Literarishe bleter · 1930-09-05 · 36 (5.9.1930) · p. Seite 679

/״נ 679?יס^ד^רי^ש ב?9ססר נוס. 36 (331) מען איבערצו<עבן, האב איך זיך אויף צומארננם צעשײדט מיט דעם יןלײנעם ליבן דערפל. און אזוי פארשטענדצעך איז םיר נע- װען די אויםשריםט אויה הינםטלערישען סרײצוננם-גרופע, װאם לואים דער צװײטער האט נעשענהט רעם דארך נאך זײן בײװוינען די פאםיאנם-שפיל אי] 1871: ״די אײנװוינער פון אויבעראממערנאו, װאם הײליקן זיך דער יזונסט, און נײען אין די װענן פון זײערע םאטערם״- אויבעדאסמעדגאו, ױלי 1830. — נו געװים. — װאם איז ער נעװען? — דער םאצראט, װאס מאכט נןריסטוסן די װונד בײם הארין. זײערע פנימלעך שײנען מיט אװי םיל שטאלץ... מיט א נעפיל פון אמתער פארערוננ און טיפער דאנשבארקײט, נאך א נאכט פון אומרויקן נאכטראכטן איבער דער אימפאזאנט- סטער טעאטער-נעשעעניש, װאם מיר איז אין םײן לעבן אויסנעקו- ' צ ח ק?'בםנשסײן/■3 אריז ** ש מ ו ע ם װעגז ק זי נ ס פ ער האט נערעדט, איך האב נעשװינן. ער האט געפדעגט, איך האב געענטפע־ט. — װי איך באמערק, דערקענט איר מיך נישט. םיפארשטײט זיך, אזוי םיל יארן םארנאננען. איך האב זיך נעענדערט. שטארק נעענרערט. אויםנעװאנדערט א װעלט, באנעננט פארש״רענע מענטשן, און כיקען ארץ נאך נישט פארגעםן יענע צײט מיט אײניקע צװאנציק יאר צודיק — יענע װאדשעװער צײט מיט פרצן ב־אש און רי נאנ- צע קינםטלער-חברה ארום אים. א װארט צו א װארט, און איך הײב אן צו דערקענען דעם װאנרערער און דערמאן זיך יענע װײט-פארגאננענע צײטן — גוטע אדער שלעכטע, יערנפאלם, אינטערעםאנטע — יענע װ״טע צ״טן, מיט אײניקע צװאנציק יאר צ־ר־ק, װען װארשע איז נעװען װאריעע. און לא־ז — אן אומרויקער, אמביציעזער שכ;. א קאלעידאםקאפ פון פערזאנען און נעשעענישן םקיען ארורך אין אונזעדע ערינערוננען מיט א שנעלקײט פון א מאדערנםטן דאקעט-אויטאמאביל. עדינעדוננען יאנן איבער א״נע די צװײטע. מײן נאסט האט זײער װײניק פארנעסן און פויאט זיך נ־שט ארויםצויעלעפן פון זײן זכרון-שקעטעאע װאס-אמאא פדישע־ע אנטיקלעך — יא, װײט זענען שוין די צײט;, װען מען פלענט זיך טרעפן בײ אםטראװםקי אין קאװיארניע, אדעד ב״ קראטקע א־ן ז״ן אטעליע, אויםן העכםטן גארן, אונטערן נאעזערנעם דאך ארער נאר מיט נאמבעמן טרינקען אין די נאבט-לאקאאן שװארצע קאװע מיט בענעדיקטין. איך װאנרער איצט איבער דער װעאט. נעװען נאר- װאס אין פוילן, אהיננעקומען פון רוסלאנך געמאכט א קורצן װיזיט. װאם זאא איך זאנן — װענן רוםאאנד איז א םך װאם צו דערצ״לן: עקםפערימענטן, שטרעבונגען, פעאערן, דערגרײכונגען — א זועאט, װאם קאכט און זידט. אין פו־אן איז גאר פארקערט. איך האב דער- פ־אט רארט א רעפרעס־ע — א צושטאנך װאס איז מיר ז״ע־ שװער אנצורופן מיט א פאםיקן נאמען — אפש־ איז ראם נארנישט קײן דעפרעםיע, נאר נאר עפעם אנדעריע. ־עדנפאאפ. םיאיז נ־־עס נוט. א־ך רעך פארשטײט זיך װענן אײנענע, װעגן מענטיע;, װאם א־ך קען פארשטײן — א־ך רע־ װעגן י־ד;. א־ך רעד װענן ײד־יען קואטורעאן אעבן — רערװײא זענען מיר פא־פארן או־ף א פ־־עקיקן פאאץ םון א קאײן שטעטא. מיר האבן ז־ך אפנעשטעאט נעבן אן אבעא־םק, װאם ריגט רא אאם א מאנומענט פארן אומבאקאנטן םאאדאט. מיר האבן זיך אװעקנעזעצט אויף א קאײנט־ע־קער טעראםע פון א פ־- טשיקן עכט-פראװינציעאן באך באשטעאט רי נעהע־־קע געטראנקען און װידעי אננעהויבן צו װעבן