Literarishe bleter · 1930-08-22 · 34 (22.8.1930) · p. Seite 644

?•םער׳ור^&ע ב?עםער נזם. 34 (329) זײם 4*6 * — אזוי זאנסטו? קאפ אײנעח — מן הסתם, אז איך זאג, װײם איך, װ$ס איך זא;. — ביסט א נרויםער בעל-מוח1 — װאס-זיסע? װײםט אפיטר בעסעדי — סע נײט דען אין װײםן? — םע גײט אין חנפענען די גבירים... םיאיז װי אמאל: אמאצ הײםט חנפענען, װען מע זאנט, אז א נביר האט א םך נעלט, און אמאל — װען מען זאנט, אז א נביר האט װ״ניק נעילט... — הײסט עם, אז איך חנפע?... — װא-דען, איך חנפע? — טפו זאיצםטו װערןן — ברוך-הירש, ביםט משונע? ברוך-הירש, קום נאר אהער הער װאם מע רעדט צו דיר, ברוך-הירש. איצי זשװאװעם האט אזוי לאננ נעצוינן דעם אויפנעזאדענעם בוכהאילטער פארן ארבצ, ביז עד האט אים סוך-כצ-סוף אפנעשצעפט אן א זײט. — ברוך-הירש, הער מיך אוים: ברוך-הירש, םעלדמאן םון דער טאבאטשנע פאבריקע האמ דיך דען נישט ארויםנעטריבן פונקמ װי סקרופניק מיך? דו דארפםט זיך עם א״נשטעאן פאר זײ? א־ך פרענ דיך. טו א קוק, װי עם שטײען די מײדצעך םון דער טאבאטשנע פאבריקע, אן דארט... איבער װאם האט פעלדמאן פארמאכט די פא- בריק, א? איבער א הוםפהן... א?.. נאר ברוך-הירש — אן אײננעהויקעטער, א אאננער, א בלאסער מיט א שארפער נאז און שארף פנים •— האט נאך אאץ אין זינען נעהאט זײןי מחאוקת אינמיטן דער נרויסער בעא-הבתישער ראד, זיך נעזײטלט אהין מיט רציחהדיק-בײזע בליקן, געשאלטן אהין אן אויפ- הער פון דער װײטנם: — א רוחן זײן טאטנם טאטן ארײן. פארך אײנערן ער װעט דאס מיך אערנען נישט חנפענען, װעט ער מיך אערנען... איצי זשװאותם האט אים באאד אפנעאאזט. נישט װײט אקעגן זענען אין װאטאװע טאנדײטנע אײבאעך נעשטאנען אאע אינײנעם, די םײדאעך פון דער טאבאטשני פאבריק. איצי האט צװישן זײ נע- פינען זײן שװעסטער — אן עאטער מײדא. ער איז צו איר צונע- טראטן: — נו, װאס הערט זיך, העני-מצכה? — מע האט דאך נע- שמועסט: איר נימ אן אין רעװקאם אויף פעצדמאנען... — אז םיאיז נישטא, װער סיזאא נײן... דאם מײדא האט נעקוקט םיט קאםע אויגן ערנעץ װײט פאר זיך. זי האמ א זיפץ נעטון: — נישטא װער... אז סיאיז נישטא קײן מענטשן. פלוצים האמ איצי דערזעען: אין עק מארק האט דער עואם א שאט נעטון צו דער ײדישער שפארקאסע. איצי איז אויך אהין אװעק: — װאם איז? װאס איז? נעענטפערט האט מען, אז גארנישט: — אין שפארקאםע דאבן זיך צענויפנעקאיבן די נבירים; זײ װיאן צװישן זיך אויםקומען. __והמ?;ד?ומס)_ | פארלאג ב. ק5עצקין, װארשע | ערשט דעדשינען ר־ז. ש א ש ס ע ס ל־״ענדער ארז שטעט (ר״זע-אײנדרוקן) — מיט פיא ביאדער — אינהאלם: די װעלט־אויםשטעלונו (פארװײלונגען, אויםמראליץ און קאנאדע, פאלעםטינע, שווארצע און וו״םע קולטור, אין לאנד פון ברילאנטן); איםאליע; מצרים; ארץ־ישראל; צפון־אפריקע; שפאניע; באלקאנען־םזרח; םיריען; פוילן. - פרײז 9 נילדן — אדרעס: קאאפ ״ביכער׳, װארשע, נאלעװקי א2 נאז איז נדײט אין יעדער רנע זיך פאנאנדערשיטן, װי אויסנעטריקנ- טע ערד. ב״ דער אקטער זענען די אראפנעהאננענע פים געװען אײנ- נעװיקקט אין שמאטעס; כדי מע זאל חלילח נישט מ״נען, אז זי איז א פוסט-און-פאסניצע און עסט אוםזיםט ברויט, האט זי אלע װײלע, אפטעד װי ס־באדארף צו ז״ן, נעקאזט הערן איר קראנקן יאדאשלא- װער הוםט. — װער זיצמ? — האט זי חולהדיק און שטארק-אויכגעצוינן נעקרעכצט. — ווער