Literarishe bleter · 1930-08-22 · 34 (22.8.1930) · p. Seite 639

זי־ע 639 ליעעדןדייעע 73/\ססר נוס. 34 י320)^ װאס עס אװ געװארן א דדאענדיקע יזאנקורענץ פארן ״װענ״. רי אדמינ־סטראצ־ע פונם פארלאנ האט דאן געפרװוט אן אנדער נגיט<ל: זי האט אר״ן ארויםגענעבן א קאפיקע־צ״טוננ ״די נייע צ־יטונג״. ראס איז ני־טט געווען קיין זערבסט־טטענד־ק בראט, נא־ טען האט אויסגעקריבן אביםר טאטעריאר, הויפטזעברעך אינ־ פא־טאצ־עס פ.ין ״װענ״ און איױ ארוס צוזאטעננע־צטע־לט רי ביריקע ״נייע צ־יטונג״. דערטיט האט טען, פאריטטייט זיך, נייטט נעקאנט קאנקורירן ט־ט ־אצקאנס קאפ־קאװער צייטוננ, און דער דעפ־ציט אין ״װענ״ א־ז ארץ געװארן גרעסער און גרעסעד. טען האט נעזוכט צו טאבן פא־־ט״דענע אנדערע א״נ־ עפ־יצ־נגען און טען האט אויך געפרװוט צוציען נייע נערט־טענטיטן װען די ארע טיט־רען האבן אבער נייטט נעהארפ;, האט זיך דער ״װענ״ אין אנהויב 7סו>1 פאדטאכט, ־טורד־ק בר״בנדיק גרויסע סו־ טעס ר־ טיטארבעטעי װי אויך אנרערע פע־זאנען און אינסטי־ ט־וציעס, אויך די חודבות פון ״װענ״ איז געג־־נדעט נעװארן אויך .קאאפע־אטױוע יסודות אין ־אר ד,א>ו ר־ צ־יטוננ ״אונזער רעב;״. װאס איז ־עפעטער נעװארן ־ס. האבבערנס א״גנטוס. דער ״װענ״ א־ז נעװען דער גר״,״״•״״; £.. דער ״די־סעד טעגרעבער פרעסע אין װאר־סע און ארס עד־סטע טענאעכיע צ״טונג האט זי א ה־סטארייבע באדייטוננ. ריעטאנען זענען אר־בער או־ך דער צוױיטער זייט. מען האט נענו־ טען מער אכט אייגן אויו־ קארעםפאנדענציעם אין װאר׳סעװער כראניק. די צייטוננ איז נעװארן אביםר קרענער רויטן פארטאט, נאד רערפאר שענער נעדרוקט. אויך די יטפארטן זענען ברייטער נעװארן און אויםעררעך האט עם אויםנעזען רייטישער. ־דער אינהארט פון דער צייטוננ איז נעװארן רעבעדיקער און אקטוערער די נעשעפטן זענען אבער ארץ ניינ־ט נעװען קיין נוטע. םון איין זייט זענען די הוצאות ם״ אין דעדאקציע און ס״ אין אדטיניםטראציע נעװען צו־נרויס. פון דער צװייטער זייט האט דעד טיראזש נישט דערגרייכט די נויטיקע גרזים. אינניכן האט אנ• נעהויבן צו דערשייינען א צװייט־ע נזענרעכע ייר־יטע צייטונג ״טערע־ גראף״, װאם די ״הצפידה״ האט אננעהויבן ארויםצוגעבן אונטער דער רעדאקציע סון אינזש. ט. נ.