Literarishe bleter · 1930-09-05 · 36 (5.9.1930) · p. Seite 688

4?"90ר?ר'ש9 180893?36.01 (331) דיג 685 ¥ פוזװאד צו וואד סעאסער א1ן קתסס ןןןן דער טעאטער־םעזאן אין מארשע שטעלי- זיך דעחו״ל אין ״נאװאשעי"־םעאטער. שײן דר״ ײןזכן, וזי עס גייען עיבעדהאםםע *וגדיי- טונגען און ערנםםע ■חןבעס *ון שלום־עליכםכ ״200.000". עם װעם ז״ן דער ארםיםםישעד או; רעזשיםערישער דעביוט אין ווארשע פון םנחב רובין, וו*ס ועןט די זעלנע פיעםע פאראיארן אויפגעפירט אין ריגער ״דישן םעאפער און דערנאך אין לעטלענדיען םלובה־טעאסער. אין דער פיעםע שפילן ספעזויעל־אנגאזשירםע אח טיםםן, עם זענען געםאכם ספעייעלע דעעארא־ *יעם און סיקוסם אדיך * םוזיקאלישע אילוםם־ רירונג פון * גרעםערן זןרקעםםער. ווי די נא־ ענטע םעאטער־סענםשן פארזיכערן, וועם די פיע־ םע ז״ן א ״שלאגער״. — אין די איבעריקע דר״ ״דישע טעאטערן אין ווארשע קען םען נא־ אלץ נישם אראפנעםען פון אפיש די פריערריקע פיעםעם, וואם גייען ביי אויםסארקויפםע ח״זער. ןןןן אין דער ווארשעײער ״דישער פרעםע וע־ נען אפגעדרוקט׳ אדםיקלען וועגן דער נײער ״גולם״־אויפפירונג ב״ די ״װילנער׳' אין לאדז ןןןן די םרופע פון ניו־יארקער ק־נסט־םעאםער מעם חיי־יאר פםתפא שפילן אין פילאדעלפיע, די גאנודע םרופע םיט איר ר״בן רעפערטואר. מארים שווארץ, וו• באקאנם, געפינם זיך אי*ט אין בוענאם־איירעס. און םעגלעך, אז ער ײעט קומעז ק״ן פוילן, ק״ן מארשע אוין• גאסט־ שפילן. שו טארק שוו״ד הוןט גענוםען א םעאטער אין בראנקס, ומ עד װעט היי־יאר ארגאניזירן א קינםטלערישע טרופע פון געקליבענע ארםיםםן. עד האם בדעה אויפזדופירן ערשםקלאסיקע ליםע־ רארישע דראםעם און קאםעדיעם, גמישן אנדערע פון .ידדזש איניעל, ב. שאד, עלסער רייז, ה. ליױויק א א. דער טעאטער האט א 300 פלעךער, עם האם א פיינע םראדיייע, דא האט רודאלן׳ שילדקרוים געשפילט ״בראנקם עקספרעם״, דא איד אויפגעפירם געמארן אנסקיס ״טאג און נאכפ״ (ביי דער אנפירונג פון פינםקי, הירש־ ב״ו, ל״װיק). אין דעם פארגאנגענעס סעזאן האבן די ״מילנער״ געשפילט עםלעכע חדשים גאפעספעלדס ״פרנםח״. ןןןן סיאיז פארעפנםלעבם ז״ער א שארפער אנ־ גריך פון יאנאס םורקאמ קעגן דער אנפירונג פונם ״דישן ארםיסםן־פאריין אין פ־ילן. ״אונ־ זעד פאר״ן—שרייבט ער — דארן• מערן אנגע־ פירם פון ערלעכע, בארופעגע דעדזװ חבדים־ ארטיסםן, אן הילן• פון ״דיקםאטארם״ און ״ומנק פון אויבן״. עם מוז איינםאל פאר אלעמאל גע־ מאכט ווערן א םדץ *ו דער *עשטערערישער פא־ ליטיק אינס אדטיםםן־פאר״ן... אויב מען וויל אויםם״דן א קאמאסטראפע, םוז תיכף זפנויפ־ גערופן מערן א *וזאםענפאר פון אלע י־דישע ארםיםםן אין פוילן, וואם זאל באשליםן די רע־ ארגאניזאביע פונם ״דישן אדםיסטן־פאר״ן און קלויבן א פאדװאלטונג, װעלכע זאל בכח ז״ן *ו פארבעםערן דעם ם*ב פונם יידישן םעאםעי און ממילא אדיך פונם ״דישן אקםיאר״. װןן מערא קאנעװםקא און פויל ברייטםאן םךע9ן אויף אי*ם אין לאדז. ר ע ד. 3 ח ס ן ג״ןין געפלאנם ״דישע אלםאנאכן אין פויליש, פון אן ערך 15 דרוקבוינן יעדערער, װאם מעלן אנםהאלםן איבערזעבונגען פון דער מאדערנער יידישער און העברעישער ליטעראטור. אין דו אלםאנאכן װעלן אויך אריינקומען קריםישע איבעםן ודעגן דער יידישער און העברעישער לי־ םע־אטור. דער ערשטער אלםאנאך מעט דערשיי־ :ען אנהויב ווינםער. ןןןן א״נער פון די פאפולערםטע קולםוחאנ־ שםאלטן אין ליטע איז דער ביבער־לאגער ב״ דעד געזעלשאפם ״ליבהאבער פון וויםן״. דער ביכער־לאגער, װי א געזעלשאפםלעכער אנשםאלם, מים זיך *ו פארשפר״םן און פארביליקן דעם יידישן בוך. דער *יל פון דעם ביכער־לאגער איז: באזארגן מיט גוםע ביבער די ״דישע ביב־ ליאטעקן. בכרי *ו דערנרייבן דעם *יל, גים דער ביכעחלאגער די ביבליאטעקן גרויםע קדע־ דיםן. דער ביבעו־לאגער איז פארבונדן םים אלע ײדישע פארלאגן פון דער גארער ײעלט. פון יעדן ניי־דערשינענעם בוך קריגם דער ביבער־ לאגער א פראבע־עקזעכ*לאר. איז דער בוך א גוטער, שר״בט םען אויס א גרויסע *אל עקז. װען נישט, בלייבט דער א״נ*יקער עקזעמפלאר אין דער ביבליאםעק. דער ביכער־לאגער פאו- שפ־״ם אויך די אויםגאבעם פון ײדישן וויסנ־ שאפםלעכן אינםםיםום. בכדי *ו טראפאגאנדירן דעם גוםן יידישן בוך, האט די ל״טונג פון ביכער־לאגער בדעה אינגיכן א״נזװארדנען א ביכער־אויסשטעלונג. ןןןן די ידיעה. אז רער קלעגקין־פארלאג איז *וגעטיאטן ארוים*וגעבן שעקםפירם ווערק אין ״דיש. איז אויפגענוםען רורך די פריינם פון יידישן ווארט םים גרויס באפרידיקונג. פון א דיי שריפםשםעלעי און לעזער חאבן םיר בא־ קוםען דאנק־בריוו. — די ערשסע ביכער, װי םיר האבן שוין געםאלדן, וועלן דערשיינען אנ־ חויב :״־יאר. — קלענערע אין ארעםערע ליםע־ ־אםורן פון דער יידישער האבן שוין שעקםפירס װערק איבעיגעזעגט און ארויסגעגעבן. נאר אין יידיש זענען בלויז דערשינען א 2—3 פיעםעם פון שעקטפירן, מאס זענען אבער שוין לאנג אין פארקויף נישטא. דאם באשווערט אויך דאס אויםפירן שעקםפירן אויף דער יירישער בינע. ןןןן אין פארלאנ ש. גאלדפארב דעדש״נען די טעג: וויקטאר םארגעריט — קרבנוח *ון ליבע, אויפטאן םינקלער—קוכסם און געליס, פ. ראסא־ נאוו—דריי פאי זיידענע זאקן, וויקםאר םארגע־ ריט—דאם געזאנג פון פאםםוך (דריטער און לעיםער באנד פון דער טרילאגיע ״ריין קעדאעי געחעהם דיד״ און ״םענטש־בהםה״), אייםםאר סינקלער—די גאלדענע ק״ם, עםיל לודװיק— דער מענטשן־ױן (קריםםוס), האנם סאכאטשא־ װעד—נאך םלחמה־םענםשן, א מאנאגראפיע אי־ בער ראבינדראנאט טאגאר, און דאם באריםטע מלחסה־בוך ״*עבראכענע *למים״. ןןוו אין פאחלאג ב. קלעגקין דערש״נט אינניכן א באנד זכרונות פון דר. גדשון לעװין פון דער צײט פון דער רוםיש־יאפאנישער קדיג א. נ. ״איבערלעבענישן״. דר. ג. לעווין איז באקאנט מיט זיינע ביכער ״אין די אמאליקע גוםע *״םן״ (פון דער *יים פון דער כאלערע אין יאר 1892—1893), פון דער װעלט־םלחמה אין 1914—1917, אןן אויך םיט ז״ן בוך זכרונות װעגן י. ל. פרץ.?יעעדז?ס?ד ק??ס?