Literarishe bleter · 1930-09-12 · 37 (12.9.1930) · p. Seite 695

/ײס 695 7יםער^ר'^ע בזעססר 12ם. 57 (332) * אםעק־פדאגט מיט א דר״ *ענדליק יןןר *וריק האט מען גע׳5דיבן,6) אז די כאראקטעריס־ טיע פון דעם ״דישן לעזער איז נוןך לחלוםין נייטט אויםנעפזןרשם, םיאיז לעת־עתה א םןרקע בתולה — אזוי אויך איזוט. אין דער א״נענער *״ט איז אנטװיקלט אין ראטן־רךםלאנד א פיבער־ האסמע אטעם־פארכאאנדיקע ביבליאטעק־ארבעט, עם הערט אר״נגעפרזןנן חיות און באגייםטערונג אינם אלנעםיינעם ביבליןןטערךײעזן און אויך אין דעם יידי׳םן. דורך אלע װענן און מיטלען גרייכט דא־ט דזןם בוך ונום לעזער. און וויןם איז ביי אונז, אין פוילן? ב״ די ביבליןןטעעארן חער׳טט אן אוטצוטרוי צום ביבליאטעך־ זוענטער, אבער דערךאגענדי' די םיבה, מחפת דארט זענען פא־ט־אטן מעננדטן, װעלכע חאבן נזא' זיך אנדע־ע, ״מעו-װינטיקע" ארבעט, ײי בי־ בליאטעקע־״ — דארפן די כיבלייןטעקאדן אליין זעען זנו טון, װיןם נאר עם ליגמ אין ז״ער האנט. — דער יידי׳םער בינליאטעקאר אין פוילן מוז זיך אקטיװיזירן איבער די קעם פון די פירער פון ביבליאטעקן־צענטער. עי םוז ארוים פון ז״נע באהאלטענע ה״לן, זיך אפנעכן דער דעבעדיקער ארבעט — און זיך ׳גטעלן אין פראנט. 2. עם איז פאדאן א תהום מיט ארבעס, װאם איטלעכע ביבליאטעק קאן כאארבעטן באזונדער פאר זיך דערנאכדעם העלן די רעזרלטאטן פאיאלגע־ סיינערם װערן. אין ידער ערטזטער ריי — םטאטיםטיק. די נוצלעכק״ט פון םטאטיםטי׳טע באא־כעטונגען זענען באקאנט. די אויםפירונגען זענען די איבעדצײגנדיקםטע — און עם לאזט זיך פון דאנען אאלעדנען ז״ער פיל. פון די ביבליאםעקארי׳טע ציפערן קאן מען דרינגען *אר זיך גופא, און אויך פאר דער גאנצער ״די׳םער ליםעראטור. די בי- בליאטעק איז דער ײיבםיקםטער קאנםיםענט פונם יידי׳טן בוך זיי זענען דעד הויפם־גרונט, אוזןי וועמען עם שטיצט זיך ז״ן פארשסי־״טונג. זי איז, מהאי־טעמא, דער באדן פאר דער אנטװיקלונג פון דער ״די׳םער ליטערא־ טור. ככן האט נישט די לעצטע קײן פערםפעקטױו און ק״ן באדן אן דער כיכליאטעק.-םאר םען זיך דערום, נישט פארלאזן אויף טראף־ה׳טערות און םהם־טײנונגען, נ״עדט חערן, װאכ עס זאגן טרוקענע ביבליאטעק־ציסערן. אין 1922 יאר האט די צישייא אונטערגענ־םען אן אויספאר׳צונג פון יידישן ביבליאטעק־װעזן אין דער פוילישער רעפובליק. דאס איז גע־ ײעזן אן אנחויב פון א כרייםערער ארבעם אויפן אויםערשול־געביט. עם זענען אויסגעזאמלט געװארן, דענםטםאל, ידיעות, — זייער מאגערע, — וועגן 188 ביבליאםעקן טיט בסך־תכל 23.312 לעזער און 147.177 ביבער ארום און ארום.7) אבער װאס פא־ א כאטרעף האבן 138 ביבליאטעקן, ײען אין פוילן צ״לט ויך א צװיי טויזנט ״דישע שטעטלעך) — װי