Literarishe bleter · 1930-08-29 · 35 (29.8.1930) · p. Seite 665

?יס^ד^די^3^ בזטסער 013. 35 (33€) ׳) /יים 665 עיאעאס מ->// ס ה י זי ל ע פ נ ם מיר הןזבן אין די זומערם זייער א םך געלעבט אויםן ד$רף, אנעראטערגאו, װו איך האב געיעריבן א גרזיס; ט״< פז] ״קע- נינאעכע הויכקײט״, — רערנאך א רײע יאח אי] אונזער נוט באזעי־ אץ טעצץ בײ דער איזאר, װאם נויר האבן נעקויפט איז 1908. און דא איז עס נעװען, װו רער טויט האם װידער צום ערשטן םאא, זינט מײן פאטערם שטארבן, אװעקגעריםן פון מיר א נאענטםטן, און מיך, פאריטט״ט זיך, טיפער — ביז אין נרונט ארײן — דער- שיטערט, װי יענער םריער פאא האט עם באװיזן צו טון. מײן צװײטע שװעםטער, קארצא, האט זיך גענומען דאם?עבן. זי האט נאר-װאם נעהאמ אננעהויבן איר בינע-װעג. ניבער געטריבן פון איר אויםער- לעכער שײנקײט, װי פון אודשפרינגרעכן טאלענט. שוין װי א קצ״ן קינד איז זי געװען נאענט דעם טויט; םיאיז נעװען א מוראד־קע קאמ־ פיליקאציע פון צאן-קראמפן, קײך-הוםט און צוננען-אנטצונדונג און די ראקטוידים האבן נעצװ״פאט צי זי װעט געזונט װערן. זי א־ז פארבציבן א צארטע און שטענדיק או־םגעישטעלט אויף געפאר;. א שטאצצער און שפאטישער באראקטעד, נייטט בירנעיאעך, אבע־ פארנעם, האט זי ציב נעהאט די?יטעראטור, דעם נ״םט, די קונםט. און זי איז, דורך אן אומאנטײיקצטער און פאר איד שטופע אומגינם- טיקער צ״ט, נעװארן אר״ננעצויגן אין דעם אומגציקצעכן באהעמע- צעבן א פקעצעטנהאפטער עםטעטיזם, װאם האט זיך זײעד נוט אײנ- נעצעבט טיט רער קינדעדישסטער, אונז אאעמען נעא״ננטע אופט צום צאכן, האט טײן שװעםטער אינםפירירט, אז זי זא5 שוין איר םײדצ-צימער אויםפוצן מיט א טו־טן-קאפ, װאם זי האט נענעבן א קאמישן נאמען. שפעטער האט זי נעהאט ניפט — םיאיז זיך נאר משער צו זײן דורך װעמען: נעװים איז עם געװען א פאנטאםטיש- שפיצערישע אקװיזיציע, ראך נצויב איך, אז דער צײטיקער שטאצצער באשצום איז געװען דערין באטײציקט, כדי זיך נישט אונטערצוגעבן די דערנירערונגען, װאם דאס צעבן האט פאר איר נעהאט צונעטראכט. זי האט דאם מעאטער אויפגעפאםט צ״דנשאםטצעך װי א ספערע פון זעצבסטפארווירקצעכונג, נישט מיט דערפארנק״ט און ציטערא- רישן טאצענט; דאס םעצן פון װיטאצ-קאמעדיאנטישן — דאם, װאס מען רופט טעאטער-בצוט, ײאם זי האט דערפיצט אין זיך — האט זי געפרװוט צו קאמפענםירן דורך אן אויסער־קינםטצערישער איבער- באטאנוננ פון איר פערזאן און װײבצעכקײט, אזוי, אז מען האט פרי נעהאט א מורא-געפיצ, אז דא װערט איר צעבנם-װענ משופע, אומ- נציקצעך און מיט נעפערצעכן מיספארשטאנד אננעהויבן. איר בינע-װענ איז איבערגעריםן געװארן אויף דער פראװינץ. אנטוישט פון דער םצענע, באנערט פון