ד ןןןן דער *. ק. פון דער קאםוניסםישער פארמ״ אין אוקראינע חאם פארעסנטלעכט א באשל־ס איבער דעם באריכם פון דער רעדאק*יע ״שטערן״ (בארקאװ) און װעגן דעם צושםאנד פון דער ״ד״צער ליםעדאטור און פארלאגפ־ארבעט אין אוקראינע. *ווישן אנדערן ײערט געזאגם װעגן דער פארלאג־ארבעם: ״דאם ארויםגעבן יידישע ליטעראטור אין אוקראינע האט זיך פאר די לעצםע יארן אויסגע*ײכנט םיט א באדייםנדיקן וווקס אין צאל (אין 1927 92 ביבער, 413 דרוקבויגן, אין 1929 155 ביבער, 1396 דרוק־ בויגן). אין דער זעלבער ציים באצייכנם דער םעקרעטאריאט אלס אײנעם פון די גרונט־פעלערן אין דעד אנטװיקלונג פון דער ״דישער ליםע־ יאטור די אינגאנצן נישט באפרידיקנדיקע צאל מאסן־פאליטישע ביכער און דאם, װאם עס זע־ נען נישטא קיין אויסגאבן פון טעכנישער לי־ טעראםור. דער פעלער פון דער ארייםגעגעבענער מאסן־פאליטישער ליטעראטור, מעלכע באשםײם במעם אינגאנצן פון איבערזעצוננען פון אנדערע שפ־אכן, לינט אין דער נישט־גענוגער *וגע־ פאסטק״ט צו די קאנקרעטע באזונדערק״טן פון דער א־בעט *װישן דער ״דישער הארעפאשנעי באסעדקערונג, אין דעם, וואם זי פארשפעםיקט אין יאזונדעיע פאלן, אין דעם, װאס א ר״ וויכםיקע פ־אגן זענען שװאך באלויכםן געװארן (פארטיי־ר״ניקונג) *•ן װאס א״ניקע פראגן חאבן אינגאנצן :ישט געפונען קײן אסשפיגלונג אין דע־ יידישער מאסן־פאליטישער ליטעראטור (פ־אגן פון דער קוסטא־־אינדוסטריע און אנד.). אין דער איויםגעגעבנער פאליםישער ליטעראםוי איז דעדלאזט געװאין א דיי אידעאלאגישע טעותן (דאם װערטער־בוך אונטער דער רעדאקגיע פון ליבע־בערג און קאזאקעװיטש, דעד קאלענדאי אין דער אויסגאבע פון צענטרפארלאג א.א.וו.). אין דער קינסטלערישעי ליטעראטור, מעלכע חאט פארנומען דאם איבערמיגנדיקע איט צווישן אנדעיע פראדוקציע־צװייגן פון די פאילאגן, איז באד״טנדיק געשטיגן די אקטועלקיים פון דער טעמאטיק, עס חאט זיך פאישטארקם דער פיאלעטארישעי קערן און זיין װירקונג אויף די גרונם־שיכםן מיטלויפעיס. דאך זענען אין משך סונס יעצםן יאד געװען פאלן פון א״נילנע אנטיפרארעטארישע אױיםסדעםונגען און אין א״ניקע ײעיק חאט זיך אפגעשפיגלט דאכ מיט־ געפיל *ו די יידישע קל״נבירגערלעבע עלע־ מענטן. װאם זענען ארויםגעשטויסן געװארן דורך רער כאציאליסטישער בויאונג. די םעםא־ טישע דערנענטערונג צו דעי ח״נטצ״סיקײט איז :אך נישט גענוג און באגרענעצט זיך אי־ בעיהויפם מיטן באלויכטז די פיאצעסן פון אי־ בערבויען דאס ײדישע דאדף און די שםעטלעך און די איבערמאנדערונג אויף ערדן דערביי ײעיט נישט גענוג באלויכםן די אידוסםריעלע בויאונג, דאס לעבן און דער שםיעגער פון די ״דישע אינדוכטריע־איבעטער. די םאיקסיסםישע קריטיק אין דער ״דישער ליםעראםור איז בא־ זונדערס שװאך. :ישט צו דער *יים און נישט שטענדיק רעאגירט זי ד״טלעך אויף די אנםסלע־ קונגען פון דער קל״נבײגעילעבער אידעאלאגיע אין דעד ״דישעד ליטעדאםור״. וווו כ״ דעי יעדאקײע פון דעם ״דיש״פוילישן חודש־זשורנאי ״םריכונא אקאדעסיצקא״ ײעדן