Literarishe bleter · 1930-08-22 · 34 (22.8.1930) · p. Seite 643

/ײע 643?'20ר)>ר'שע??1X00 ״ג 34 (329) איז דורכגעפארן נאך אײנער — אפנים דעד סאטע עצטםטעך איצי זשײאװעם האט זיך ארומנעקוקט: םיאיז נעװען תתיצת נאכט, און אין גאם איז עזוין מער קײנער ני׳טט נעװען אחוץ אים, אחוץ א״נעם א פרעמדן הונט, װאם שמעקט ארום א װינקיצ פון א הויז און נרײט זיך אפטון א םיאוםע זאך. װאכעדיק און עיצנט האמ זיך איצ■ נעשארט אהײם, נעכאפט א קוק צו א פאר שײנע רײכע הײזער און םארבײנײענדיק געזעך די שײן םון די גבירישע לאדן־׳עפאיצטן יצײכט-ארוים אין דרויסן אזוי רויק און ױם־טובדיק, נ5ײך אינעװײניק ברענען א םך ׳5יכט און םע אײענט דארט פאר װײבער די מניצה. פון אן אונטער׳נזטער נביר־שער ט־ר הערט זיך א פארדומפטן יטטויםן, װי פון א שטויםצ. עמעצער גײכ דארט ארוים, עמעצער נײט דארט ארײן, און עפ דאכט זיך: םיאיז נארנישט נישט געשען — די נבירים זענען װי תמיד נבירים, און װער װײם? —• מעגלעך — דאם טראגט פען זײ ׳םוין אויו־ דער אונטער־טיר שצח־מנות... 2 אויך מארנן. פאמעצעך און פוי9 האבן אין דעריןופט נעשיטערט פארשפע- טיקטע שנ״ערלעך. איצי זשװאװעם איז מיטן טאנילעך ארויםנענאננען אין דרו־סן און האט דערזע;, אז אין פוםטן מארק שט״ט םך־הכמ א״ן קצײן רערצ — א מענטשן םינך — נ־שט מע־ שטײן שטײט מען דארט נאך פארשצאפן; אויף די פנימער — א זויערקײט פון נאך ״נעגצ- װאםעד״, און רעדן רעדט מען אזוי קנאפ, אקוראט װי אין שטאט װאיט איבער נאכט עפעם טרויעריקס געשע;. מע קוקט מער מ־ט די אוינן, אײדער טע רעדט מיט די מ״צער. אז מע צאזט שוין אמאר פון מויצ דאם װארט ארוים, איז עם עפעם א מאדנע־פריקרע װארט, א נישט פאדשטענדצעכם: — איז װעמען, הײםט עם, זאנט איר? מע צ״צט אויף די םיננער: — משהלע קאיגמאן, זאגט איר, און יאנאװיטשן פון רער בײטא־מיא, און פעגדמאנען פון דע־ טאבאטשינע פאל־יי און װע־ מען נאח־ באטשוציםן, זאגט איר? — כיפאדשטײ נישט, באטשוצים האט דאך נאך צוריק םיט אנדערטהאאבן יאר אננעזעצט... — זעםטן?.. ״זײ״ איז עס א נרויפע נפקה םינה, צי אננעזעצט נישט אנגעזעצט. ״זײ״ װײםן א״ן זאך: א נביר און גענוג. — װארט. און םקרופניקן פון דער נראאניע? — םקרופניק, זאנט מען, איז נענאננען אויפן ערשטן אוױון, סקרופניקן האט טען אננענומען נאך נעכטן ארום עצף א ז״נער בײ נאכט. — װעגן װאם רעדט מען? האט זיך ארײנגעמישט א־צי. — װעגן די צען נבירים — האט מען אים נעענטפערט. — װעצכע נבירים? — װאם מע האט בײנאכט ארעסטירט. — מע האט ארעםטירט נבירים? איצי זשװאװעם אוינן האבן םיט װונדער געקוקט אויםן פראם- טיקן דרוים;, אויף