יםירקין. די ארויםנעבער און אינהאבער פון פאו־ראנ ״ישרון״ האבן נעגומען זוכן טיטרען. איינע פון די טיטרען האט נעזאריט ז״ן די העברעישע ציי־ טוננ ״הױס״, װאם דער פארראג האט אין זוטער <)זוו>1 אננעה״בן ארויםנעבן אונטער דער רעדאקצייע פון י. ח. זאגאראדםקי. דאס האט אבער די נעשעפטן ארץ נײנ־ט פיר פארבעסערט. דא איז צונעקוטען א נייער קאנקודענט-. ־ט. י. יאצקאן האט אננעהויבן ארויםצונעבן זיין קאפיקע־צייטוננ ״־ודישעם טאג־בראט״, א ה ר ן ג ״ ס? י / / ו; * ו זו ע פאדװולס א ו ז נ א ב ד ו ו ק ם טארן טענטשנזון, א פיינעס ברויטקייער, דעפ־טאטן-װיירער, קאנ־ צערט־נ״ער, צ״טונג־ר״ענער און שט־יע־-צארע־ פארקערט װידער: האט טען א־ס ־נ־וין יא, דעס טוס — ניט־ טען זיך אן עצה או־ך אן עצ־ת... ״טיר רערידענען שוין דעס פאעטישן װירדפאנג נאבן ריח״ — זאנט היינע. ט־דערקענט. פריעי—יטפעטער דערקענט טען. דער ״נישט־ אנערקענטער זיטעני״ איז כטעט ק״נטאר קיין ז־טעני ני־צט,- סיװייזט זיך צו-אפט ארו־ס, אז ער האט נעדאי־פט נ״ען ־נ־טױור אנ־טטאט צו פארראזן זיך א נרױוע האד און פאראדירן טיט נאכט־שװארצע נענל. טירעי־קענט. א־, פריער טוז טען זיך — װי דער סרדראזער סדר־העורס איז — א היביט ב־סר אנטוט־נ־עןץ װער ז־טע האט נ י ־ס ט נעריטן״ האט נ־־טט דאם אײדן גרוים נעטאבט פאעטןץ ז־כעד א־ז עם נייטט נוט און נייניטי ױ־ברריק, און טאקע ז״ער נ־״״יט־ נוט א־ן נרײרעך נײטט־יױצרדיר!, אײה לײדן •צ^ײײ די װערט און כיטירא דאס ־טאפן אויך טאראנט, װאס ראר־' נ־־טט ראננאען זיך, װאכ;עטט ז־ך אן אזו־ רייכט, װי פאק;, א־ז א טינדעדװערטיק״ט, אויב ני־טט א נ־־טטיק־יט. טאראנט איז קאטר טיט דער װעאט און קאט־ טיט רער װעאט — װי טי־אנ־־ט און צוגרייך דערהויבנדיק א־ז אט־ די ־ערקענטעני־ט — קאטך ט־ט דעי־ װעאט־ איז אין אעצטן םך-הבא ני־טט עפעס אנ-ער־ט, װי קאט־ ט־ט ז־ך אר״;. און אן אט דעס קאטר פון טענט־ט ט־ט זיך אר־ין — װאם פאר א װערט האט דען דע־ גאנצער ענין פון ריטע־אטוך נאר װאס דען״ פא־אן דערביי א ״פונדעסטװענן״. דעד באוי־ זער ־טטויס, ר־ באויזע אנרעגוננ צו עפעס א־ז ־טוין פאר זיך אא״; א רב-־נרור. און א״ב אזערכע קאנסדרטאצ־ע-בױראען (טיװארט עס, ארנפארס, בארארפט אנדע־יס אנרופן — ני־בט אזוי צעד־נ- טאניעדיק) — א״ב ז־י װארטן בכח נעװען צ־ נעבן דעס צי יענעסי אטתדיק-צוזאנע־ישן אין װאס-צ־-זאגן-האבנדיקז טענט־ט א יעטויס א־ן אן אנרעג־ננ צו אר״ן ■ פארטיפוננ, א ־סטויס און אן אנטי־ט־, װו א־ן װ־ א י; ז־ך אליין צו זובן, — װאאט יסו־ן ־אס גופא. ט״ן א־ך, באיעבטיקט רי עקזיסטענץ פון אזערכע, או־ב טיװיא עס ׳טוין דװקא אזוי אני־־פ;, קאנסורטאצ־ע-בױראען. װארוס א צ ו ־ט ט־ ו י ם צ־ עפעס א־ז ראך, רכא־הדעות. אייטישער און