זאל זיצן? — האט איצי פרײלעך א הויב געטון די הויזן, — פכע, די נבירים זיצן. — די נבירים?... קכע... קכע... װאם האטן צו זיי? — זײ האבן נישט געװאלט אפנעבן די פינף םיליאן, זיצן זײ. די פרוי בײם אוױון האט א דגע אויפנעהערט צו שקראבען די מולטער און זיך אומנעקוקט. א פא־ בײזע אוינן האבן אפנעמאםמן איצין פון קאפ ביז די פים: — כיהאב איר געזאגט, זאלםט זיך נישט מישן, האב איך דיר נעזאגט... פיפעלט מיר, צו מײנע צרות פעלט עם מיר... — װאס װילסטו? — האט איצי אויכנעקריצט. — נארנישט — האט די ײרענע נעװאלט אים א קנײפ טון. מיט די אויגן — מו זיך אויפ און זיץ אין שטוב. סיאיז געװען א לינן. — נוט, נוט... איכן זיצן אין שטוב. איצי האט נעכאפט א מינוט, װען זײן ײדענע האט זיך פאר- קוקט און איז װידער ארויס אין דרויס;. איצט האבן שוין אלע אין נאכ נעװוםט. װען און װיפיל נבי- רים מע האט ב״נאבט אייננעזעצט. — צען נבירים... צען, װי די ליאלקעס. װי נעכטן האבן רײטארמײער װידער דורכנעריטן שמײדיק אויף פע־ד און נײנעריק נעקוקט אויפן עולם, װאם זאמלט זיך אין גאס, װידער האב; זיך צװישן עולם, װי זײטיקע ארומנעשארט די ארטיקע םאציאליסטלעך, געב^אזן די ליפ; און מורא נעהאט, אז אט אט װעט עמעצער צו זײ צונײן או; פארפירן א שמועם. אײנציק- װײז, אין פשוטע מאנטלע;, מימ שאלכלעך, װאם זעען אוים, װי נע- ליג; בײ די דינםט;, זענען אײליק אדורכנעגאנגען אײניקע װײבער פון די ארעםטירטע נבירים. — קוקט;אר א;, — האט מען אויף משהלע קליגמאנס װײבל אננעװיזן, — זי האט שוין אױסנעטון דעס קאראקולענעם םאק. נאר בײ יענער א ז דאס פנים נעװען פארויטלט און פעכקע, װי א פריש-אױסנעכאקענער קו־לעטש, זי האט מו־א נעהאט זיך אומצוקוקן, מו־א נעהאט זיך כאגעגענע; מיט די ארומיקע נײגעריקע כליק;, גלײך זי אײלט פון אזא ארט, װענן װעלכן מאנכבילן טאר; נישט װיסן... אי; מארק האט זי זיך אפגעשטעלט מיט צװײ קרובות, װאס זענען איר אננעקומען אקענ; און מיט נאך א פאר פון די — פאי־װאם שװ״גט מען? — האט זי דערשראקז געפרענט, — פאױואם זאל מע; נישט פיװון עפעס טו;? — ־ ױאס קע; מען מון?... ־אס ראט געפרעגט בײ אי־ מיכל שליאמעם פון דער נ־ויםער שניט-קייאם — א ױננעימא; מיט נעלבלעכע נישיט נענאלטע באק;— ע־ איז קײנמאל נישט ק־אנק נעװע;, נאר האלט פון זיך פון תמיד א;, װי פין א שטיקל חולה, י־עדט שטיל, ה״זעריק — װאס קא; מען טו;? — ראט עד איבע־נעפרעגט, — מיר האב; נעשיקט זאנ; אין ״רעװקאס״. אז פינף מיליאן איז א משונעת... זײ קענע; די שטאט קענעז ז״? — אבעד ז״ ״זיצ;״ ראך... מײנעי זיצט אויך... מיכל שליאמעס איז נעװא־; אי; כעס: — איז װאס-זשע זאל מע; טו;, אז ז״ זיצ;? מע װעט ז״ אפראיט; אביכל א•; מע װעט זײ א־ויסלאז;. — אײך איז נוט צו זאנן... דאנקע; גאט — איז ״זיצט״ ניש־ט... מיכל איז נעװאר; נאך מע־ אי; כעם: - איז נ״ט מם־ט מיך; ראכט• נערעדט א מעשר?! איצי זשװאװעס א״ג; ראב; זיך נעװארפ; פון װינקל צו װינקל. פונם ננידיש; רעדל איז ע־ אװעק צו דער גרויכע־ בעלי-הבתיס-ראד, װאס אמפע־ט זיך אץ סאמע מיטן מא־ק און ציילט אויכ אויף די פיננעד ד• נכ־ריב. ב־וך-הירש — א נעװעזענע־ בוכהאלטעי — איז דא־ט געקימע; צו א גמ־ — פי־ אץ צװאנציק גכיריס — פונקט פיד און צװאנציק. זאל מע; זיך אפילו לײנ; אין דער לעננ אץ אץ דער בר״ט... קיץ פינף מיליאגע; קענען זײ נישט ארײנטראנן.