarishe bleter · 1930-09-12 · 37 (12.9.1930) · p. Seite 701

4 זײס /70?יסעדיאדיישע ב?ססטר נום. (332)37 * ם ש ה ס ם א ה ס ק י / ה א ר ש ננ איז עדװ-אדטונג (א פ ר א ג ם ע נ ש*) אאע אוינן האט זי נעםיאט זענען נעװענדט צו איר בויך, םון ננויך צו די פים, — װי ד־װאאט זיך נעװונדעדט, װאם אזע<ביי דינע ענדעקנם קענען אויםהארטן אזא כויעא... — דעדנאך צום םנים און צודיק צום בויך. זי ז־צט ער׳טט בײ אן אויםגעהײצטן אויװ;, אדבעט נאך אר־ן די זערבע זאק, װאם זי האט אננעהויבן פא־ די ױם-טויים, אין דעדט זיך צו צום זיטזען פרן דענערע, װאם דדאבעט אוױ־ די קרײנע?״נ■ רעך, וױ םון א נעדיכטער ז־פ, עםט זיך אײן אין די בײנער אין טאדך אן אן אויפהער. אין ׳טטוב טראגט זיך ארום א זאטער נעבר פון ארם-דאם-גוטע; ׳טאפעם טיט םאקן און אננעפדעגרטע װארעניע, א שפײכרעד מיט גרויפנם, ארבעם און בעברעך, פעםער טיט נעזײעדטע אונעדקעם א־ן קרויט, אין קערעד און אויפן גאדטן נדויםע נריבער טיט קאיטאפר און בוראקעם, אויבן איבעדן קאפ — אויפן אויװן — א ..רױסער זאק טרוקענע באדן, און פארן ׳צטוב אונטעד דער בר״טער פטריכע זענען פופצן ארטע נענז נעזעצט צום קאדטענען. דודך נאנצע נעב. טדאנט זיך ארום ז־יעד נאדגאטיטען אז־י הי־טייט אננענעם, און פון צ״ט צו צײט װאדפן זײ אדוים א פדײרעך נעיםדײ אין דער װערט ארײ;. די ריבע װארעטקייט, װאם האט אין דער פרי א־ן ׳טטוב נע- העריםט, האט זיך ביז נאבטיטאג אויםגעװעבט — די נוים, װאם האבן אננעהויבן נײן ב״טן די קװיטרעך, האבן אנגעטדאגן א נאםע קערט, בראטע פון באװעםע פ־ם טיט דודבנעװײקטע םע־-י־נעם און א זיםעגעכטם דיח פון באטאנטן ט־ט ״זביױעם״, װאם ט־דאט צוריב דעם דעגן ארײננענוטען אין פאדהוךז. חײם ז־צט בײם טיים איבערן ראננן קאנטא-בוך, פירט טיטן פאדנערטן פיננעי — פון די נעדרײטע פאפידאםן, װאם ער רויבעדט אוים ביזן םוף, אז ער ברענט אזיע צו די װאנם;. — איװאן קאיטצטא יםנ■ יט־ם, א יענצר בײ דער טארא- טירקע חצי ױם. — פטעפאנידא האפקא, א־בע יטים ער הנארטז יער׳עה, ב״ דעד טאראטירקע, רנכות ׳עני ־טים בעד הפדה, װאם האט זיך נעפא- יעעט אין האבעד. ער פאדטײטיעט איר אויף נויע׳ש. — האזאען, םיקאריקא, זאזורקא פטא״-־קא, — נודזעט םטע- פאנידע און זוכט די חאנט צ־ם קויען. ״יא נרופא באבא, זארן טיר די אויגן ברינד װערן, זארן טיר די פיס אפפארן, זאר זיך טיר אין בויך פאדדד״ען חאזײקא... חײם רײענט װײטער — טאראם כװאינקא האט נעהאט ׳ענ• ב־יטן פיםת־ם צד־ך נײן ׳םני יטים