Literarishe bleter · 1930-09-05 · 36 (5.9.1930) · p. Seite 680

4 יניסעדיעדי׳שע ב?¥ססר נזס 36 3311^ זײס 690 פארלאג ב. קלעציןין צרם נײעם שרל־יאר אלױ־בירתד *י*װ כר?סט#מאטיעכ צ. פרעם — מיין ביבל• פארן ער׳אטז שול־יאר, ר״ד אילוםםרירם ח. האנםט. 1 און 2 *ו 1.20 םיין רעכנבוך, פארן ערשםן לערניאר —.2 פ. האלפעריז — ערשטע םרים (ברעםםאטאםיע פארן גוו״םן דערניאר. ,סים פיל אריגינעלע *ייכנונגען) 2.50 פעםפע טרים (כרעםםאםאםיע פארן דריטן לערניאר) דאס װארט. םים װאנט־פאבעלן און םעטאדישע אנוו״זונגעז 1.40 14 גרויםע װאנט־בילדער פאר דער שול 2.50 ח. ש. קאזדאן — פאר שול און היים, 1 ם״ל — עינדער —.2 ד האכבערנ — די נ״ע שול. אילדסםרירםער אלף־בית םים א גרויסן מאםעריאל *ום ל״ענען אלף־בית 1.50 ל. ח. יפה — דער שול־חבר. א ל״ען־בוך פארן *װ״םן און דריםן שול־יאר 2.60 אלגין — דאם ״דישע װארט, א ליטערארישע כרעסטאםאטיע פאר די עלםערע נרופן פון אװנם־שולן —.2 '. ל. פרץ — פאר קל״נע קינדער (נעזאננ און שפיל) —.2 פאר יוננם (כרעםםאםאטיע פון ■רגעם ווערע, *וזאםעננעשפעלט פון א לערער־נןאטיםיע ב״ם *. ג. ק. אין װילנע) 3.60 •ון ם״נע זכרונוח (פאר ױננם) 1.50 פאר רער שול. 12 א״נגל־העפטן פון 80 ביז 50 בלוםען ־ פאעזיע פאר קינדער —.1 קד־קאװ — םשלים, ער־סטער באנד —.2 גװ״םער באנד 1.80 פ. ה״לפערין — הםפר, לערנבוך פון העברעיש פאר די ״דישע שולן, 1 ם״ל, םיט פיל *״כנוננען 2.50 ״ תםפר, 2 ם״ל 3.75 פ. ה״לפערין און ד״ר מאקם װיינרײך — אראקםישע נראםאםיק פון דער ״דישער שפראך, 1 םייל 1.80 2 ם״ל 2.70 אריטמעטיק, אלגעכרע אוז געןןמעטרע ם. ראק־מינאילאװםקי — אריטםעטישער רעכנבוך פאר ״דישע פאלקם ־ שולן 1.10 א. ם. ןזסמריאב — אנשויונגם־געאםעטריע 1 פאר *וו״םן לערניאר —.1 2 פארן דריםן לערניאר —.1 8 פארן פערטן לערניאר —.1 ק. 8. לעבעדינצעװ — אלנעברע 3.90 א. קיםלעװ — עלעםענטארע געאטעטריע 6.80 :. ריבקין — געאםעטרישער רעבנבוך 1.60 ג 37 ש י כ ט ע פראם. ח. װיפער — אוראלטע א״ראפע און דער םזרח־לערנבוך '־.4 ר״ר ם. םאלאװ״טשיק — יםודות פון דער עלםםםער ״דישער געשיכטע 4.80 נאטור־װלסנשאפט און געןזגראפיע מ. חיימםאן — פיזישע געאגראפיע פארן 3־טן און 4־טן לערניאר 1.80 *וו״םער ט״ל 2.40 פרןופ. א. ׳שמעל — זאאלאגיע 3.60 ״ ״ דער טענטש (אנאטאםיע) —.1 א. װ. ציננער — עלעםענםאר־פיזיק 5.60 א. נאלאמב — וואסער־געוויקםן 86.— '. קאדו׳טין — געאגראפישער אטלאם, 26 קארטעם —.4 י. ד. נאוואגרודזקי — פון אונזער נאטור, פארן 3־טן שול־יאר 1.30 ׳פולן און <1װנט־שולן — ראבאט. י אדרעס: ס1״ו*1*א .ב״וגפפפא׳גו ״1טו1םץ8״ .12)1ל>ק5 כמעט אין דער זעלבער מאס. אזוי אין האנדל, אינדוסטריע, װיםנ׳שאפט און קונפט. ׳פטענדיק די זעלבע פארעק׳אנטע, פארויס זיך ׳שטופנדיקע מיט עלנבויננם, :ענל און צײן. פון איין זײט האב איך זיך נעפ־לט שטאלץ, פון דער צװײטער — זײער פאחשעמט און ני׳שט נאר איך, אויך אנדערע, אפ׳שר װייניקער בא׳שײדענע ײדן קענען זיך נאך ביזן תײנסיקן טאג ני׳שט צונעװיינען צו די םיטלען אין פאיטלעז. ײאם ײעוץ באנוצט אום צו דערגרײכן דאם, װאם םען אנערקענט פאר א ציל. יעדער מיטל איז נעװארן פאםיק און פיין. אינטערעסאנט. אז אומעמום חזרט זיך איבער