דער ארומיקער כמורנעק״ט, און א תידוש איז זײ נעװארן אױפ; ׳שיטערן שנײ, װאס פאצט עפעס מאדנע פאמע־ צעך און פויצ, װי אויח א בית-עוצם, און אויף די דרײ פון ״רעװקאם״. איז א־ם אויך געװען א תידוש — אויף די דרײ, װאם האבן נעבטן םארנאנט זיך דורכגעװינט אויפן פאעטאן אזוי קאצטבצוטיק און װאכעדיק, װי מענטשן, װאם קײן זאך דא אין שטאט גײט ז״ נישט אן... ער איז אװעק צו זיך אין אונטערנעםצ, צו זיך אהײם — א גרויפער טונקעצער און פארויכערטער קעצער; םיצ בעטן און בעט־ נעװאנט גיבן רארט יעדערן צו פיצן זײן ריח פון די קינדער־יארן און אן אצטע קראנקע מאמע, װאם נײט נישט אראפ םון בעט. אין אן אצטן מוצטענעם הארמידער האט זיך זײן װ״ב נע־ בוינן אקענן שטארק-צעפצאקערטן אוױון און געקנאטן פון ראזאװע מעצ אזעצכע באבקעפ. זי האט די באבקעם דא אויםן ארמ באשמ־רט םון אויבן םימ אביםצ םענץ; זי האט די באבקעם צונערוקט נאענט צום פצאם אין אוױון, האבן זײ בארר אננעהויבן פארשפרײטן אזא ריח, װי אן אםתער פורימדיקער ראםא-פצ״ש. איצי איז ארײן אין שטוב אויפנערענט, מצא גדוצה — יא, האט ער אויפגעשאםן, — זײ זיצןן די אצטע קראנקע מאמע איז נעזעםן אויפן בעט שטארק או־ מעטיק מיט א קויטיק קאפן־טיכצ, מיט א צעקנײטשט און שװארץ פנים און מיט אויך אזא שװארצער אויםנעטריקנטער נאז — די — װי מײנט איר? זײ װעצן טאקע צאצן נאנצע םינױ מיציאן? — נאך א םין צאצן. זײ װעצן נעשװאצן װערן און צאצן. — מע זאנט, זײ האבן שוין פארנראבן די פויטיקעס אין דער ערד. — נישקשה, זײ װעצן אויםנראבן. — מע װעט זײ געבן א שמעק טון כרײן. — אט איז איצי, װאם זאנט איצי? איצי זשװאװעם — א נעװעזענער װינאקור, א נעשטופצט און רויט יױ5 םיט אן אונטערגעצופט בערד< זײן פאצטא — א ברײטער, א נעלינענער... בוטעצקע קאציר. איצי צויםט ארום פון רעדל צו רעדצ. נישט צאנג האט אים װאװע םקרופניק — אן ארטיקער נביר — אין מיטן װינטער ארויםנעװארפן מיט אצע בעביכעם פון נוראצניע. איצט אין בר״טן נעצינענעם פאצטא טרײםצט ער זיך םון פרײד, בציצצט מיט די אוינן, שװערט זיך, אז נאט זאצ אים טאקע אזוי העצםן, װוהין ער װעט זיך קערן און װוהין ער װעט זיך װענח: — נאט זאצ מיר טאקע אזוי העצםן, װי... םיאיז נוט און נענוגן... און נאך שװערט ער: — ײדן, איר װײםט װאם? איך בין א נרויםער קבצז, א םטופצ. אין דער הײם ציגט בײ מיר א קראנקע מאמע; זי איז שוין צװײ חדשים פון בעט נישט אראפנעגאננען, נאר פונדעםטװענן... איך שװער בײ מײן ײדישקײט: אזא פרײצעכן פורים, זאנ איך א־יך, האבן נאך ײרן נישט נעהאט זינט די װעצט שטייט. םײדן טאקע גאר אמאצ, װען סען האט אװעקנעצײגט