Literarishe bleter · 1930-09-12 · 37 (12.9.1930) · p. Seite 697

;״3 697?יסעדזודי׳עע??1902 {01. 37;332) * םעק ״מפיגי־השכלח״ אין ײילנע. ײעלבע לעזער און ביכער זי באזיגש און רי אסט״לונגען און שרײבער, ײ>)ס װערן געל״ענם. דז)ם איז, — אויסער אן אין םאר זיך, — אויך טיפיש פאר דער א״גנזןרטיק״מ און כאראקטעריםטית פון דער •כטזןט ווילנע. א;ןאראסאלן בילד פון דער גארער יידיש־שאפונג און יידי׳טן לעזער אין פוילן ײאלט מען געקאנב שאפן, ײען אלע יידישע ביבליאטעזן אין *וילן וואלטן םארעפנטלעכט כאטשבי מיט אזוינע ידיעות ווי די אויבן־ געביאנםע, — וועגן ז״ער אריעט. די אינפארמאגיעס וואלטן שפעטער־ גו פאיאלגעמיינערט געײאין — און עס זואלט זיך געלאזט ענטפעין אויף דער פראגע: א) *י געפינט זיך אויןז איין■ פלאך דער ייד־לעזער מיט דעם ״דיש־לעזער? ב) װעלכע שרײבער, דיכטער װערן היינט *ו טאג געל״ענט ןדער נישט געל״ענט? און גי מערקן זיך בכלל נ ייע שטריכן, טענדענגו אאז״יו אדג״ל. נאך א״נס. אין דער ביבליאטעק ״םםיגי־השבלה״ זענען סאראן עיןזעמפלארן אין יידיש, װעלכע זענען שוין גען יןןר נישט אדויסגערופן געווןרן, וו*ןס ווערן אין דער ביבליאטעק נישט געברויכם. גב״ש פון שלוס־עליכם זענען דא פאראן 440 ביכערן פון שלוס אש — 324; סענדעלע — 163; י. ל. #רץ — 126; אברהם רייזעו — 67 ביבער. שיכםן שטויב זאמלען זיך אויף די אוםנויטיקע ביכעד, עס װערם א באלאסם פאר דער ביבליאטעק. אין דער זעלבער ג״ט זענען םאדאן בי־ גליאםעקן, — אדער לחלוטין נישטא קיין ביבליאטעקן, — אין םארװאו־ פענע ײינקלען און העקן פון דער פראװינץ, װו מען װאלט זיך געײונשן כאטשבי אפגענוגטע ביבער. וו״ל קיין נייע איז םען נישט בכח יו קויפן. דאקעגן־זשע ביכער פון א פריערדיקער אויסגאבע, גענוגטע — ײאלםן די פראװינווער יא געװעזן ביכולת אםגוזובן דערויןי געלט און זיי קויפן. םען ײאלם זיך באדארפם פאראינטעיעםירן םיט דעם ענין און טאן װאם עם איז םעגלעך: דאס ערשטע — א ראגיאנעלער דובלעטן־לאגער און אויםטויש אוי.ף גל״כװערטיקע כיכער — דאס איז אן ענין, מיט װעלכן םען מוז זיך עוםק זיין. גװיימנם: גרינדן װאנדערנדיקע באײעגלעבע בי־ בליאטעקן פאר געגנטן, וואס פילן א ביבער־הונגער. דאס איז זייער גוועק־ םעםיק און נויטווענדיק. בדרך־כלל קאנען די ביבליאטעקן זיין א דעגידירנדיקער פאקםאי־ נ״ פיל דעדש״נונגען אינם ״דיש־ליטערארישן לעבן. — אלס א וויכ־ טיקער קאנסומענט פונם יידישן בוך האט זי אין איר האנט די םענלעכקייט גו דיקטירן. זי קאן באיקאטירן געײיסע א־מגעװונשענע ביבעד, באשםיםםע איבערזעגע־, וואס פאראומווירדיקן די ״דישע ש*ראך. זי קאן, זאגאד, אויסאיבן א דרוק און רעגול״־ן פרייזן אאז״ײ און דג״ל. א םך א סך דרינגנדיקע ארבעט שט״ט פאר דער ״דישער בינליא־ טעקא-שאפט אין פוילן. מען טא־ אבער נישט װאיטן אויף װײטע ג״םן. נא־ תיכיז־ומיד גוטיעטן גו לעבעדיקער ארבעמ גו הויבן דעם ניווא פון דער יידישער בינליאטעק. װי אםט געצײענט געװארן טאבעצע זיבן: 1929 פון 1־טן סענרואר 1916 ניזן 1־םן ױלי 1916 •מיגער 204 426 מאד םענדעלע ^מונר־םסריס 581 710 שלוס־עליכס 231 272 י. ל. *־ץ 634 277 שלום אש 54 106 יוכרחם ריױען עם איז געפאלן דער אינםערעם גו די עלטערע יידישע