Literarishe bleter · 1930-08-22 · 34 (22.8.1930) · p. Seite 647

4 1ײם 647?'ססר&ורי&ס בלעםסר ב^ס. 34 (329) פוז דער וועלט ־ ליטעראטור װענן א דערנענטערוננ צוױשן מזרח און םערב אין פראנקר״ך האס זיך געגרינדעם א קאםיפעס פון אינטעלע?ש:עלע װאפ האפ זיך גדפפעלפ אלס גיל ג• פיאפאגאנדירן די דערנענפערונג צװ״גן מזרח און מערב. דער חןזיקער קוןמיפעפ ה>ןפ בדעה ארויםצוגעבן אין בינע א פראנגויז״פע *״נדסריפפ. דער פריןספעקפ סון דער געפלאנפער *״ע-ריפט איז פארזען מיפ אן אפאריזם פונם בארימפן •פריפנדפפעלער אנדרע ז־פיד. ראסען ראלאן, װעלבער איז א״נגעלאדן געװארן םיפצואיבעפן אין דעי *״נדפײפפ, האפ אפגעענפפעיפ אזוי: ״איך באדויער •פפאיק, וואפ איך קען זיך נייפם באפייליקן אין אייעי צייפ־פריפפ. איך וויל זיך נ״פפ בא־ םייליקן אין קיין שום אינםעלעקפועלער ארגאניזאציע, וואם האפ אן אפי־ *יעלן און פאליםישן באראקפער, וועגן וועלבן םיזאגן עדות די נעפען פון די פאליפייפע פערזענלעבק״םן, זװ וועלבע איר װענדפ זיך. איבריקנם, װען םיהאנדלפ זיך װעגן א דערנענפערונג *װ״פן מזדח און מע־ב בין איך נ״פפ מסבים מיפ דער פאן פון אנדרע זיפיד און איר דעוויז: ״די ציװי־ ליזאציע פונם װייםן םזרח קען זיך מע־ לערנען פון אונז, ײי מיר פון אירי'. מיינע פריינם פון װייפן םזרח און איך האבן פאי א דעײיז דאם ווארם: ״גלייבהיימ״. די װערק םון א. בארביס פארבאט; אי; איטאליע; די איםאליענ״פע *ענזור האם פארבאפן א״ניקע װערק פון אנר• באיבים, וואם זענען איצפ דעו־פינען אין א איפאליענ״פער אייערזעגונג. פיראגדעללא או; דער קלאגג-םילם פייאנדעלא ארבעפ איצפ איבעי פיר פצענארן *ו קלאנג־פילמען, וואם זענען בא־פפעלפ געװארן דורך א גרויםע־ אםעריקאנער פילם־פאבריק. די פירמע האפ אויך אפגעק־יפפ דאם רעבפ צו פארפילפען דאם בא־ימפע סצענייפע װערק פון פי־אנדעללא א. נ. ״זעקס גע־פפאלפן אין געיעג נאך א םחבר״. אינפערעםאנפ איז, אז ער־פפ מיפ עפלעבע חד־פים צוריק איז פיראנדעללא •פאיף ארויםגעפרעפן קעגן דעם קלאנג־פילפ. אגב, פאי יעדעי םצענאר באקוספ פיראנדעללא אן ערך 15 םויזנפ דאלאר. אפ־פי איז דאם געװען די םיבה פון דער *לוזולינגער ענדערונג, װאם איז פארגעקומען ביי דעפ באריממן •פריפנדפםעלער. טיציאן־טוזיי אינם הויז, ווו םיאיז געבוירן געוואין דער געניאלער מאלער. איז לעוופנם געעפנפ געוואין א סוז״, אין ײעלבן םיזענען *ונויפגעזאמלפ געווארן אלע אנדענקונגס־זאבן נאך דעם גרויםן קינםפלעי אינטערנאציאנאלע סאצ־אליסטישע ענציקאאפעדיע דעי םאציאליםפישער אינפעינאזויאנאל גרייפ *ו אן אינפעינאציא־ נאלע םאזויאליםפ״פע ענציקלאפעדיע אין דריי •פפראבן: אין ד״נדפ. פ־אנ־ זװיזיש און ענגלייפ. דער עי״פטער באנד וועט ארומנעמען די גע־פיבפע פון דעד םאזויאליסםישער באײעגונג פ־ן אנהויב אן. דער גווייפעי באנד וועפ אנםהאלפן ביאגיאסיעס פון באדייפנדיקע םאציאליספישע פוער. דער דייפעי באנד װעט באשפיין פון אפהאנדלונגען איבער פעאיעפ״פע און פאקפישע פיאבלעמען פונם פאציאליזם. צום עריפפן ײעפ דעייפ״נען די ד״פ׳פע אויפגאבע. ״שװארצע ליסיזע״ די אנטיםאוועם״פע צ״נדפריפט, ײאם דעישיינט אין לאנדאן אין עםלעבע שפ־אבן האט לעצטנס פאיעפנפלעבפ ״א שװארצע ליםפע״ פון מהברים, װעלבע מידארא נישפ לייענען. צװישן אנדעיע זענען דארפ פא־אן די נעמען פון בארביס, איינשפיין (״א נישט פראדיציאנעלער וויםנשאפפם־ מאן, א םימפאפיקער פונם באלשעוויזם״), פיאנס (״םפעציעל •פעדלעך״). גאיקי (״דער פריינפ און תלמיד פון לענינען, דער װעימ פון זיינע וועיק איז צווײפלהאפט״), איבאניעם א־ן ראלאן (א לאנגװייליקער •פײיבער וועםענס װעדק םיר״צן־אויןז •פוואבע מעננדפן און רעגן זײ אן צו װילדע סדפים״), שאו, םינקלער (״דער אמעײקאנער שדייבער, װעלבער רופפ דעב ארבעמער־קלאס צו בונט״). אין דעם זעלבן םטיל קומפ נאך א גאנצע רײ נעמען און כאראקמעריפסיקעס פון שריפנדפפעלע־ א נײ ביך פון ה. נ. װעלם דער בארימטער עננלישער שריפשמעלער ה. ג. װעלם (דער מחבר פון דער ״ײעלמ־געשיבטע״) האט איצפ פאיעפנמלעבמ א נ״ בוך, ײאם ראם ארויםגער־פן א שםארקע אויפרעגונג אין ענגלאנד. דאם איז א ב״םיקער באמזלעט אויף דער ענגלישער געזעלשאפם אין דער פארם פון א ראםאן. דער פפור המעשה איז פאלגנדיקער: א געײיםער הער פאדהאם פון אקפפארד ווערם בעת א םפידיםיסטישן סעאנם איבערגעטראגן אין א ײעלט, װו ער ווערם א דיקפאפאר. אלם אן אויםאקראפישער הערשער פון דעם :״עם ענגלאנד, רעבנפ ער זיך אפ מיטן פארלאםענפ, ער פירט א מלתםה קעגן רדםלאנד, שופעמער םיפ אסעדיקע און דערפירט אזוי־ארום צו א גרוי־ ריקער שחיפה אוין• דער גאנצער ײעלם. בדי צו זיגן אין דעם ײעלמ־קריג, איז דעם דיקפאפאר נוי&יק עפעס א ספעציעלער גאז. דער דיקטאפאר, װעלבער איז גובר אלע שװעײקייםן, מוז זיך אבער אנערקענען פאר באזיגפ דורך די געלער׳פע, װעלכע האבן דעם םפעציעלן גאז דערפונדן. אלץ האם ער נעקענם האבן צו זיין דיםפאזיציע, נאר נישפ רי װיפנשאפמ. דער חלום וועגן העישן פון גרוים־בײפאניען איבער דער גאנצער װעלם ענדיקט זיך מיט אן אומגליק און א גרויסער םפלה פון אלע, װאם :אפ״ליקן זיך אין דעם קריג. דאס איז דער חלום פון הער פארהאם. זיין װירקלעך לעבן שמעלט זיך