אײנס און דאם זעלבע. דאם כאראקטעריסטיש-ײדיישע: איבערגעשפיצלטקײט. םיר ־אבן פארליײן ־עם חויש פאי פשוטקײט. און אין אלע עניניס — אין מאטעייעלע און נייסטיקע, קונסט ארײננע׳עלאסן. אייך אינטע־ דעםי־ט דאך אממיינםטן קונסט — װעל איך אײך זאנן, אז אויף דעס נעביט איז מען פארקראכן אויף ישוין צו-קרומע ײענן. אמאל האבן מיר נעזען פאר זיך א ברייטן ׳שליאך: קונםט צוליב קונסט. דאס קאט זיך או־םנעװעפט. און אז א קינסטלער פארלירט א אידעאל. װערט עי ציני׳ש און קולטװוירט זיין ציניזם — דערהײבמ עם צו מדרנה פון קונסט. יידי׳שע קינםטלער, יעדנפאלם א היפ׳שע טייל פון זיי, נעהערן צו די אומבא׳ש״דנסטע פראנרעםיםטן אויב םיהאנדלט זיך װענן פיאנערן, אװאננארד — דעמאלט געפינט מען אונזערע אין די ער׳שטע רייען. ׳שרייענדיקע אויפן העכםטן קול. םיזעלבע װעןי םיהייבט זיך אן א צוריקצונ, װען מען האלט ביים ליקװידירן א װענדוננ — דעמאלט זענען אינזערע ׳שוין לאננ ני׳שטא, פונקט װי זיי ײאלטן קיינמאל ־ארט ני׳שט געײען. ני׳שט אמת? ער האט מיך אננעקוקט מיט זיין ׳שמײכלדיקן בליק. איך האב דערפילט, אז כימוז עפעס זאגן. — הם... איז געװיםער מאס, םימון דאך אלע כמעט דאס זעלבע. — סיקען זיין, מען הערט אבער װעגן דעם אזעלכע רײד... —?... — ביהאב נאר-װאס געהערט פון א קריטיקעד, אז יידי׳שע קינסטלעי ישאםן םיט דער נאז און מוח נעזאגט האט עס נראד א ייד א קאמפעטענטעי קונםט-מבין, איינער פון די נוט-באקאנטע פאריזער קונסט-ר־יטיקער. איר װייםט ׳שוין װעמען איך מײן. ער האט מיר זאגאי אננערופן נעםען פון די אממײנסטן זשומענדיקע ײיישע קינםטלער, װאם ׳שנאפן מיט זייערע נעזער און קאמבינירן טיט ד• מוחות ער תאט םיר נעזאנט, אז מען האלט אים פאי אן אנטיסעמיט פאר אט אזעליע טריםע רײד קענן כשרע ײדישע קינםט- לעי נישט זעלטן כאפט עי פעטש. — ־אס קאט נארנישמ צו טון מיט יידישקײט, דאם פאט׳שט ײען אים פאר אלגעמיינע קריטיצ־זמען. איך פערזענלעך האלט נראד פין אט דעש ״אנטיםעמיטישן״ קריטיקער כימײן, אז ער איז נערעכט. איך פון מײן זײם ײאלט געקענט דערצײלן אייך נישט אײן ענלעכע געשיכטע — װער װיל זיך אבע־ דע־םיט פאדנעמען, װעמען קימערן די אלע ״נאצ־אנא־-געזאנענע ביזנעס״ אין םפעציעל נאך אין רעי קונסט מיט קונסט האט עס קײנמאל :ישט נעהאט װאס צו טון, אכעי־ א נעװיםע קאטענאדיע ״טוערם״ נוצן עם אויר זײער םיין פאי ז״ע־ע אײנענע צװעקן. הײנט װעט עס זײן םעמיטיזם, םארנן — אנטיטעמיטיזס מעל ראיס ־אה מאכן נעשעפטן. קונםט אל״ן האבן זײ ״ןנץ טיס אין דעד ער־ — פא־װאם שװיינט איי די גאנצע צײט? אײב אזוי, דאיס מען אייץ רע־צ־ילז פאר ד־ער װעלט. — און אז מען װעט דעיצײלן? — װעט םעז װיסן. — אז מען ײעט ײיםן? מײן פיײנט האט צעשפ־ײט רי הענט, אננעקוקט מיך מיט א כ־־ק םין א שולדיקן, צוגע־־פן ־עס נאדסאן אין באשטעלט א פא־ שאיפע נעטראנקען. שפעטער, צוריקפארנדיק, האט עי שויז ײענן קונםט מיט מ־־ מע־ נ־שט נע־עדט — בלויז כײפ נעזעננען ז־ך, זזאמ ער ד-יקנר־ק ײײן האנט, א זאנ נעטוןל — כימײן, אז א־ן הײנטיקע צײטן איז עס אפ־שר■ מעי־ װ־ נעפעילעך צ־ זײן א ק־נסטלע־, עפעס פארברעכערישם לינט א־ן יעם אלעס — א־ן דער קונטט, ק־נסטלער, ליבהאבער און אלץ ארום זײ... *א־יז, אייגוסש 1030.