Literarishe bleter · 1930-09-05 · 36 (5.9.1930) · p. Seite 687

זײם 657?יסעס/דימע 3?עסעד 012. (/53) 36 #5טיר ז׳מע טרינסעז װײח אין אונזער ירושלים לאםיר ז׳נזע טאנצן אאע ארײןן אס דאם איז די ״זיםע װירקרעכק״ס און די באפ׳!ינ<טע חאוםות״, װאם מען װיא אונטערטראנן דעם ױננן לעזער װענן דער ״זיםער װירקלעכקײט״ האבן אנדערע, א. גויכבערנ אין זײן ״פרי־ טארגן״, צי קאדי םאלאדאװםהי אין אירע װונרערצעכע מע׳טהאעך װענן ״פויער םיט די קארטאםציעם״, װענן ״דעם מאנטצ״ א. א. װ. דערצײלט עפעם אנדעחפ, בײ צעאן עלכעם ״נגעלע רינגעלע פילט זיך רי פ׳נוטות, די קינדישע נאױוקײט אפילו אין דער װירקלעכקײט, .־ואם ער בא׳פרײבט — ה. נאצד װיי! אפנים זײן םער — ער הויבט אן•. ״פויגא• פי, םויגיל פ5י, א־ך נײ רעדצ״אן א םע׳טה, א םע׳נוה םיט פי־פי-םי — םיט א פ־ש א םעשה״, איז ינווין נאר קײן חידוינ) ני׳נוט, װאם אין ח<ום טוט ׳שוין ״א בראזג רעד טאצן םון טעץ(?1), װאם איז צענאננען, װי א דינער װײםער רויףי... עם איז קײן <שון נ־ישט, עם איז נעםאאכהט, צונעטראכט, און עם העלםן נישט די אצע. ״א קו איז געפצוינן אייער דעם ראך און נעאײנט אן אײ״, נייטט דער ״קצונער נאר״, ני׳נוט דער ״או־ער האן און דער קאםער הויז״, נישט רער ״אלר-בית-גימל״, נישט די נאלדענע פאװע און אפ־לו נ־׳עט די װולגארע; ״ט׳שיריק, ביריק, חיריק קאםעץ אאר א — נענדזל, בערל חיריק ביריק איצט שטײ א־ך דא״... עם איז בלו־ז א יטא־, װאם אט ד־ אלע שאלעםויזן באצירן אזעלכע װונדערלעבע, אםת נחתדיקע אילוסטראציעם פון זוני םאוד און יאםל קאטלער, װאם זענען דוקא אזוי תםיםותדיק, םארפאנן אזויפיל םאנטאזיע... םיאיז כאטש נוט, װאם םען קאן זאנן א נוט אדער שלעכט װארט אויה די מתנות, װאם אםעריקע טראגט אונז אלע םאל אונטער אויך רעם דאזיקן נעביט, מתנות פאר אונזער נאכלעםיקײט דא אין פויאן, פאר אונזער פארװארלאזן דאם פרוכטבארםטע און דאנק- בארםטע נעביט... די קינרער-ליטעראטור ביבליאטעמ מארמ יאמאװםקי,, ךךארשע אויסשליסלעכער פאומויױ האאפערארכיװ יביכער׳ —.ס 4.120 א ראםאן פון א הונט —.5 6.50 4.80 5.60 2.25 1.60 א־סטראטי פ. — פעםער אנגעל קירא קיראלינא אוידא (עליזע דע לא ראםען - בארבים א. — די הענקער ״ ישו חגוגרי כלערלײ ״ מלחםה ביעראר ״ און דאם איבעריקע... —.2 בראםקא איבאנעם װ. ־־ דער פרויען־גן־עדן (ראםאן) 8.50 דאדע א. — טארטארען פון טאדאשקאן (דאן קישאט אין םיניאשור) 3.50 זא־טט׳שענקא מ. — נערװעזע םענטשן (הוםארעםקעכ פון ח״נטיקן רוסלאנד) —.4 4.50 3.50 2.50 1.— 2 — 3.60 10.— 11.50 4.25 3.60 1.— 2.— 3.75 7.50 רער ליםעראם ט׳שעננ שענג — ם״ן םוטער לים קלמן — װאלינער שליאבן ליכטשטײן ם. ח. — ױנה בן אטתי הערשעלע — שבת אויפן טראקם םאראן רענע — באטואלא (א ראםאן פון א נעגער) םלאבער נ. — םאלאמבא (ראםאן) מאדאם באװארי (ראםאן) א •שום הארץ (ראמאן) צײטלין אהרן — *רענער קאפלאן פםח — ׳אפאנישע מעשחלעו קו־ילאװ — משלים (פאר שולן) םינבערט 21 — אויפן פאלעםטינער פראנמ פרעװא מ. — טארמאזעל זשאפר (ראטןןן) ביבליאטעקן, בוכהענדלער, נעדעלשאםטן — ראבאט. קאאפ, ״ביכער״, װארשע, נאלעװקי א2 באסרייט די מענטשהײט ״אײנם, צװײ, דרײ — די נעםאר איז םארבײ״, און דאם םאלק ױבלט, סיאיז ששון ושםחה, דער םלך, רער