Literarishe bleter · 1930-08-29 · 35 (29.8.1930) · p. Seite 658

?'110ר8רישס 190x73 נוס. 35 (330) זײס 658 * אברהם םײם?ב1'ם / אזיבעראסערגזזז די פאסיאנם-שפיל איז אויבעדאמעדגאו נאעציעל די ״ליםערארי׳מע!לעפערי' אין ד• גאר אאטע צײטן פלעגן, װי אומעטום אין אײרןופע, די אויבעראםםעדנאור פאנס־אנפ-׳עפילן נענעבן װערן אין דער אל־ טער קידכע, װאם נעפינט זיך אויף דעם צװײמן עק דארף. ישפעטעד פלעגט די ׳צפיל פא-רקוטען אין הויף פון דער קירכע, און דער ןופענער פלאין ארום תאט נעדינט זנופ עטיין פארן פארזאכולטן פובלייןום. װען די פארשטעכוננע; זענען נעװארן פאפולערער און האכן אננעהויכן צוציען א פך באזוכער פון די ארוםיקע דערפער, איז ׳עוין נוימיה נעװען אפצודינגען די פלעצער ארום און אײנצוארדענען הילצערנע בענק צום זיצן. װ״ל מען האט ׳שוין ני׳שט נעהאנט ארײנניעכ׳ען דאס פארזאסלטע פובליקום אין אײן מאל, איז נויטיק נעװארן די ׳שפילן איבעדצוחזדן עטלעכע םאל א פא־ טענ נאכאנאנד ער׳טט אין 1830, װען די אםםעדנאועד פאם־אנם-־שפילן זענע; שוין נעװארן װעלט-באריםט, און צענדליקער טויזנטער באזוכער פון אלע עקן וועלט תאבן אננעדיויבן ארײנצושטראטען אין דעם קלײנעם דערפל, האט טען די פא־־בטעיוננע; איבערגעטיאנ; אויױ דעם איצטיקן פאםיאנפ- ׳שפיל-פלאץ אין אפענעם פעלד, װ• םיאיז פאר דעם צװעק אויםנעבוימ געװא־; א םפעציעלער טעאטעד ד• אייצטיפע נעבײדע איז אוים- נעבויט נעװאר; נישט לאננ צוריק, און איז באזאדנט סיט אלע טעגלעכע באװאדענישן קעג; פײעד און רענ;. זי נעםט אר״ז 208•<־, טענמשן. אבעד װײל די צאל באזוכער איז אוטגעהײעד גרוים, קומען די פארשטעלוננען פאר די גאנצע דרײ זומער-הדשים, יעדן צװײט; טאנ. די פראפיטן פון די פא־־שטעיונגע; נײע; טערסטנטײלם פאר די געברויכן פון דעם רארף; פאר אײםבעסער; די װעג;, פאר דער אײנצוימונג פו; דעם בארג-טייך, ד• ״לאינע״, װאפ םאכט גאנץ אפט חורבנות אין דערפל, פאר דעם אויפהאלטן די האלץ-שניצער״- שול, װאם איז דער װיכטיקסטעד צענטר פון אויבעראממערנאוער װעלטלעכן. טאנטענלעכן לעב;. בלויז א פארהעלטנישטעםיק קל״׳נער טײל נײמ אלם האנאראר פאר די שוישפילער, װעםען עם היכ׳ט אוים צי פארנאכיע-פיקן זײער אדבעט חדשים-לאנג בשעתן אײנשטו- -דירן די פא־שטעלוננען, און בשעת די לאננע װאכן פו; שפיל;, װען ״עדע פדיװאטע ארבעט הערמ אויף. גאנץ אפט פאםירט, אז רעד שוישפילער מוז זײן נאנצ; פאררינטן האנאדאר אויםנעב; אויף דאק- טוידים און טעדעצינען זיך צו היילן, װען ער װערט קראנק או; פא־קילט ז־ך כײם שפיל; אין ׳עלאקס-רענן אוגטעח פרײען הימל רער פײן-אויםנעצירטער פאםיאנם-שפיל-פלאץ איז נעפאקט. און װאם פאר אן אויסערנעװײנלעך אימפאזאנט