קאם;, טפני מחרה יערח את הבאבא יםני יטים ׳םארן ה״ טגיע נאך ױם אחד א קאםער... ריפיםע האט זיך פאדקוקט אויף חייטען טיט דער ׳םפיציקער םאטעטענער יאדפורקע און גדויםע הינטייםע ׳םטיװר, אין װאטאװען ר״בר, פון װאנען עם קוקן אדויפ ברודיקע ציצית, טיט דינם אײנ- נעצויגן האדץ און ׳םװאדצעד באדד, װאס האט יםוין אננעהויבן גדוי צו װערן. דאם נאנצע לעבן — א־ע־ ער איז אויפן פערד, אדעד עי־ האט צו טון טיט גוים אדער ער רעדנט. זי האט טיט אים דאבט זיך נאך קײנטאר ני־םט אויםגעדעדט װי עפ דאדף צו ז״ן, װי טירעדט זיך או־ס טיט א טאן... און אין דער טינוט האט ער א־ר אויסנעזען טאדנע פרעטד, א פרעטדע־ ײד טיט ברודיקע ציצות און הינט־יםע יטטיװר, און טאדנע נאענט — זי האט דאך אים זיבן קינדעד אויםגעטראנן און גײט ע״םט ט־טן אבטן... זי נעדענקט אים דאך װען ע־ האט נאך קײן באדד ני׳םט נעהאט. טיט א װ״ס קראדיק נעזיכט, ראזע ױנגנרעכע באקן און גרײכע פאהרעך איבעד זײ... עם האבן איד טארנע ׳טװערע נעדאנידען אדוטנענוכוע;. די נאבט האט זי געזען יםװער און יםװ־נעד אין חרום. דער יםװער איז געזעםן ב־ים ט־׳ט או־ף ח״טם ארט און ארײנגעקוקט אין א ספד, אז זי איז פאדביינענאננען, האט ער או־פנעהױבן דעם קאפ און נע- קוקט אויף א־ר םיט ריבע און נעטדײ׳םאפט, װי נאר דער ׳םװעד האט נעקענט קוקן... עם דאכט זיך איד, אז ער א־ז נעװען אוטעטיק, די ׳םט־ר האט זיך דער ׳םפעטיקער הערבסט אויף םערד און װארד אננערוקט א גרו־ער, א במודנער, מי אן אננעברונזטער אנזאנער פארן ־אננן און ׳םװערן װ־נטער, װאפ דארף ער׳טט קומען, װײט ארום, ־ויפיר דאס אוינ קען פארכאפ;, זענען טויט-נאקעטע פערדעד נע- ־ענן, ׳םװארצע און טונקר־נדוי פאדװיאנעט נראז, װאדצרען פ-־־ז ־בואת-׳םטרוי, װאם האבן זיך צו דער ערד געצו־נן און אננעהו־בן פ־ירן. װו ני־םט װו האט נאך פון נעבר אדויסנעבר״כט א סט״נר ד־י, א סקירטע גוט-אײננעדעקטע תבואה, װאס זענען װי פארנעםענע א־יפן פערד נעװען צעװארםן און נעװארט ביז עם װעט זיך ׳טטערן א װינטער-װענ... דעד נעברדיקעד ט־וי, װאס האט זיך װי א זירבעדנעד ׳םטויב פון זון-אויפנאננ ביז זון-אויפנאנג א־ן דער רופט נעטראגן און ז־ נעדיכט נעכואכט, איז װי אויף א הארטן ׳ם־טיין נעפארן. ק״נעם האט עם נייטט רערפרי־טט און ני׳םט אננעטרונקען... א פאר פרייט-צעאקערטע פערד-פאםן האבן רעם פדייםן זוימען פ־ן קא־ן און װינטער־װײץ אין זיך נעיטפירט... און װי ברוט־ױננ- פ־ו־ען, װאם קענען זיך קוים אפנעבן רעבנונג פ־ן דעם, װאם איז