פאר אזוי: ער ײיל גרינדן אן ערנםם און אינפעלעקטועל װאכנבלאפ אראנק דער הילן• פון א געוויסן מיליאנער, — אבער דער מיליאנער האט דאם געלפ ז״נם אײעקגעגעבן אויןז צו גרינדן א שונד־ציימונג, װאם :־ענגמ פראפיט. דאם איז דער אינהאלם פון דעם נייעספן ײעלם־ראמאן, אין ײעלבן ע־ זאגפ ארוים ז״ן מיינונג ײעגן די ענגלענדער, זייער פאליטיק, מלובה און דער באציונג צו דער איבדיקער וועלם. אם א פאר באראקפעריםפישע געדאנקען פון דעם דאזיקן ראמאן: ״דער שפיאנאזש איז קיינמאל נישם געװעזן אזוי פארשפרײמ, םא־ ריד און אזוי געאבפערט ײי איצם״... ״סיחאבן זיך שוין געענדיקם די יארן פון פארשײ״גן. די פאםײאטן און קדיגס־ליים, די פלאגן און נאציאנאליפעפן מוזן װערן אפגעײישט אויןז אייביק. די מ&וכות און אימפעריעם האבן שוין געענדיקט זייער צ״פ״... ״מיר זענען ארבעטער פון א נייעם מארגן. מענמשן אן נאציאנאלי־ :עפן. םענםשן אן טראדיציע״... ״אלע אייערע אלטע װערטן װעלן ײערן אײעקגעװארפן און פאדגעסן. אייער מאראל און די געזעצן, אלץ, ײאם איר באטראבט פאר שיין און רע־לעך, די העלדישקיים און דאם מקריב זיין זיך אןיף דעם שלאבמ־פעלד א״ערע םרוימען ײעגן הערשאפמ, די געפרייע דינער, דערנידעריקםע פרויען. אפנענארטע קינדעד, — אפ דער גאנצער קנויל זאבן און געזעצן פון א״ער א־פער ײעלפ וועם ווערן א־יסגעװארצלט פונם םענםשלעבן געדאנק.." די ענגלישע פרעםע האמ אפגעדרוקפ שארפע ארםיקלען קעגן דעם :•־. פאר די קאנםערײאפיממן איז וועלס שוין געווארן א ״באלשעוויק״... יצזעקםפיר־פארשוננ דער אמעריקאנער נאפפ־מאגנאם אנרי פאלדזשעי האם געשענקם צען די־יאן דאלאר אויף צו שאפן א שעקספיר־אינםמיטום אין װזושינגמאן. דע־ אינםםימום דארןז זיך װידמענען םפעציעל דער מעאמעײפארשונג. אין דע־ בפעציעלער געביידע פונם אינםטיטוט געז־נפ זיך די שעקםפיר־ביבליא־ מעק אין דער צאל פון 20 טויזנט בענדער. באניותוט פון עננלישע טעאטערן די ענגלישע טעאפערן אין לאנדאן און אין אנדערע שפעמ לעבן איצב איבער גאר א שמאיקן קריזים. בלויז אין לאנדאן האבן באנקיאםידמ *״אנציק מעאמערן. די *ײיי גרעםמע םעאפעין חאבן זיך פארביםן אין ל־אנג־פילמען. אויך דאפ מעאטער, ײו סיאיז עד־טט נישפ לאנג מים אזא ״זן דעיפאלג נעשפילט נעוואין שעריפס ״םון• םון וואנדערונג״, איז איצפ במש פוסמ, חגם סיײערם דאיט גענעבן די *ווייפע פיעםע פון דעם בארימם• ב־בי. בדי צו ראםעװען דאס מעאמער, האפ שעריף רעזיגנירם פון זיין באנטיעמע, און דאם םעאטער האם באדייםנדיק פארביליקמ די פר״זן פון ד' בילעסן (פונקם ווי ביי אונז אין ווארשעווער ״דישן םעאטער!).