שריפטשטע־ לער, מחםת אין םשך פון די לעגםע יארן זענען גוגעקומען א ריי נייע שריפטשטעלער. טאבעלע זיפן אי; װי אפט נעחיענט געװאח אי| 1929 יאר שרייבער ארויםגעבונגען שרייבער ♦ןרויסנעבונגען פאעויע: #ריגיענעלע בעלמעריםמיה' 79 מ. קולנאק 468 ז סעג*למװיבמי 63 ח. ליױויק 352 י. 30 8. מארקיש 266 ר. בערגעלםןןן 16 ל. קײיםקא 148 13 ל. ניידום 124 ש. חאראנםשיק 12 ד. א״נהארן 87 ה. ד. נאםבערג קריטיק און ליםדגעשיכטע 68 8. חירשב״ן 39 ש. ניגער איבערזעעםע בעלטעםריסםיע 19 כעל־םםשבוח 464 א. סינקלער 19 ד״ר מ. ײיינרייר 669 ראמען ראלאן 14 נ. ם״זיל 447 מאקסים גארקי 106 ש. דובנאײ רעמארק—״אוימן מערב־ 39 ד״ר ח. זשיםלאווםקי 182 סראנם קיין גייעם״ 27 ם אלגין 121 גלאדקאװ—״עעמענם״ אגניעװ— 60 ״קאסטיא ריאבגעװ" אנאליזירן. פיל גו קאםענטירן און די לעגטע םאבעלע לאזט זיך םים ײעמען קודם כל: די ״דישע מחבדים האבן איגט שטארקע קאנקורענטן, אקעגן א. סינקלער, ם. גארקי, ראםען ראלאן זיי קענען זיך נישם פארמעםםן א. אנד. אין יידיש — זענען די אריגיגעל־יידישע שר״נער הינטערשטעליק. די אויבן־געבראכטע גיפערן ײייזן די דינאמיק פון דער ביבליא־ װ ע ג ז ז י ן ג ד ן מ ן ן י) / 5ןויז מ א ד ה ש א ג א ל ט־ר װעלן אויםמ״ד; די אזוי־נערוםענע נײםט-אריסטאקראט;, ײעלכע דעסשיינע; פאר אונז בכ־זן פארנעפלטע, ל׳טם םנאביזט, אדער װייצ םיפעלט זיי, פעוט, דער חו׳ט פאר קיארקייט. ני׳םט װיסנדיק אםילו, צו איז דעד טאלער ט?>'ק יטאגאל אויך אנגעשטעקט מיטן דערכואנטן אוםרי, האב איך דאך נעװאלט טיט אים זיך זען דעם עחטט;, צוליב א םך טעמיס. עד׳צטנם, ׳םטאמט ער פון םאצק. ער איז געבוירן ביי א יידי־ ׳בער ארבעטם־פאמיציע אין יאר 1887 אי; װיטעבםק. זיין ױננט חאט ע' פארבראכט אין יידי׳םן נעטא. ער׳פט א'! 1910 צאזט עד זיך אװעק קיין פאריז און פארזוכט דארט דעם דצות, צונצייך םיט אנדערע באװוםטע קינםטצער חוצדעם האצט ער א״ך די צוטריטצעכקייט פון די באמת־ קינםטצערישע עמאציעם פארן פאצק פאר איינער פון די בדענענ־ ריקםטע פראנן. ער איז דאך א דעמאקראט. זייענדיק קונםט-דירעקטאר אין סאװעט־ריםצאנד האט ער זיך פארנומען מיט ארנאניזירן םאצקם־ מוזייען און קונםט־װאחטטאטן. נעװיינצעכע םאטראםן־ױננען םצענן ם־קען נישט צײקענען, אז ביי די צינקע קינםטצער און ׳םריי־ בער, װעצכע באפרידיקן זיך ני׳שט טיט דער בורז׳עואזער פארמוצ פון ״קונםט צ׳פם קונםט״, מערקט זיך זינט.עטצעכע יאר א נעװיםער אוםרו. דער דאויקער אומרו איז א פועצ־ױצא דערםו;, װאם די אויםדרוקם-םארמען בײ די אװאנגארד־קינםטצער זענען ני׳עט פאפו־ צער און זענען צוטריטצעך נאר פאר יחידים, װעצכע האבן זיך נע־ קענט דערצויבן א ספעציעצע אויסביצדוננ אויפן נעביט פון קינםט. די מאצער און ׳ערײבער צאזן איבער פאר איעצכע וױ מארים דעקאברא ןדער פאפוצערםטער שונד־שרײבער פון פראנקרײך — ז־ ק.) די זארג צו װײצן דאם םאצק. דערפאר האבן מיר אײננעפונען, אז םיװעט זײן אינטערעםאנט צו באזוכן א״ניקע פון די אװאננארד־קינםטצער, בכדי אריינברעננען מער ציכט אין דער דעבאטע ארום זײער אוםרו. איך שטר״ך אונטעח *) א. פרעוואן איז א כאקאנסער פראנגויזישער קריםיקער. לעגטנס האט ער געסאכט א באזוך נ״ ם. שאגאל און געהאט םים איס א שםועס.