נעיטען.., צװי׳טן א סך נים־ם זקנות עקרות און נײטט פארגינערקעם, דאבן זײ דאם גרויםע נריק טיף אין זיך באהארט;, און גאר א־ן דעד יטטיר מיט ז־ך ארײן נע־טװ־נ;. די ׳םטיקלעך זענען יםוין נע־םטאנען א־ן ׳ם־טאר טיף אין א בא״ג אונטערגעבעטע ׳טטרוי, ראנגזאם און אײנטאניק נעקײט די ״מי־טינקע״, נעק״ט און איבערנעקײט און זיך צוגעחעדט צום זימזען פין ־ענערע אין דרו־ם;, װאם האט פונקט װ־ זײער מערה-נרה זײן, פו־ר און אי־נטאנ־ק, אננעפויקט אין ראך, און פון ראך אויף דעד ע־ד... אדו־סנ״ענדיק צום ברונעם, האט מען זיך נעפוירמ, זיך נע- ־יבן אײנע אין דער אנדערער, און אײנע דער אנדערער פאריםטערט ־עם װעג, ז־ך צונויפנעקארט׳םעט און באהארטן דעם עק אונטער ז־ך פערר זענען בײז נעװען, און װערנדיק אײנער פארן אנדע־ן אד״נ׳טטעקן דעם קאפ אין קאריטע, האט מען פארר״גט די אויערן א־ן זיך נעביםן, זיך נעיםראנן זײטיק מיט א הינטעריטטן פוס ־און ׳םראננדיק געקװ־ט׳טעט. טור־טור־רורו, האט זיך דאם רוי׳םן פון דער דרעים-מאיםין נויט א פרײרעכעד זאטקײמ נעטראגן װײט ארום דער פערמע. טור-טור. רו-רו. דער ׳םײע־ איז ביז די קראקװעם פאררײנט, א־ן אין דרויםן זענען אויםגע׳םטערט םקירטעם ביזן פסח צום דרעיםן. טו. רו-רו. מיהאט קארן צו נוטע פרײזן פארקויפט, דער פריצטע די ״־אטע״ א״ננעצאאט און אויף נײע דרײ יאר א קאנטדאקט נעשדיבן, טור-רוהו טור-רורו... און װי נח פארן מבור, אזוי האט מען זיך אין דער פערמע נעריכמ אייפן בײזן גאםט, אויפן װינטער, מיהאט אויף ד־ בו־דעמפ ׳םטי־וי אננעטראנן, די פענםטעד איבעדנעקיטעװעט און מיט נײע ׳םטרויענע ראדנדרעך באיםראנן. און ראננ אין די אװנטן האבן זיך די יםותפים נעעצהט, װי ם״זאר באנענענען דעם װינטער, — װעאכע פערד זענען נישט װערט ־עם װינטעדנע־ם, װענן א װארעם אדט פאד די קעאבער, װי בעםער אײנדעקן די נריבער קארטאפל עם זאר זיך ני׳םט ארײנכאפן דער פ־אסט. איפ׳םע האט זיך אפנענארט מיטן ח׳םבו;, די ױם-טובים זענען ״םוין אריבער, און זי דרײט זיך נאך ארום מיטן ׳םפיציקן כו־ך מיט נעשײארענע פיפ, ברייטע ברויע אדערן דורכן פניפ, מ־ט ברייכע, אננע׳םװארענע ריפן און קורצן אטעם. און עם דאכט ז־ך איך אז עס װעט נאד קײן סוף נייםט נעמען. די ימים-ניראים א־ז בײ זײ אין ׳ם־טוב נעװען דער מנין. און װען די ײײבער פון די ארומיקע דערפער זענען זיך צוזאמענגעקומען בי■ זײ אין ארקער צום דאװנען, האט זי זיך קײן ארט ני׳םט געפונען. *) פון כוך ״װען םאג נןאיגיים״, ײאם דערש״נט אינגיכן אין קיעצקין־פארדאזנ