מענער, אבער אן העבערן דערפאצנ, האט זי נעפרװוט זיך צוריקצוקערן צום בירגערצעכן צעבן, און אירע צעבנפ-האפענוננען האבן זיך געקצאמע־ט אן דער חתונה םיט א ױננן עצזאםער אינדוםטריעצער-זון, װאם האט זי געציבט זי האט אבער פריער נעהאט נעהערט אן אנדערן מאן, װאם האט. אצם דאקטאר פון בארווי, אויפגענוצט זײן מאכט איבער איר פאד עראטישע אויםפרעםוננען. דער תתן האט זיך נעפיצט אפנענארט און געפאדערט פון איר באשײד האט זי דעמאצם נענומען איר ציאנקאצי, אזוי פיצ, אז מען װאצט דערמיט נעװען נעקאנט א גאנצע קאמפאניע זעצנער טויטן דער טאט איז געשעען כמעט אונטער די אויגן פון אונזער ארעמער םוטער, אויפן דארף, אין פאצציננ בײ װײצהײם אין אויבער- בײערן, װו, די אמאצ-בארימטע געזעצשאפטם-ראמע האט צוד־ק- נעצוינן געצעבט, נויטיקנדיק זיך אין רו און א״נזאמקײט צװישין אצטן מעבצ, ביכער און אנדענקוננען. מײן שװעכטער איז נעײען בײ איר אויף באזוך; דער חתן האט זיך נעהאט געפונע;. קומענדיק פון א נעשפרעך מיט אים איז זי א שמײכצענדיקע פארב״ די מו- טער, שנעצ ארײן צו זיך אין צימער, זיך צוגעשצאם;, און דאם צעצטע, װאם םען האט פון איר נעהערט איז נעװען דאם װאסער- שװענקען, מיט ײעצבן זי האט געפרוװמ צו קיצן איר פארברענטע קעצ. זי האט נאך צו דעם אצעס צײט נעהאט אויסצובעטן זיך אויף רער קאנאפע. די טונקעצע פצעקן אויף די הענט און אויפן פנים האבן עדות נעזאנט אויף דעם רערשטיקונגס-טויט, װאם איז נאך א קוי־ (הםשך) םיט יארן צוריק בין איך שוין א״גמאצ נעשטאנען נאענטאין התוגה צו האבן. אץ א םצארענטינער פאנםיאן האב איך זיך נענטער באםרײנדעט טיט טיש-באקאנטע, צװײ שװעםטער פון עננצאנר, פון װעצכע איך האב די עצוטערע, די טונקעצע, נעסונען פאר א םימ- פאטישע אוין די ױננערע, די בצאנדע, פאר א רײצנדיקע. מערי אדער טאצי האט די זעצבע• נײגוגג נעהאט אויך צו םיר, און םיהאט זיך אנטװיקצט א צערטצעכע באצױננ, און צװישן זיך האבן מיר אפנע- ־עדט װעגן באםעסטיקן די באצױננ דורך חתונה. װאם מיך האט צוריקנעהאצטן — איז נעװען דאם געפיצ, אז סיאיז נאך צו פרי, — םיאיז אויך נעװען א מניעה רי פרעמדע נאציאנאציטעט פון מײדצ. איך מײן, אז די קצײנע עננצענדערין האמ דאם זעצבע נעטראכט, און םיאיז םון דער באצױנג נארנישט נעװארן. — דאם מאצ אבער, איז אצץ נעװען אנדערש. םיקאן זײן, אז אינערצעך האב איך נעזוכט א שידוך. — איך האב געשטרעבט חתונה צו האב;. די באדינגונגען :ענען נעװען גינםטיק, און אין פעברואר 1905 האט דער דרײםיק- •אריקער זיך נעטוישט מיט די רינגען מימ זײן באצויבערנדיקער :צה. זעקם קינדער זענען פון דעם בונד אדויסגעקומען, םון וזעצכע ־אם עצמסטע, עריקא, איז נעבוירן נעװארן אין יאר 1006, איצט — א מיטנציר