Literarishe bleter · 1930-08-29 · 35 (29.8.1930) · p. Seite 660

?יכעדז>רײשע ב?סס717 2וס. 35 (330) זײס 660 ׳ץ שויז נישט דער זעצביקער, װי איז די אםאציהע םיטצ־אצטערצעכע פאםיאנם־שפילן. ער איז ׳מוין עטלעכע מאל איבערנעארבעט נעװארן. צום ערשטן סאל האמ דער נײםטלעכער אטטפאר װײם, אלײן א זון םון די ב״ערישע בעדנ, פרובירמ מאדערניזירן די פאסיאנם־שפיא איז 1810. ער איז נישט קײן םך אװעהגעגאנגען םון דער נאױויטעט און פדיטיטיװק״ט פון דעם אלטן מעהסט. אבער פאדםאננדיק אליין א פאעטישע גאטור, און באזיצנדיק א שטארקן חוש פאר דראםא־ טי׳ען, האט ער ני׳שט נעװיזן קריםטוםן אצם צײדנדיקן פון אנהויב אן. פארקערט, ער װײזט אים פריער אין זײן נצאגץ, װען דאם פאצק יובצט ארום אים, און טײצט אים צו דעם כבוד פון א קעניג. כדי נאך שטארקער צו טאכן די דראטע ארום אים, װען דאם זעצבע פאצק זאנט זיך פון אים אפ און פארשטויםט אים. א־ן 1845 האט דער אויבעדאפטעדגאוער פאםטאר יאזעה דײ־ זיבערנער באארבעט דעם טעקםט פון װיים. ער האט נעקירצט נעװיםע טאנאצאנן, נעענדעדט נעװיםע פארעצטערטע אויםדרוקן, און בא- פרײט אים איננאנצן פון די מיטצ־אצטערצעכע דערבע־עצעמנטן. אזוי, אז אין הײנטיקן מעקםט איז שוין די קאמישע פינורפוןטײװצ נישט פארא;. ער רופט שוין נישט װי אמאצ ארוים צו זיך קײן שפאט און נעצעכטער. פארקערט, ער איז א טיף-טראנישע און צײטנװײז העכסט־םיטפאטישע פיגור די אײנינעצע מוזיק צום שפיצ איז געשאפן איו 1811 םין ־אכוס דעדצער, — אן אויבעדאממעתאוער, אויםערנעמײנצעד־בא־ גאבטע מוזיקער. זי איז אבער טאדערניזירט און צונעפאםט נעװארן צו דער איצטיקע פאםיאנם-פארם דװך פראפעםאר זענא ריעמער, װעצכער איז נעװען שמארק אונטער מאצארטם אײנפצום. און װי שײן־צונעפאםט קציננט רי מוזיק יעדעם מאצ, װען ז• רארד איצוסטרירן אן עפיזאד, אדער װען זי שאצט־אויד פאר אן אקט-איבערב״ט, אדער םצענע־ענרערוננ. צוזאמען מיטן כאר, מאם רערשײנט תמיד, װי אין דער נריכישער טראנעדיע, אנצוזאנן מענן דעם נײעם אנקומענדיקן אומנציק. נישט נעקוקט אויף דעם, װאם רי האנדצוננ חיערט צאננ, פאצנט טען נאך אין טעאטער מיט א פארכאפטן אטעם אט די בא־ קאנטע טראגישע םצענעם, װאס װערן דורך די אויבעראמערנאוער פארגעטראנן םיט אזוי פיצ אויםדרוק און איםפאזאנטקײט. מיט דעם אװעקפירן קריםטוםן נאך זיין ארעםטירוננ אין דעם נארטן פון נעטסעטאנע, ענדיקט ז־ך די ערשטע האצבע שפיצ־צײט. סיאיז האצבער טאג, און די שפיצ װערט איבעתעריםן, כדי זיך אפצורוען פון דער אננעשטרעננטקײט און נאכצוטראכטן איבער דעם געזעענעם. ד• צװײטע טײצ פון דעד פא־שטעצוננ, װאס הײבט זיך װי־ דע־ אן צװײ א זײגער נאכמיטאג, רופט ארוים נאך א נרעםערע פארינטערעםירוננ און שפאנוננ. זי פאדשציננט פשוט מיט איר נראנדיעזקײט. זי פארטויבט אצע אנדערע חושים, און צאזט כצויז פרײ דעם חוש פארן דראטאטישן, פארן טראנישן. אויב די ערשטע, פריטא־גנדיקע טײצ ראט נאך נעהאט אין זיך ציריש־צארטע, פא- עטיש־צויטעדע טאמענטן, איז דער נאנצער צװײטער טײצ פאר־ באפנדיק בצויז דורך די דערשיטערנדיקע פאםידוננען, װאם אנט־ װיקצען זיך איצט מימ א פאטאצעד דינאםישקײט. דאפ שפיצן פון די דארפסצײט פויערן װערט אננעשטרענגטער און טעאטראציש־ דדאטאטישער״ די בינע װערט פוצ םיט די װײסוטיקע קצאננען פון ײדאשם חרטה און םיט די שטורמישע אויםנעשרײען םון דער אויפ־ נעברויזטער טאםע, װאפ פאדערט אצינד זײער צערערם