Literarishe bleter · 1930-09-05 · 36 (5.9.1930) · p. Seite 675

ן״ס 675 לרם3ר$ר'ש2 3?9ססר 012. 36 /351) 0 טעט. םיר הענען זיך נישט באגײן ןון דעם — ןון דער ד<#זיהער רעאליטעט, װןום איז אומןוםהענגיק פון אונזעד ערןס־םטענץ, םון אונזערע דערפארונגען און םון אונזער שכ? — בןוטש מיר קענען נישט זאג;, װןוס דאם מײנט. טאנארע: ם״־װי-םײ, אויב םיאיז דא װעלכער םיאיז אמת, װןום איז לחלוטין נישט םאדװאנדט םיטן םענטש — איז םאר אונז עיןםיםטירט ער אבםןולוט נישט. אײנשטײן: אויב אזוי, בין איך רעגיגעזער םון אײךן ט א ג א ר ע: םײן רעליגיע באשמ״מ אין באהעםטן מ״ן אינ־ דױוידועגן ״איך, מיט דעם אוניװעדםאל-מעני׳שצעבן נײםט. םיװערט שטיל. דער פאעט און דער דענקער פאדטראכטן זיך. זײערע אוינן ביאנדזשען עדגעץ װײט און הויך... רעד פגאנטער, װאכ אין אים האבן זיך שוין געראיעט מענמ׳שן םיט א םך טויזנמער יארן צודיק, בגײבט װײטער ני׳עט אויפנעפגאנטערט. װעט עמעעע־ אמאא אים אויפװיםגען, אדער א״ביק װעלן מיר מוזן זאנן מיט אײנשמײנען: םיר װ״סן נישט, נאר אזוי גאויבן מימ... אײנשטײן: מיר טוען םיט אונזער שכא זאכן, — אםילו אין אונזער מאג־טענגעכן לעבן, — פאר װעלכע םיר זענען גישט םאראנטװארטגעך. דער שכג באשטעמיקט רעאגיטעטן אויםער אים, אומאפהענניק פון אים. צום בײשפיג: קיינער מעג נישט זײן אין אט יענעם הויז, דאך םארבגײבט דעד טיש, וװ ער איז. טאגארע: יא, ער פארבגײבט םחוץ דעם אינדױוידועגן שכג, אבער נישט דעם םון אגװעגטגעכן שכג. דער טיש װערמ בא־ נוםען חרך װעגכן-םיאיז באװוםטזײן, װאם םיר באזיצן. א ײ נ ש ט ײ ן: איר זענט םודה, אז אויב ק״נער װאגמ נישט נעװען אין הויז, װאגט דער טיש אגצאײנם עקםיםטירמ, אבער... דאם איז שוין, גויט אײער אײנענעם שטאנדפונקט, ״אומ־ נעזעצגעך״, מחםת מיר קענען דאך נישט דערקגערן, װאם עם מ״נט, אז דער טיש אז דא, אומאפהעננק םון אונז... אונוער נאטירגעכער שטאנדפונקט בנוגע דער עקסיפטענץ פון אמת םחוץ דעם מענטש, קאן נ־שמ דערקגערט, אדער באװיזן װערן, אבער םיאיז א נגויבן, װאם קײנער קאן אן אים נישט אויםקומען — אםיגו נישט פרי־ מימיװן. מיר שרײבן צו צום אטת איבעמענטשגעכע אביעקטיװי־ '׳■) י״׳זג / / ניי״זי? יהודה לײפ בהז צ1;ײ/ ב$ז1ך צרן 15'?[ אט דער דאזיקער ױנגער אומדערמירגעכער זאטגער און פארשער פון אונזער רײכן, אבער םארװאדגאזטן פאגקםשאפן. װארים אײדער װער נאך פון אונזעד אינטעליגענץ האט גע־ שענקט זײן אויםמערקזאמקײט דעם ײרישן פאגקגאר, איז דער װיג־ נער ײנגג כהן שוין נעװען אינגאנצן באהערשט פון דעם געדאנק אנצוהויבן צו זאמגען אט דעם ראזיקן װיבטיקםטן פאגקם־אוצר, װאס פאדנעמט אין דער קוגמור םון אגע מאדערנע פעגקער אזא װיכטיקן ארט. בײ רער קגײנקעפגדיקער באצױננ, װאם אונזערע ״אויפנעקגערטע״ רחמנא־גיצג;, האבן ארויםגעװיזן (און װײזן נאך אין א גענונ־היבשער מאכ עד־הױם ארויםן צו דער ״דישער פאגקם־ טיםגעכקײט, איז גאר קײן חירוש נישט, װאם או־ך אויה דעס נע־ ביט םון פאלקגאר זענען די פיאנערן נעװען אזעלכע עכטע פאגקס־ מענטשן װי מ. םפעקטאר ע״ה און אים צו גאננע יאר — י. ג. כהן. און װען מיר װעלן אפיגו דערמאנען בײ רער נעגעגנהײט רעם װאד־ שעװער צוקער־טאגנאט איננאץ בעדנשטײן. װאם אים האבן מיר צו פארדאנקען די עפאכאגע זאםגוננ םון ײרישע שפריכװערטער, און דעם באװוםטן ײדיש־העברעיש־רוםישן שריפטשטעגיער י. גערנער, װעגכער תאט דער עדשטעד (נאך דעם ױנג־פאדשטארבענעם פובגיציםט ארשאנפקי) אויפמערקזאם געמאכט אןיך די פעדגען פון רעם ײדישן םאגקםנעזאננ — װעט עם אפיגו א האר נישט מינערן םון די פארדינםטן, װאם י״ג כהן האט זיך דערװארבן פאר רעם ײדישן םאגקגאר. אין אײן צײט כמעט מיט שאוג גינזבורג און פרץ מארעק אננעהויבן צו זאםגען רי ײדישע םאגקםגידער, האט י״ג כהן, אלם ױננער בחור, אריבערקוםענד־ק פון װיגנע ק״ן װארשע, אנטדעקט םאר דער ײדישער קינםטגער־משפחה מיט פרצן בראש די װונדער־ שײנע װעגט םון דעם ײדישן פאגקםנעזאננ. דאס האבן מיד כהגען צו םארדאנקען, װאם פרץ האט דערקענט דאם ײדישע פאגקם־שאפן, װעגכעם האט אים אינםפירירט שפעמער צו זײנע שענםטע װערק. פרצעס ספעציעגער אינטערעם םאר דעם םאגקם־גיד איז נענוג בא־ קאנט. טיר װעגן נאר דערמאנען דא זײן אפהאנדגונג ״דאם ײדישע געבן גויט דעם ײדישן םאגקסגיד״. און אין משך םון איבער 30 יאר האט י״ג כהן נישט אפגע־ שטעגט אפיגו אויף א םאמענט זײן נרויםע געבנםארבעט — די זאםגוננ און םארשוננ םון דעם ײדישן םאגקםשאפן. זײן גרויסע אי־ בערנענעבנקײט צו די ײדישע פאגקס־מאםן און צו דער ״דישער פאגקם־קוגטור האבן אים שטענדיק נעהאגטן אינטים םארבונדן מיט אגע מאניםעםטאציעם םון דער נײער װעגטגעכער ײדישקײט. נרינדעט זיך אין נױ־יארק (איז 1905) דער ערשטער אויםגעשפראכן ...םון דער זוניקער קאגיפארניע, םון דעם אינטערעםאנטםטן און םארביקםטן ײדי־ שן ישוב (נאך נױ־ יארק> — גאם־אנ־ נעגעס האב איך נע־ אײגט אװעקצוםארן װאס ניכער, כדי נישט צו פארשפע־ טיקן די ״גװיתן״- שיח, װאם האט רעם צ־טן אוינוםמ נעזאגט אװעקפירן ק״ן איי־ ראפע ױד־גמד כהגע;. עם איז םיר נעװאר; אביםג אומעטיק בײ דעם געדאנק, אז צו־ ריקקוטענדיק קײן נױ־יארק, װו איך האב נאך צו םאר־ בג״בן עטלעכע װאכן אין די אינטערעםן פון דעם ײדישן װיסנשאפטגעכן אינ־ םטיטוט, װעג איך •. ל. נחן שוין נישט האבן דעם נחת-רוח צו םיגן, אז דו ביםט נישט אגײן םיט ד״ן ארבעט אין דער צעברויזטער און דערעשטער װעגט־שטאט, אז צװישן די פאר איבערנענעבענע נע־ ערײע םרײנט, װאם ז״ער נאנץ טראכטן און טאן איז נעװידמעמ דעם אויםבוי םון דעם אגװעגטגעכן צענטער םאר דער ײדישער װיםנ־ שאםט, םאר דער נאנצער ״דישער קוגטור-באװענוננ, איז אויך דא דער שטיגער, באשײדענער, אבער טיף־באגײםטערטער און הײגיק דינענדיקער כהן. גאםיך באטש זען זיך מיט אים םאד זײן אפםאר אין דער אגטער הײם ארײן, הערן נאכאמאג ז״ן שטיג, קגונ װארמ װענן די אויםגאבן און אויםפוױננ םון יױוא, זאנן אים א הארציקן םאר-סעזונט און דריקן אים די האנט םאר זײן נרויםער ארבעט, װאם ער טוט מיט דער גרעםטער נעטרײשאפט שוין צענדגיקער יארן, —