גרוים איז, דעריבער, די *אל פון די יעניקע, האם זענען פא־משפט נישט צו לייענען ק״ן ״דישע ביכער? א קליינע טרייסט איז דאך פאראן: נישט אלע כיכליאטעקן האכן דעםאלט צוגעשיקט אין דע־ *ישייא אינפארמאציעם. צװישן אנד.. די ״מפיצי־השבלהיי־ביבליאטעק אין ײילנע, א״נע פון די כאד״טנדיקםמע בײ בליאטעקן אין פוילן. אלם ערשטער אדויספאי פון א בר״טערער באקאנטםאכונג דער גע־ יעדשאפםלעבק״ט םיט באװנדערע ײדישע ביבליאטעקן און דורבדעם טיט• אלגעמ״נעם ״דישן ביבליאטעק־װעזן אין פוילן, — אלס התחלה ווערט גענומען די ביבליאטעק ״מפיצי־השכלה״ אין װילנע. — זאלן אנדערע נאכםון דעם ביישפיל און אויך זיי זאלן מיטטיילן װעגן זייערע ביבליא־ טעקן. די ביבליאטעק ״מפיצי־השכלה״ אין ווילנע איז געגרינדעט געײארן אין יולי 1910 יאר. גראד געפאדט איצט דער 20־יאדיקער יוביליי פון איר גרינדונג. — די ״מפיצי־השכלה״־ביבליאטעק איז די צוטרימלעכסטע 6) צו דער כאראקטע־יסטיק פונם ייך־לעזער — ״װאסכאד״, 1903, ני 6. — מ. ווייםנערג וויל האבן, — אין די ״ליטערארישע בלעםער״ 1926, ני 117, — אז דער שרייבער סון דער אפהאגדלונג אין ״װאסבאד״ איז נישם ק״ן אנדערער ײי נ. רובאקין, כאטש אוגטעדן ארטיקל איז גע־ חתמעם א שטופער ״טװאידי־זנאק״. 7) דוד םייער — יידישע ביבליאםעקן אין פוילן. — ״ביכער־ װעלט״, ײאדשע, 1922, ני 4—6, ז׳ 474. א. 3 ע ק 7 ע ר / 77י?נע א 1 י ם ז 3 י 2 ד י וויפל אסט״לן און אסצװ״גונגען זענען פאראן אין דער קולםור־ ארבעם, וויפל םעטאדן און װעגן װערן געברויכט, בכדי אר״נצוברענגען וויםן און קולטור *װישן די םאםן. אלע םיטלען, װאם פירן *ום הדיפם־ *וועק װערט געשאנקען *״ט און פארשטענדעניש, מען באציס זיך *ו דעם םים דער געהעריקער ערנםםקײט. א״ן געבים, סון *ווישן דער קולטור־ארבעט אין פוילן, איז פאר־ װארלאזט — דער ביבליאםעק־געביט. די צאל ארמיקלען, װאם זעגען געװעזן געדרוקט וועגן ביבליאטעק־ארבעט אין גאר דער ״דישער פרעםע פאד די לעצטע *ען יאר אין פוילן — קאן טען אנציילן אויף די פינגער. עם װערט פירוש איגנארירט דאפ ביבליאטעק־װעזן. ק״נער צווייפדט נישט אין דער וויכטיקער ראלע, וואס עם שפילט אין דער געזעלשאפט — די ביבליאטעק. װאס פאר א ווערט האט די שול־ כילד־נג און אויםערשול־בילדונג — אן דעם בוך דער מאםן־לעזער הא־ דעװעם זיך ג״סטיק אויפן בוך דאם בוך איז דאם זיכערע געווער *ו זעדבםט־בילדונג און זעלבסט־אנטװיקלונג; א באגל״טערין אין קאםף און רו. דער קנאפער אינטערעם צו דעם ״דישן ביבליאטעק־ײעזן איז שוין א לאנגאניקער. ז. פלאטקען שר״בט:1) ״שוין *ום צײייםן םאל, אז אין טאג־ארדענונג פון די באראט־נגען פון דער חברה ״מפיצי־השבלה״ װערט געשטעלט, אלם באזונדערער פונקט, די