טויט. און אויך יעזוםעם שפיצן װערט טיפער און אינערצעך־אננעשטרעננטער. ער רעדט שוין איצט כםעט נישט. שװײננדיק, מיט צוזאטענגע־ צ״נטע, געבונדענע הענט צאזט ער זיך פירן פון דער םארזאםצונג פון די סנהדרין צו פיצאטוםן און הורדוס;. בצויז זײן שצאנקע פינור און נראנציק־שײנענדיקע אוינן דריקן אוים אזוי פיצ פעםטקײט און אינערצעכע זיבערקײט. אבער װאם איז דאם? — װו איז פארשװונדן די ײ;? פארװאם ציגט איבער דער נאנ־ צעד בינע אזא דריקנדיקע טונקצקײט? װו איז אהיננעקוטען די היטצ-קצארקײמ? פארװאס זאםצען זיך אזעצכע שװערע, ככערנע װאצקנם? זאצ עס טענצעך זײן? י זעצטענע רירעװדיקײט באזיצמ זײן פנים. װאם פאר א טראנישע נאטן אין זײן נאנצן שפיצן. די נאנצע צ״ט האב איך זיך נישט נעקאנט באפרײען פון נעפיצ, אז םײ צויט זײן פינור און אויםזען, און םײ צויט דעפ נאנצן אופן פון איבערצעבן זײן דאצע, פארמאנט ער עפעם ענצעכס צו אונזער עדשט פא־שטא־בענעם טראנישן שוי־ יטפיצעד יודאצה שיצדקרויט. גװידא םייער (יחודה איש קרױת) און אזוי כםיר — פעטער, יאד.אן, קא־אפוס. װונרערצעכע ב־נע-פינורן און זעצטענע שוישפיצערישע שאפיננען. און עם צ־ט זיך אצץ אט די זעצטענע, אויסערנעװײנצעכע טעאטער־שפיצ אויף דער פרײער נאטור, אונטער דעד װונדערצעכס־ טער באצויבטונג װאם טען קאן זיך נאר פארשטעצן אין א טעאטער. די זרן שאפט אזעצכע װונדערצעכע ציכט-קאטבינאציעם, װא־ װאצטן קוים דויך אן ערשטקצאםיקן בינע־באצײכטעד נעקאנט אויםנעקצעיט װערן. אט צעצײגט זיך דעד אצכסונדיקער זון־פראזשעקטאר איבער דער האצבער בינע, דארט װו יעזום פירט זײן םצענע מיט די אנטציקטע תצמידים, און יהודה בצײבט אין שאטן, װאס היצט אײן די צװײטע האצבע בינע. אט העצט אויף דער זוניקער ציכט-פצעק פונקט אין צענטר פ־אםצעניום, דארט װו יעזום שפיצט די סצענע פון צעשײדן זיך טיט דער מוטעד און אט גאד װערט די זון אביכצ פארשאטנט, װען אין רעם אינערן פון דער םיטצ־בינע שפיצט זיך אפ דאס שטיצ־פא־ט־אכטע ביצד פון ״צעצטן טאצצ״ט״. דער היטצ איבע־ דער םצענע איז בצוי־צויטער, באצירט םיט אזעצכע צא־טע, ירושצימריקע װאצקנדצעך. דער צײבטער װינט באװענט די קצײדעי און די האר פון ד• שוישפיצער. א.ין העצפט־טיט צו שאפן אט דעם וװנדערבארז נעטיש• פון נאטירצעבקײט און טעאטער־שפיצ און שעה נאך שעה פאדנ״ט אוטבאטערקט סצענע נאך םצענע אנטװיקצט זיך. בייד נאך ביצד שפיצט זיך אפ פון פ־אסצענױם טראנט זיך די האנדצוננ אדיבער אין מיטצסטן ביגע־ביצד פון דארט באיד אויף די זײטן־ט־עפ. און װידער צ־ייק א־ן א רייכנאננ צי א נאס. די פאסיאנם־שפיצ פארטאנט זעכצן אקטן, װעצכע זענען דורכנעפיאכט: טיט 24 צעבעדיקע ביצדער, שטיצ־שטײענדיקע טאבצאם. די טאבצאם זענען סצענעס פון אצטן טעסטאטענט, אין דינען װי א אצענא־ישע איצוםטרירוננ פאר דער האנרצונג, װאם אנטװיקצט זיך. אזוי, צמשצ. פא־ דע־ פצענע, װען די פאצקם-טאםן, אויפנעהעצט דורך די הענדצער און פ־ושים, װאם ווערן דורך יעזוםן פאיטריבן פון בית־ הםקדש, הײבן זיך אן אפצוקערן פון יעזוסן, װײזט זיך דאס צעבע־ דיקע ביצד ״די ב־ידעד באשציםן פטור צו װערן פון ױספן״ פאר יער םצענע פון ״צעצטן טאצצײט״ ױערט נעװיזן דאם צעבעדיקע ביצד ״טן אין דער מדבר״. דער אנהויב פון יעזוםעם צײדן װערט נעשפיצט נאך דעם צעבעדיקן ביצד ״אדם עםט זיין ערשט טאצצײט אין שװייס פון זײן פגים״ א. א. װ. דער טעקםט פון ד״ער אויבעראממעתאוער אויפפירוננ איז (סוף קוטט)