פיינער א־ן אחרױתד־קער א״רער, זאנן ט־ר, אן אפ־טט־וים. צופיא — נאכאאעטען — ־טטויסט טען ביי אונז אפ. אבער אפ־נירי—און רער עיקר טאקע — אערנען? פ־סוט־ רערנע;. ״טען טוז עפעם פארנעטען און טון פאד אונזערע ױננע און אנפאננער״ — שרייבט (״איטערארי־סע באעמער״, נוטי (־3) נחטן מ י י ז י א און ריינט־ פאר אט־װאם: ביי די אפט״רונגע; פן• ײדי־״ן פע״ן שאפן קאנםורטאציע-בױדאען פאר ״די, װאם שרייבן און װיאן אריין אין היכר פון דער איטעראטור״. און צוס סװ*: ״דאם װארט באקוטט אהרן צייט־רין, דער פארזיצער פון װארשעװער יידישן פען־קאוב״. װער איך, הייסט עם, ארויםנערופן צו דער דיםקוםיע, װי א פארזיצער, און איך דארו־ אין איר אנטייאנעטען שיר נישט װי א טין ״אפיציעאע פערזאן״. װיאט זיך טיר טאקע ביי דער נעאעגנה״ט א זאנ-יטון א פאד װערט־ער אחאוטין נישט קײן אפיציעאע צום און ארוס דעס ענין, װאס חבר ט״זיא בארירט אין זיין ארטיקא. י סיאיז גוט, װאם די פראנע װעגן איטערארישן נאכװוקס און ערב-נאכװוקס װערט דערװעקט, און נעװיפ װארט דאס געװען אי נרייאעך ײויא, אי שטארק אינטערעםאנט, צו קאנען דריקן די האנט דעם דור, ײאם קוטט — א ו י ב ער קוטט, צו קאנען אר״נקוקן אין די אוינן איר צוקונפט-טאיעסטעט — דער ״נאכקוטענשאפט״, אויב זי האט אוינן און אויב עם אוינט ז־ך א־ן זײ אריינצוקוקן, צו קאנען באצי־טנם אויםגעפינען ליכטיקע פערל אין דעס — ב״צ־טיר— ״בארג טיסט און שטרוי״ (אויב רארט זענען פערא פאראזו און ארויםאנטפלעקן, אפירבאקוטען און באקרו־נען — א־ך ציטיר װידער — ״דעס פעיקן, טאלאנטפורן טענט־ש, װאם איז יא אפשר פאי־אן צװישן די צענדליקער, הונדערטער אנםאננער״. נעװיס ײאאט עס — און אזוי װייטער און סיא־ז אפשד גארנישט קיין קרוטע פברא, דער ״דישער פע״ן זאא זיך טיט דעס ענין נאכװוקם פאי־נעטען אין עװענטועא ש־אפן יענע — װי הבר ט״זיא רופט זיי אן — קאנםואטאציע-בױראען, ״וײהין ד־ ױננע זאאן זיך קאנען װענדן נאך אנװ״זוננען און עצות״ איז אבער אזוי די טעשה טירא־־־ נ־שט פארגעםן, אז אנ־ װ״זוננען און עצות און די אאע זיבן זאכן קאנען העאפן — אויי ז״ העאפן — ד ע ס באז־ז, װאס פא־טאנט פון אכתחיאה אן ־ענעב א כ ז ר י ו ת ד י ק ־ ה״איקן ע פ ע ם, װאס טיהאט־ א נאטען נענעבן ט־אאאנמ. טאאאנט איז א טום, וואס טיװערמ נעבוירן דערטיט־. א ט דעס פעאער קאן טען זיך אאיין נישט טאכן — ט׳האט אים פון נעבוירן א;, אדער טיהאט אים נ ישט, און דעטאאט —■ דעמאאס אעבט טען אפ א טויט, ײויאטשיק אעבן פון א נאר-