דעם נעשפין פ־נם נאײ-װאם א־בע־- גע־יםענעם נעשפרעך דער גאםט האט גערעדט. איך האב זיך צונעהערט, ארײנ- װארםנדיק פון צײט צו צײט א װארט. — םיאיז מערקװירדיק, װי מיר ײדן זענען שמענדיק און או- מעטום אויםנעהאאטן אין אונזער קאנםיע־װאטיזם און א־ן אונזער פארטשר־טאעכקײט. אומעטום, װו םיאיז מ־ר אויםגעקומען אדורב- צופאר;, האב איך באנעננמ די זעאבע ײדישע פנימעך באו־ז קאײנע אויםנאםען אין נעװיםע דעטאאן — קאײדוננ, דיאאעקט-נעװוינה״טן — אבער טעם&עראטענט, ענערניע און צופאסעװדיקײט, אומעטום אויט די פאר װערטעך װאם ביהאב רערהאאטן אין א רעגנ- דיקן פרימארג;, האב איך זיך נישט נעקענט פארשטעאן, אז דער נורא פאדשאפט מיד א באנעגעניש, פון װאנען סידארף זיך ארוים- שפינען כמעט װי אן א־נטערװױ מיט א רעזואטאט פון אט דעם איצטיקן ארטיקא. דאם ברױוא, ײאס כ־האב דערהאאטן אין א שוידעראעך-דעננ- דיקן פרימאדנן איז געװען נעשר־בן דרינננך קורץ און שארך ״דורכפארנריק פאריז נוץ איך אוים די מענאעכקײט — װען און װו קענען םיר זיך באגענענען? קאיננ מיר א]...״ אין דרויסן רעננט, דער הימא א־ז פארצוינן מיט א טרויעריקן נרויען שאײער — אן אומפר״אעכע װעאט. סיבעסטע א־ז אװעקצוזעצן ז־ך א־ן א קאפע און פאוידערן דאם בריײא איז געקומען אין א זײער פאסיקער צ״ט, דער מחבד פונם אאקאנישן בריװא איז א נרויםער חכם, אן אמתער מענטשינפרײנט. ביהאב באשאאםן באאד זיך אפצורעדן מיטן מאאך װאם פאיט ארום אינקאגניטא איבער דער זינריקער װעאט און זוכט מיטאען קעגן דער האפענזנגםאאזע מרה שחורה פון דעגנדיקע טענ. — האאא, האאא... כיבין איך דער זעאבעך װעאכער האט נאר-װאם דערהאאטן א״עדע כאמת-איבאעכע פאר װערטער... יא, מיר קענען זיך באגענענען — שפרינגט ארײן אין א טאקםי און קומט צופארן. איך װארט אויף אײך מאכט עס ניך אין זעאבן טעמ- פא װי איר האט געשריבן אײער ברױוא... אן שום צערעמאנ־ע. קײן ענטפער האב איך נישט דערהערט, כיהאב געפ־אט, אז םען האט אויםנעהאננען םידערא פון טעאעםאן. אין דרויסן האט אויפנעהערט צו דענענע;, דורך דעד נאע- זערנער װאנט פון מײן אטעאיע האט זיך איײננעריםן א העאקײט— דער אפיםײן פונם איכטיק־געװארענעם הימא. ערגעץ װו האט ־םוין די זון געשײנט כיהאב דערהעדט א קאאפ אין מיין טיך — אנטרע... םיאיז ארײננעקומען א מענטש. נ־שט קײן אאטעך נישט קיין ־וננעך נישט קײן הויכעך נ־שט קײן נ־דדיקעך נישט ק״ן דיקעך נ־שט קײן דארעך עפעס א מענטש, מיט א שמײכא אין ד־ אוינן און א שםעקעדיקן צ־גאר א־ן רי א־פן. אננעטון האאב-עננאיש, האאב־ אמעדיקאנ־ש — באקװעם, זויבער און מיט א באשײרענעד עאעגאנץ. — אט בין איך רער מחבר פון בדױוא. — דעדאאנגט ער א האנט ־ זײן האנט איז נעװען טרוק;, הארט און קיא. א האנט םון א שטארקן, זיכערן מענטש. ער איז מיר זײער נעפעאן, און מיר האבן באשאאםן צו מאכן א קאײנעם אויפפאונ ערנעץ-װו אויםער פאריז. םיהאמ נישט אאנג געדויערט, און סיר זענען שוין געזעםן אין א ז״ער באקװעםען אויטא. מיר האבן זיך אדורכנענאיטשט איבער די נאך-נאםע פאר־וער נאםן, און װען מיר זענען ארוים אויף א שט־אן, אםענעם, אוםטיקן שאםע, האט מײן נײער באקאנטער נע־ עםנט א בר״טן פארטםיגאר מיט פײנע האװאנאס. םיר האבן פאר- רויכערמ און אין א װײאע ארום האבן םיר שוין נאײכגיאמיק נע- פאוירערט װענן דער שײנקײמ םון דער װעאט, װענן פארנאנגענע 'ארן און נעכטיקע טענ —