פון מינכענער םצוכה-טעאטער, און ראם ױננםטע, מי- :אעצ, האט אונמער נעפערצעכע באדיננוננען, אונטער דונערן פון זאנאנען דערזעען דאם ציכט אין דעם זעצבן טאג נאכן פאצן פון יער ראטן-רעפובציק, װען דאם ״ײײםע״ מיציטער האט פארנומען מינכען. דאם םאר-ױנגםטע, נערוםן נאך דער מוטער םון מ״ן םאטער עציזאבעט און איצט עצף-יאריק — איז אמנאענטםטן מײן הארץ. זי איז די קינדישע העצדין םון דער רעװאצוציע-און אינםצאציע- נאװעצע ״אומאררנונג און םריע צײדן״. די נאװעצע, װאם איז, װי א פיאדוקט םון א איבער זיך אצײן איראניזידנדיקן קוצטור-קאנסער- ױאטיזם און פון פאטער-ציבע צו דער נײער װעצט, םרײנטצעך בא- ג־יםט נעװארן אין דײטשצאנד און מחוץ די נרענעצן. — די רערצײצוננ שטאטט םון 1925; איך האב זי געשריבן באצר נאכן פארענדיקן דעם ״צויבערבארנ״, פאר דעם העפט ״נויע רונד- שאו״, װאם איז נעװען נעװידמעט מײן םוםציקםטן געבוירן-טאנ. אבער די ערשטע קינםטצערישע פרוכט פון מײן יוננן חתונה-שטאנד איז געװען דער ראמאן ״קעניגצעכע הויכקײט״ און עי טדאנט טאקע די םמנים םון זײן אנטשטײוננם-צײט. דער פרוװ פון א קאמעדיע אין א ראמאן-םארם, ײאם האט נצײכצײט באדײט א פרװו פון אן אפמאך םיט דעם ״גציק״, — איז נאך די ״בודענבראקם״ אויפנע- נימען נעװארן פון דער קריטיק, ײי א צו-צײכט װערק. געװים מיט ־עכט. נאר די כונות און דער מוםר-השכצ פון דעם פארנונפטיקן מעשהצע זענען נעװען דאך טיפער װי םיאיז םירוב באמערקט נע- װאר;. איך רעד נישט װענן דער אנאציזע םון דער דינאסטישער 1עבנס-פארם, װעצכע האט אויף אזא מיטצײדנדיק-םימפאטישן אופן נעקאנט אננעװענדט ײערן נאר צו אן אונטערנאננם-רײפע אינםטי- טוציע. אבער דאס ״גציק״, פון װעצכן םיהאנדצט זיך אין דער ״קענינצעכער הויכקײט״ איז נישט נעװען אינגאנצן פצאך און עאודע־ מאניםטישז) נעםײנט. א פראבצעם איז נעװארן קאמעדיען-ארטיק נעצ״זט, אבער עם איז פארט געװען א פראבצעם, דערצו אן אויםנע- טדאכטם, און נישט קיין צײדיקנײערישם: א ױננערםאן נאך דער תתונה פאבוצירט דא איבער רער מענצעכק״ט פון א סינטעז צװישן אײנזאםקײט און נעמײנשאפט, פארם און צעבן. איבער דעם םאר- אײניקן דאם אריםטאקראטיש-מעצאנכאצישע באוהםטזײן מיט נײע פאדערונגען, װאם םען האט שוין דעמא^ם נעקאנט ארויפפיח אויף א פארמוצע פון דער ״דעםאקראטיע״. ז״נע הומאריםטישע פאנטאזיעם טראנן דעם חותם פון אויטאביאנראפיש-שטימוננםפוצע און שציםן- אוים סון שפיצ יעדע דירעקטע און טענדענצ־עצע פאראויםזאנוננען. אז דאם שפיצ האט אבער נעהאמ זײן ערנםט, און געװיםע, כמענ׳ שוץ פאציטישע, םונעםטיעם זענען רערפון אנטשטאנען אין דער דײטשער װעצט, האב איך נעקאנט באמערקן. 1) עאודעםאניםםײס: די לערע װעגן גליק. — רער איבערז.