בילד שטעלט ט־מ זיך פאר דאם פארזאמלטע פובליקום. טענטשן פון אלע לענדער און י־אם;. אט די צװײ געל-הויטיקע כינעז־שע מײדלעך. מעגלעך, אז ׳ארנלאננ האבן ז״ פון טאנערע פארדינםטן נעשפארט און נעזאמלט כדי צו קאנען פאר; און בײװוינען א פארשטעלוננ פון דער פאסיאנם- ישיפיל. און דער נעגערישער נלח, אזש פון װײמ;, זוניק; אפריקע איז ער אהער נעקומען כדי צו לאזן ציטערן זײן הארץ ב״ דער פאפיאנם- שפ־ל און דער בלאס-פנימדיקער פאריזער טאלער, און ד• עלענאגט- פארפוצטע נױ-יארקער םטודענטקע, אלע זענען ז״ אהערנעקומען באװוינן פון אײן דראגג און באלעבט פון א״ן אימפולם. און װידער אטאל צעטראנמ זיך דער טויבער הארמאט-שאם איבער; טאל א.׳; דאדף. דער צװײטער צײכן, אז די פארשטעלונג פאננט באלד א;. דער עולם הויבט אן אד״נשטראטען אין טעאטעד אר״ן דודך די פארשײדענע ז״טיקע טירן און פארנעמען די ערטער פאד די או־נ; ניט א בליאםק די העלנאלדענע ליכטיקײט, אין ׳װעלכעי עס בא׳־ט זיך די אוים קאנקריט נעבויעטע בינע אנטקענ; דעם אפענעם בוינן פון טעאטעד-זאל סיאיז די װונדערלעכםטע אײנ- ריכטונג פאר א טעאטער-שפיל, וזאם טיד איז נאך װען אויסנעקומען צו זע;. דער טיט קאנקריט באפלאפטעדטער פדאםצענױם, װאם ציט זיך ביז; טעאטעד-זאל ארײן, א־ז אוטנעהײער גרויס. עם דארפן זיך ראך אויף אים באװענ; או; ש־פילן ביז טויזנט טענטש;. די פעדטאכ׳ענט אויםנעבוייטע דעקא־אציע באשטייט פון דרײ טײל;. דער מיטלםטער ט״ל, אין ורעלכן עם שפ״לן זיך אפ די א־נעװײניקםטע םצעגעם און די לעבעריקע כילדעד. עד איז איצט פארמאכט מיט א בראנז- קאלײיט; אײזעתעם פוירהאננ. פו; בײדע זייטן בילדן צװײ אפענע (הםשך) די זו; שײנט הויך או; ליכטיק. ־ע־ ׳שטאט-זײגעד אויפן ראטהויז שלאגט אויס 7. ־•;.־ נלאק אויפ; קידכן-טורם צעקלינגט זיך פרזם און פ״עד- לעך א טייבער הא־מאט-שאם צעקאלע־ט זיך א׳־בער ־עם איצט איננאנצן-אױפגעלעבטן אממער-טאל און פארלירט זיך װײט איבער — בע־נ. — ראם איז א צײכן פאר רי מוװקאנטן און שוישפילער, זײ זאלן זיך אנהויב; ציזאמענצוקומע; אין טעאטער ארײן, און אויך א; אנװײזונג פאר; פובל־קום, אז די פארבר״טוננע; צו דער פאד- ש־טעלוננ הייב; זיך א;. אײננטלעך האב; זיך ד• פאי־ברײטוננע; שיוץ אנגעהױב; נאך נעכטן פא־נאבט, װע; איך בי; צוזאמע; מיט די טויזנטעד אננע- פאי־ענע געםט אנגעקומען קײן אויכעראממעדנאו. מיד זענע; געקומע; מיט א טאג פ־יעך בדי זיך אױכצו־וע; רי נאכט א•; אויפשטײ; מיט; טאג גלײך צו דער פאי־שטעלונג, װאם הײבט זיך א; אכט אז״- נע־ אין דע־ פרי, אין דוייע־ט רעם גאנצ; טאנ כיזן אװנט. מײן פא־- וױנדע־ונג אין איבעײאשונג האט זיך אננעהויב; באי״ד בײ רעד קל״נע־ באז־םטאנציע, װו עם