נוטער טלך, װארים םון שלעכטן איז דאס םאלק פטור נעײארן, אים םארטריבן העט הינטערן שטאט, װו ער האט דעם צוטריט צום םאלאץ םארכישוםט מיט א שטאלערנער שפינײעבם, דיק װי שטריק, — װיל געבן רעם ײננעלע זײן טאכטער םאר א װײב, אלץ ײי אין אלע נוטע םעשהלעך, נאר עס שװעבט איבער דעם אלעמען א חן, א םפעציעלער ײדישלעכער חן, אםילו די באריםטע ״זיבן מײלן שטיװל״, זענען דא נישט םער, ײי קלײנע קינדישע שטױועלעך דאם ײננעלע זאל נישט םיד װערן נײענדיק אין ז״ן װיכטיקער שליחות דאם םאלק צו באםר״ען פון דעם שלעכטן מלך. אלץ איז אזוי באחנט, נוטהארציק, אז טיקאן םוחל זײן םיל זאכן. קינדער האבן עם ליב. לעאן עלבע, װי ער דערצײלט זײן ביאגראױ, האט ליב נעהאט קינדער, זײן לײב און לעבן אפנענעבן םאר דער קינדער-שול אין אמעריקע און אויך אט די םעשה זײנע װעגן ״ייננעלע מיטן ריננעלע״ האט ער שטארק ליב נעהאט. און דער םארלאנ ״סתנות״, ײאם האט שוין נישט אײן שײנע ״םתנה״ צונעטראנן דעם ײדישן קינד האט דאם םאל נישט נעקארנט און באצירט דאם ״ײנגעלע מיטן ר־ננעלע״ מיט שײנע אילוםטראציעס פון דעם קינםטלער נודלםאן. די םענטיםענטאלע ראמאנטיק און די קינדער-ביכער, װאם דערשײנען אין דער טרוקענער, פארביזנעםט־ער אםעיײקע, אין דער שטאט םון אײזן און בעטאן, םון גינאנטישע װאלקנקראצער, א־ז זײער א װיכטיקע דערשײנוננ, װארים, לעאן עלבעס ײנגעלע ריננעלע איז נישט קײן אויםנאם, עם װײזט אוים, אז עם איז םאדאן א בא- דערםעניש אין אזא מין לײען-שטאך, און אםשר שטעקט אין דעם א כװנה, די אלטע נוטע כװנח אויםכאװען און באקאנט םאכן דאם קינד דוקא מיט אט אזא ליטעראמור, םיט םפעציםישע פעשתלעך... אויך דעם געדאנק קאן ארױםםיוץ דאם צװײטע קינדער-בוך, װאם איז דערשינען הײ-יאר אין פארלאנ ״אונזער בוך״ אין נױ-־ארק. דאם בוך ״טעשהלעך״ םון ה. גאלד. דא האבן מיר שוין נישט אײן םעשה, נאר א םך מעשהפ, לידעלעך, רעטענישן קאלמבירן א. א. װ. מיר האבן דא די דר״ שװעסטער, כישוןז, דעם קלונן נאר, די םײנל פון װאלד, װאס רעדן, װי מענטשן א. א. ײ. סיר האבן דא די שטאט צםת, ירושלים, דעם טײך חרקל, דעם לװיתן, אליהו הנביא, שלמה הםלך, םיש אויך שכת, דעם רב םיט דער רביצן, און אםילו דער זכר אמעריקע — דער אינדיאנער םירט דאם ײננעלע צום באת םיני, צום חדקל, צו די רויטע ײדעלעך און דאם ײננעלע, װאם םארברעננט די ערשטע נאכט אין אםעריקע, שעפטשעט: בשבתך, בביתך ובלכתך בררך״... װארים: האראטיח — האראםיחו — װואהין םארט איר? צי די ײח; זײ זיצן אין די הײלן און טוען מעשהס דערצ״לן און זענען שטענדיק צוםרידן... איר ײײםט םארװאם, װײל ה נאלד האט או־ך צוטון םיט דער ״זיסער װירקלעכק״ט, װאם רעדט מיט א צערטלעך קול״, און דערי- כער איז שוין אםילו דאם ארימע שוםטער-״ננל אויך צוםרידן און זיננט: גיכער. לעכער לעזלט. ניך װערן שיך. באלד װערט הײם א םײער. םאםע םלאקערט שוין װארים — באקט אין קיך. ער קוטמ. א ברויט א נײער. אדער: םיר ײדן, םיר זענען צוםרידןן םיר זענען נעווען שוין א װעלטן גענונ שוין נעקאכט און נעזידןן אין םרעמדן אין װײטן נעצעלטן װאם טוינן זײ דארט, די גליקן, זיך דריקן און שטיקן אין רײכקײט, מיט א םך נעלט. בעםער דער טערק םיט די םײערװערק אויח די ליכטיקע בערנ ארום שטילן געצעלט לח״םן לחײםן