המנען. ער האט נעהאצטן אין אײן נישטערן מיט די אויפגעבציצטע אוינן, אין א״ן זוכן מענטשן, װאם װאצטן זיך קענען אינײנעם מיט אים משמח זײן, אפנעריסן אצע מאצ אן אנדערן פון די ארמיקע ױננע סאציאציםטצעך און באשעפטיקט אים אײננערוימט אין אויער: — הערט מיך אוים: מע װאצט באדארפט זוכן בײ זײ אין די קעצערם, בײ די גבירים, מײן איך, פארשטײםט, צי נײן? — מע װאצט עם באדארפט מודיע זײן אין רעװקאמ — גבירים, זאנ איך דיר, האבן א טבע צו פארנראבן װאם טיפער נאר די םאציאציםמצעך האבן אין יענעם טאנ אויסגעזען משונהדיק קאצט און ניכטער; עם האט זיך נעדאכט: זײ זענען מיט אמאצ פרום געװארן און פאםטן אםתר־תענית. זײ זענעז, װי אאע אנדערע, שטיצ נעשטאנען בײ דער זײט, נעקנאקט יאדערן, װי די פריזױוניקעם, נעװארפן אוינצעך םון דער זײט און געשװינן, אקו־ ראט, װי מיט זײער שװײגן טוען זײ עמעצן אפ א שפיצא. דערצו האבן די נבירים אצײן פראנק און פרײ זיך אננעהויבן באױײזן אין מארק. נעשטאנען באזונדער, און אין א רעדצ. אז מע האט דארט בײ משהצע קצוגמאן נעפרענט, װאם סע װעט זיין, האט ער װי תמיד נישט נעקוקט צו דעם, װאם פרענט אים און האט געענטפערט אזוי קאצט, נצײך םיאיז נארנישט נישט נעשען. רי נאנצע װעצט איז װ־ פריער געבציבן טפשים, נאר ער, משהצע קצוגמאן אצ״ן, װײםמ: — פכען םע װעט נארנישט נישט זײן כדי צו דערװײזן, אז ער האט דא פון ק״נעם נישט װאס צ• הערן, האט ער נצײך גענומען רוםן ראם װײב אהײם: — קום, האט ער נעזאנט, — װאס װעצן םיר דא שטײן? איצי זשװאװעם האט ארומנענישטערט פון רעדצ צו דעדצ, נעײען נערװעז, הצמאי דער עוצם אין מארק הויבט זיך אן פאנאנ- דערגיין, נישט נעקענט רויק אײנשטײן, אויף גיך געריבן די הענטצעך — אז םיאיז נישטא מיט װעמען, — האט ער נעקצאגט, — םיא־ז שצעכט; םע װעט נישט דורכפירן. אט װעט איר זען. דער עוצם אין גאם איז אצץ געװארן שיטערער, אװעק צו רער םנוצה. אין דרויםן איז נעבציבן בצויז אײנער — איצי זשװא־ װעם. פאדנאבטיק האט פצוצים א בצאז געטון א קיצ װינטי, עם האט א נעם נעטון נעשמאק א טרוקן םרעםטצ, װי םיטוט אמאצ אזוינם א נעם ערב פורים צו דער מניצה, אין די פענסטעד האבן זיך באװיזן פײערצעך די נאםן האבן אנגעהויבן שרעקן מיט תעניתדיקן ״ויחצ״. װאכעריק איז דורכנעפארן אויף פערד א הורטצ רויטע אר־ מײעך אויף א װיגנדיקן פאעטאן האבן זיך דורכנעטראנן דרײ פונם נײעם ״רעװקאם״, געקוקט באשעפטיקט, פרעמד; מע קאן מ״נען — עם נײט זײ נישט אן קײן זאך דא אין שטאט; אפיצו נישט דער באפעצ װענן קאנטריבוציע, װאם איז דא צעקצעפט אומעטום אויף די ראנן. באהיט מיט צװײ באװאםנטע שטײענדיקע רויטארמײער