האב; אונז אפגעװארט או; נ־עהאלפ; אויכשיט״נן ד• בא;-טרענע־ א־ן ד• קיי־צע, גי־־נע ט־דאלער ה״ז; או; ׳־ױטע היטלע; פון באז-באײנער מיט פנימע־ פון אפאםטאל; או; הײל־קע שפעטע־ איז מיד קלא־ נעװאר; דער מאדנע־;עמיש. ראם זענען די אויבע־אממערנא־עך װאם נעמעז אנטײל א•; פאפיאנם- יטפיל אלם םטאטיםט; או; קלענערע ־אליםטן, אין רעדבײ האבן זיי א״ך ד• עוב־א צו באה־ינען ד• אנגעקימענע נעםט בײם בא;, פונקט װי ד• מע־ פא־מעגלעכע שפילעדם האב;, אחוץ דע־ א״םפירוננ פון זײע־ע ־אלן, אױך ־י א״פנאבע א״נצוקיוארטיר; ד• געםט בײ זיך אץ הי ה״זע־ או; זארגן פא־ זײע־ באקװעמלעכקײט. נאב־עם װי מען האט א־נז פאנאנדערנעפירט א•״־ אונזע־ע נאכטלענע־ב אץ מיר האב; אפנעגעבן דעם ע־שטן אױבעדאםמערגאוער פ״עד־ב; מאלצ״ט, האט א־נז א״ך אזא עניעכע־ האדסאט-שאב גערופ; אץ מארק א־ױם, וװ דע־ פאביאנב-א־קעםטער פון איבער 50 מא;, א; דער שפיץ פץ א פ־אצעםיע פאביאנם-אנטײלנעמעך האב; מא־ש־־ט אי- בע־ ־י קלײנע נעכליעך א־ים ־ע־ נאנצ; דאד־ םיאיז נעװיע; א פע־קװיײיקע פ־אצעביע, װאב האט אין דעד פארנאכטיקער יבקיעה געיועקט אזױ פ־ל ע־נםטע דע־״א־טינג און ד־ נאנצע נאכט נאכ- דעב איז א־יבע־ אץ עפעם א מאדנער פרומער צונ־״טיונג צום מא־גנ—ק; טאנ. יוען עס שט״ט פא־ איבערצולעיבן עפעם ג־ױםעב אול איבערנעװ״נלעכם. איצט אבע־ איז שוץ א שעה פא־ דע־ פא־שיטעלוננ דאב א״בנעפיצטע ־ע־פל און ד• מיט פדעםקז-באצירטע ה״זלעך ש״נען ״ם-ט־ב—ק. ײ נעםלעך ה״ב; א; צו װעד; באלעבטעך די מענטש; באיוענטע־ מיט ע־נבטע, פר־מע פנימער נײען די לאנג-האדיקע, ב־וץ-פנימדיקע ש״שפילע־ איבער; װעג, װאם פירט צום טעאטער- פלאץ נ־יפנװײז. משפההװײז נייען זײ אט ד• מערקװירדיקע אויבעד- אממע־נאיעך — מענעך פרויען און קינדעך נישטא קײן איץ פא- מיליע אץ רא־־ ־ועמענב ציוײ, דדײ אדעי־ פיד מיםנלידער זאק ױך נ־שיט באטײליקן אץ דעב פאב־אנב-שפיל א מאדנער באהאל- טענע־ שיטאלץ און ערנםטע זעלבםט-זיכערק״ט איז אױבגענאם; א־בע־ זײע־ע פױמער א.ץ א״נז. אץ פונקט אזוי ערנםט פ־ום א־ז ־אב א־־םזע; פו; די טו־זנטער טוי־־םטז־נעסט, װאם שטדאמע; א־צט אץ טעאטער אריץ בייצװװ־נע; ד־ פא־שטעלוננ, ײאם מע; קאן זען נא־ אפש־ א־ין מאל אץ לעב;. ־־ ־הב־תד־ירנרו־םע. האלע-א־ט־קע טעאטער-געב־־דע נעפוגט ו־ך א־־פן באמע עק ־א־ף ביים פוס פון לאבער-באדנ, און ראמ־נירט מ־ט א־־ ה־־כק־־ט אץ א־מפאזאנטק־־ט איבער דעם גאנצ; דארף. ײ״ זי־ט; א־־ע זענע; פא־מאבט אץ נעשייצט פארן ־ענ;. די פערטע ז־־ט א־ז אפן — אקענן א־ר א־ז א־־םנעבו־ט ד־ או־םעדנעװ־ינלעך נ־־־םע כ־נע, ־ואם נעפ־נט זיך א׳־נטע־ן פרײען הימל, ארומגעהילט ט־ט ד• גרץ-ג־אנצ־קע בערנ אלם הינטע־נרונט.