ביבדיאטעק־פראגע. און א מאדנע זאך ווי נאר מידערג״ט *ו די, אםת, ״נישט־פרינציסיעלע״, נאר נישט־וו״ניקער װיכטיקע ביבליאטעק־פראגן, אזוי פאלט גלייך דער אינטערעם צו דעי בא־אםונג, אזו• חויבן זיך אן די דעלעגאטן פונאנדערגיין״. די יידישע ביבליאטעקעריי פאדשפר״ט זיך דער אויפײוקם ג״ט םיט גרויסע טריט, וואם עס דערווייזם צום בעםטן די קולטורעלע דער־ װאכונג פון די ברייטע פאלקם־קיבוצים. א פאר ציפערן העלן *ום בעםטן דאם באשטעטיקן. א. איזראיליטין האט אויפן יסוד פון מאטעריאלן אויפגעצ״למ אין גאנץ פארמלחטהדיקן רוסלאגד 105 יידישע ביבליאםעק;.2) מיט זעקם יאר שפעטער שרייבמ א. קירזשניץ3) ״קיין גענויע ידיעות װעגן דער אלגעמ״נער צאל ״דישע ביגליאטעקן אין רוםלאנד וענען ב״ אונז, פאר־ שט״ם זיך נישטא. נאר לויט מאטעריאלן, וואפ געפינען זיך אין אונזער באזי׳ן, האט זייער צאל אנהויב 1911 דערגרייכט צו 300". וועגן ״דישן ביבליאטעק־װעזן אין פוילן — ווייםן מיר ײייניק און נישט גענוי: נעפלעך אז ״הייגט צו טאג עקםיםמירן אין פוילן א פא־ הונדערט ביבליאטעקן און ביבליאטעקלעך".4) — אין משך ק־ן די לעצטע זעקם יאר זענען באשטיפט צוגעקומען נ״ע ביבליאטעקן. אבער אפגעזען פון זייער פארשפר״טוגג פאר די לעצםע יארן — אין געבליבן די אלטע איגנאראנץ םצד דער געזעלשאםטלעכק״ט לחלוםין אי ניכרע ענדערונגען. אלע געדענקען די נישט־גענוגע ערנסטקיים און צעשויבערטק״ם״ װאס עם האט געהערשט אויפן ערשטן ביבליאטעקן־צויאםענסאר אין װאר־ שע, פםח—1924.—צי האט מען עס געקאנם גל״כן צו דער פאראינםערע־ פירטק״ט, װאט עם הערשט אויןי אגדערע קאנפערענצן? — וע־צדעם: דער צוזאמענפאר האט אויסגעװ״לט א ביבליאטעקן־צענטער — צי איז אטא דער צענטער געװאין דער פירער פון ביבליאטעק־ײעזן אין פוילן? — ניין! אין די ערשטע עטלעבע הדשים נאך דעם ביבדיאםעקן־צװאמענפאר האבן נאך א״ניקע ביבליאםעקארן גע&רוװט קומען מיט טענות, וועקן דעם אוים־ געװ״לםן ביבליאטעקן־*ענטער.5) שפעטעד האט טען אנגעהויבן דערפילן, אז דאס זענען שטימען, וואס רופן אין דער וויםטעניש. איצם — ײעגן לעזער. אינם חינזיכם יון פארשן און אויספארשן דעם ״דיש־לעוער אין פוילן — איז ז״ער װ״ניק אויסנעטון געװאו־ן, 1) ז. פלאםקין — די ביבליאםעקעריי און די ״דישע געזעלשאפמ — ״דער יידישער ביבליאטעקאר״, װילנע — 1914, נ״ר 1, זי 8. 2) א. איזראיליםין — ״יידיש־רוסישע צוטריםלעכע ביבליאםעקן״ — ״װאסכאד״, 1905, םאי־נומעך ז. 127. 8) א. קירזשניץ — די בייבליאםעק־ארבעם ב״ יידן און די אויפ־ גאבן פון ״מפיצי־השכלה״. — ״װעסםניק אפ״ע״ פטיב, — 1912, נ. 11, ז. 6. 4) ״אונזער פאלקס־צ״טונגי, הארשע — 1924, נ. 89. 5) זע ״ליםערארישע בלעםער״, ײארשע, 1926, ני 40, 42 און 47.