Literarishe bleter · 1930-08-29 · 35 (29.8.1930) · p. Seite 667

?יסעד^די^ע 3?ססער גום. 35 (136) 1^|— /"7 667 א געװיםע מארמאישע רעאביא'ט'רוננ םונם דחבר םון דער ״הענינ- אעכער הויכקײט״. אין םראנהרײך איז דער ״םעטיט ראמאך*) ז״ע- װאדעם אײפגענוטען נעװארן. עדכװגד זשאאו האט צו רע־ א־בערזע- צוננ נעשדיבן א נײסטרײכן פארװארט. *) דער ״?ל״נער דאמאן״ — איבערז. (הט׳סך עוסם) װען איך האב פארענדיקט די נאװעאע, האב איך צואיב פאר־ שטענדאעכע םיבות נעאעבט אאײן םיט די קינדער אין טעאיז, און ־• פרײגט, װאם פאענן םיך באזוכן אין די אװנטן, האבן בײם פאר־ אײענען אין םיין הא״נעם ארבעט-צ־מער מיך צונענר״ט, מיט זײער ־עבהאפטן אנטייא, צו דעם כמעט שטורמישן דערםאאנ, װאם די נאװעאע האט נעזאאמ ארויסרופן בײם דערש״נען אין דער עפנט־ אעכקײט. בײם דײטשן פובאיקום, װאס האט אײננטאעך נאר אפשײ פאר דעם עדנפט־װאניקן, נישמ פאר דעם א״כמן — איז די נאװעאע נעװען, נישט קוקנדיק אויף דער שטאפאעכער פראבאעמאטישקײט— מאנאגראפיע ם א ר ק םורקא 71 /!(ארישע י י ד י ש ע ל. ר נ ס ט ראזיקע מאנאג.־אפיע, װאם איז, אגב, די ערשטע, װעאכע דער פא־אאג ״טריאנגא״ האט אדויםגענעב;, א־ז נע־עריבן דורכן גוט־באקאנטן ײדישן קונסט-קר־טיקער אעא קענינ. בכאא איז נאך קײנמאא אזוי פיא נ־שט נערעדט געװאדן װענן דעי־ פ־אגע צי עס עקזיםטירט א ײר־שע פאאםט־שע קונםט אדער נישט, װי דאם געשעט איצט אין דער קענינרײך פון דער מאדערנער מאאערײ — אין פאריז. מען אדדנט־א״ן םפעציעאע אויםשטעאוננען פון ײדישע קינסטאער, מען מאבט דיםקום־ע־אװנטן און אנקעטעם אויף רער דאזיקער פראנע. מען זוכט ײדישקײט אין די װערק נ־שט נאר פון ײדן, װעאבע זענען צואיב פא־שײדענע םיבות װײט פונם ײדישן אעבן, נישט נאר ב״ משומדים, װעאכע האבן שו־ן אאנג איבערגער־םן אאע פעדעם, װאם האט זײ אמאא פארבונדן מיט ײדן, נא־ אפיאו ב־י אזעאכע, װעמענם ז״דע אדער באבע זענען אמאא געװען ײדן. און אזא מין ״ײד״-קינםטאער א־ז טאקע דער פויאישער מאאער אויזשען זאק, װעאכער איז אין זײן מאאערײ אבםאאוט נישט ײדיש און ײד איז ער נישט מער ,ױי אויט דער אפשאצונג, װײא ער האט מיטן שמד א־בערנער״סן אאץ, װאם האט אים מיט ײדן אמאא געבינדן. די דאזיקע מאנאנראפיע געהערט, אגב, צו די אסװײניקםטן נעאוננענע. קונםט-מאנאגראפיעם פארן ײד־שן אעזער מוזן זײן נעשריבן מער ײדיש, טען דארף אויםמײדן די ״הויך־פאעטישע״ װערטער װעגן ״ק״נדער םון ישראא״ דארט, וװ מען קען זאנן אויף פראםט־ ײדיש ״יידישע קינדערי. דער מחבר מ נאט־ע האט אבעד ז״ן כא- ,־אקטער־םטיק װעגן זאקן (א טראנישע נעשטאאט אין דער מאאעריי. װײא ז״ן גאנץ אעבן האט ער נעהונגערט און ז״נע ביאדער האבןי נישט נעהאט קײן אנערקענונג, ערעט נאכן טויט האט זײן פרוי נעמאכט א גרוים םא־מענגאויף די ביאדער פון איר מא;), געשדיבן ״ער פארן פראנצויזישן אעזער, װי פארן יידישן. אינםערעסאנטער איז שוין די מאנאנדאפ־ע פון שארענםאא װעגן דעם נרויםן מארערנעם מאאער ױאױם פאםקין, ,ױעאכער איז מיט עטאעכע װאכן צוריק צואיב אן אומפאדשטענדאעכע ם־בה בא־ גאננען זעאבפטמארר אויך פאםקין (א בואנארישער יידן איז נישט קײן ײדישער מאאער, ער א־ז אבע־ נעװען דורך־און־דורך א ײד אראנק קומט דעם מאאער יצחק איכמענשטײן פאר זײן פרעכ- טיקער כאראקטעריםטיק פון דעם פאאקכ־מאאער שמואא הירשענבערג און אעא קענינן פאר זײן ביכא װעגן דעם ײדיש-דײטשן מײםטער מאקס איבערמא;. װי א ״דישער קיםטאער װענן א ײד א קינםטאער רעדט מארק שװארץ איבער רעם איטאאיעניש־פ־אנצויזישן מא־ דואיאנ־, װעמענם נאמען עם פארנעמט דעם אויבן־אן פון דער מא־ רערנער פראנצויזישער מאאערײ. נעאונגען איז די כאראקטעריםטיק פון יצחק איכטענשטײן װענן מארק שאנאר דער מחבר פון די ״שמונאארס״ עוזר װארשאװסקי האט אננעשריבן א שט־מונגםפואע אימפרעםיע װעגן פנחם קרעמען, דער פראנצויזישער קריטיקער װאאדעמאר זשארזש װענן חײם םו־ טינען און ײענן דעם ״רעװאאוצ־אנערן״ םקואפטאר זשאק־איפשיץ, ױאאדעמאר זשארזש א־ן איא־א ערענבומ ניבן קורצע שיאדערוננעז א״נער פון די נעביטן, װאם זענען אויפן ײדישן ביכער-מארק שטארק פארווא־אאזט, איז די א־טעדאטוד איבער קונםט. עם זענען דא פיא ײדישע קינםטאער, װאם פארנעמען נאר א חשובן ארט אין דער מאדערנער קונסט, עם זענען דא פיא ײדישע קונםט-זאמאער, װאפ האבן פדעכטיקע ביאדער-נאאערײען פון ײדישע און נישט־ײדישע קינסטאעד, עם קוםען פאר ײדישע קונםט־אוים־ שטעאוננע;, עם זענען דא ײדישע קונםט־געזעאשאפטן — אבער עם איז דא ז״ער װײניק ״דישע ביכער איבער קונםט און קינסטאער. עם םוזן נישט זײן דװקא איבער ײדישע קינםטאער. דער הײנטיקער ײדי׳טער אײענער אינטערעסירט זיך מיט יע־ רער קונםטידערשיינונג, אאץ אײנם צי דאם איז ײדיש אדער נישט. טען װיא װיםן װענן רעמבראנר;, אעאנארדא דא װינטשי, ־אפאעא און דובנם, מען װיאיװיםן װעגן רארען, סעזא;, דערען, מאטים און פ־קאםא — פונקט װי װענן יעדן נרעםטן און באא־במסטן ײדישן קינסטאער. דאם באקענען זיך מיטן אעבן און שאפן פון די װעאט־מײם־ טערס איז אפיאו נויטיק, כדי צו קענען נעהעריק אפשאצן די שאפונ- גען פון די ײדישע מײםטערס. דער־בער דארף מיט דער נרעסטער פר״ד אויםגענוםען װערן יעדעם ײדיש בוך איבער קונסט. עס זענען דא פיא אוקסום־אויםנאבן ײעגן ״דישער קונםט אין פרעמדע שפראכן, — עם יאיז װייניס װאם דא אין דער ײדישער •כפ־אך. א־ן פארש״דענע אענדער װערן דורך פארשײדענע פאראאגן פון צײט־צו־צ״ט נעמאכט פרװון ארויםצונעבן װערק װעגן ײד־שע קינםטאער און פון ײדישע קינםטאער — אבער דאם זענען נאר אײנצאנע פרוװ;. מען דארף דעריבער באנריסן רי איניציאטױו פונם פאריזער ־ידיש-פראנצויזישן פאראאג ״אע ט־־אננא״ (אײגנטימער הי קיװעאע- װיטש), װעאכער האט אעצטנם אויף זיך נענדםען די אויפנאבע ארוים- צונעבן א םעריע ״ײדן-קינםטאער-מאנאנ־אםיעם״. אין משך פון א גאר קורצער צײט האט דער פאדאאג ארוים־ גענעבן סז ביכאעך, װאם אנטהאאטן קורצע כאראקטעריםטיקעם ויענו ־עם אעבן און שאפן פון פארשײדענע ײדישע קינםטאער און אויך רעפראדוקצ־עם פון זײערע װערק. ד• אײםנאבן האבן באי־ספק חסרונות. זײ האבן אבעד א םך מער מעאות. עם באמעדקט זיך קודם־כא א נעײיםע פראגראם־אאזיקײט אין ריער ארבעט בײם ארויםגעבן די מאנאנראפיעם. זײ נעמען כישט ארום קײן שום עפאכע אדער ריכטוננ. זײ נעםען ארום אאע ײדישע קינםטאער אן אונטערשײד, צי איז זײער שאפן נעװען ײדיש אדער נישט, אאץ אײנם צי זענען דאם נעװען אאטע אדער ײננע קינסטאער דעריבער הײסט טאקע די זאמאונג נישט ״ײדישע קונםט־ מאנאנראפיעם״ נאר ״ײדן-קינםטאער מאנאנראפיעם״. בראש םון ײה־קינסטאער, װאם האבן צו ײדישער קונםטי געהאט א קנאפן שײכות, נעפינט זיך דער גרויםער םראנצויזישער מײםטער דער שעפער םונם אימפרעסיאניזם קאםיא פיםארא. די